RecensieReligie

Waarom de oud-katholieken zo soepel meebewegen met de tijdgeest

God is groter dan ons hart. Antonius Jan Glazenmaker (1931-2018), aartsbisschop in een tijd van verandering
Lydia Janssen 
KokBoekencentrum 
368 blz. 
€ 29,99
★★★

De auteur

De auteur Lydia Janssen is jurist en lid van de oud-katholieke kerk van Nederland. Ze raakte gaandeweg steeds meer geïntrigeerd door de geschiedenis van haar eigenzinnige kerkgenootschap, en stelt zich in dit boek op als zorgvuldig chroniqueur van de laatste vijftig jaar ervan.

De thematiek

Dit boek beschrijft het leven van Antonius Jan Glazemaker, die voor de oud-katholieke kerk van Nederland aartsbisschop van Utrecht was in de periode 1982 tot 2000. Tegelijkertijd wil het, precies door het werk van deze geestelijke en bestuurder in beeld te brengen, laten zien hoe de oud-katholieke kerk zich in deze tijd heeft ontwikkeld.

Voor wie zich achter de oren krabt bij de term ‘oud-katholiek’: dit kerkgenootschap heeft haar wortels in de zeventiende eeuw, toen de katholieke kerk in Nederland niet openlijk haar geloof mocht belijden. Bij gebrek aan een zichtbare katholieke hiërarchie tuigden katholieke gelovigen een eigen kerkelijke organisatie in Nederland op, die eerst noodgedwongen maar later bewust steeds meer los van Rome kwam te staan. De oud-katholieke kerk van Nederland hoort dus niet officieel bij de rooms-katholieke kerk, maar heeft altijd gevoel voor de breedte van de katholieke kerk gehouden. Tegelijkertijd voerde dit kerkgenootschap in de jaren tachtig en negentig een aantal vergaande vernieuwingen door: zo werd hertrouwen van gescheidenen mogelijk, en er werd toegewerkt naar acceptatie van homoseksuele relaties.

Ook liturgisch werd veel bij de tijd gebracht. Glazemaker zelf wijdde in 1999 de eerste vrouw tot priester. De bijdrage van Glazemaker aan deze vernieuwingen was groot, zo laat Janssen zien. Aan de hand van preken, interviews, notulen, en gesprekken met vele betrokkenen schetst ze een beeld van Glazemaker als een aimabel man die altijd zocht naar dialoog en consensus. Iemand die ook op theologische gronden inspraak voor leken zocht; en ­bovenal geloofde en gaandeweg ontdekte dat God altijd groter is dan de mensen denken.

Belangrijkste stelling

Hoe slaagde zo’n klein kerkgenootschap erin om zo soepel mee te bewegen met de tijdgeest? Janssen, die een sympathiek beeld van Glazenmaker schetst, ontkent toch dat het enkel zijn verdienste was. Volgens haar heeft de bestuurlijke structuur van het kerkgenootschap veel mogelijk gemaakt.

Die structuur was in de oud-katholieke kerk altijd al uniek, want besluitvorming vond niet centralistisch, vanuit Rome, maar collegiaal plaats. Die collegiale structuur, gecombineerd met onder meer Glazenmakers leiderschapsstijl, maakte dat de kerk goed overweg kon met een mondiger wordende samenleving, en tamelijk soepel inspraak van onderop kon organiseren.

Mooiste zin

“Met de keuze van zijn wapenspreuk bij zijn bisschopswijding, God is groter dan ons hart, wil Glazemaker uitdrukken dat God vertrouwen geeft, ook als mensen in eigen ogen tekort schieten. God vraagt niet het onmogelijke van mensen, zij hoeven niet ‘helemaal goed’ te zijn. Daardoor ontstaat er ruimte en wordt er meer mogelijk dan gedacht.”

Reden om dit boek niet te lezen

Glazemaker werkte in zijn vrije tijd graag in de tuin, ging regelmatig naar de trimclub, kreeg bij zijn afscheid geld voor een cd-speler, en trad na zijn emeritaat op een bonte avond op als Hendrik Jan de Tuinman.

De auteur kan het niet laten om alles wat ze in de archieven heeft gevonden te delen. Daardoor is dit boek een grondige opsomming, maar helaas nauwelijks een verhaal.

God is groter dan ons hart

Reden om dit boek wel te lezen

Glazemaker heeft niet alleen veel betekend voor de oud-katholieke kerk van Nederland, maar ook voor de bredere oecumene in Nederland en daarbuiten. Janssen laat dat degelijk maar duidelijk zien. Tegelijkertijd weet ze zijn betekenis in context te plaatsen.

Glazemakers goede leiderschap was alleen mogelijk door de bestuursstructuur en de daarbij passende eisen van de tijd. Daarmee is dit misschien niet een spannend boek, maar, zeker met haar uitgebreide archiefonderzoek, wel een belangrijke bijdrage aan het vastleggen van zijn erfenis.

Lees ook:

‘God kent geen taboes, en wij dus ook niet’

Joris Vercammen vertrok begin dit jaar als oud-katholiek aartsbisschop van Utrecht. Zijn kerk staat open voor de wereld. ‘Die openheid zorgt voor verbondenheid en participatie. Dat is waar mensen naar snakken.’

Voormalig protestant aan hoofd oud-katholieke kerk

De oud-katholieke kerk heeft sinds dit voorjaar een nieuwe aartsbisschop. Voormalige protestant Bernd Wallet werd gekozen als opvolger van Joris Vercammen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden