RecensieBoeken

Waarom Bijbel en christendom voor vrouwen vaak beroerd uitpakten

De waarheid over Eva.
Hoe de ongelijkheid tussen vrouwen en mannen ontstond.
Carel van Schaik en Kai Michel (vertaald door Marten de Vries)
Balans 608 blz. € 39,99
★★★★

De schrijvers

Carel van Schaik (1953) is evolutiebioloog en Kai Michel (1967) historicus. In 2016 hadden ze een lijvige bestseller met ‘Het oerboek van de mens’, waarin ze de Bijbel een antropologische interpretatie gaven. Hun spannendste conclusie toen: de verdrijving uit het paradijs gaat over de rampzalige overgang van de jagers-verzamelaarssamenleving naar landbouw en veeteelt. En: ondanks alle monotheïsme getuigt de Bijbel onderhuids vooral van een mensheid die nooit afscheid zal nemen van aangeboren, bijgelovige intuïties.

De thematiek

Die aanpak smaakte kennelijk naar meer, want in ‘De waarheid over Eva’ reconstrueren deze twee zonen van hun tijd hoe de Bijbel en het christendom toch zo beroerd hebben kunnen uitpakken voor de vrouwelijke helft van de mensheid (en trouwens ook voor de meeste mannen). Wie heeft waarom indertijd geschreven dat oermoeder Eva een tweederangs schepsel was? Een fatale verleidster, schuldig aan de zondeval? Wier dochters daarom onderdanig hoorden te zwijgen? Want dat hebben we geweten: heksenvervolgingen, nog steeds geen uitzicht op een pausin en een cultuur die ondanks alle secularisatie nog steeds stijf staat van de denigrerende waanideeën over het wezen van de vrouw.

Interessante stelling

Het idee dat mannen de broek aan horen te hebben, is geen Bijbelse uitvinding, dat is al stukken ouder. Maar hun bazigheid is niet het onvermijdelijke, ‘natuurlijke’ gevolg van biologische sekseverschillen. Sterker nog: in het licht van de hele menselijke geschiedenis is het patriarchaat een nog maar recent verschijnsel, dat pas ontstond (lees ook ‘Het oerboek’) na de overgang van een egalitaire, vrijwel bezitloze jager-verzamelaarssamenleving naar landbouw en veeteelt, die ging draaien om het eigendom van land, vee, slaven en ja, ook van vrouwen. Waarmee hebzucht, oorlog, mensenroof, verkrachting in de wereld kwamen. Dat blijkt uit de lange rij biologische, evolutionaire, antropologische, archeologische, cultuurhistorische en ook theologische theorieën en inzichten die Van Schaik en Michel hebben verzameld.

En terwijl Jezus zelf toch opmerkelijk vrouwvriendelijk was, zou het geweld tegen vrouwen, zo stellen ze, zijn hoogtepunt vinden in het christendom van de afgelopen 1500 jaar, toen de kerkelijke leer het (vrouwen)leven zuur ging maken met evolutionair-biologisch gezien volstrekt onnatuurlijke voorschriften rond seksualiteit en levenslange monogamie.

Maar ja, toen keizer Constantijn in de vierde eeuw de machtspolitieke mogelijkheden van het christelijke monotheïsme in de smiezen kreeg, was het voorgoed gedaan met de ooit zo vreedzame en op samenwerking gerichte verhoudingen tussen de seksen. Hoewel? Voorgoed? Niet als het aan Van Schaik en Michel ligt.

Mooiste woorden

Beklijvendste woord uit dit boek is ‘patrix’, dat duidt op ‘een mannelijk gedeformeerde realiteit die doet alsof het om de echte werkelijkheid gaat, terwijl het maar een cultureel construct is, een simulatie’ – zoals de werkelijkheid in de film ‘The Matrix’ uit 1999 in feite een virtuele droomwereld was. Een andere best aardige vondst is de term ‘evalutie’ voor de vrouwelijke versie van het evolutieverhaal.

Reden om dit boek niet te lezen

Van Schaik en Michel doen er héél erg lang over voor ze eindelijk toekomen aan de (kwalijke) rol van het officiële, geïnstitutionaliseerde christendom, waarbij vooral de katholieke kerk op de billen krijgt. Ook nemen ze in het missionaire vuur van hun betoog zo af en toe een bocht te kort en vliegen ze eruit.

Reden om dit boek wel te lezen

Heerlijk om te zien hoe tegenwoordig ook mannen zich met zoveel enthousiasme, stelligheid en wetenschappelijke belezenheid sterk maken voor de goede zaak. En hoewel theologie duidelijk niet hun grootste passie is: ‘De waarheid over Eva’ verdient het om gelezen en besproken te worden. Ook binnen kerken. Ook door en met mannen. Al adviseer ik die wel om dan niet als eerste het woord te nemen.

Lees ook:

Komt de derde vrouwengolf bij de orthodoxen eraan?

Lang hebben orthodoxe protestantse kerken vrouwen geweerd als dominee en als lid van de kerkeraad. Er is verandering – en dat stuit op verzet, ook van vrouwen zelf.

Lees ook:

Een bijbel speciaal voor vrouwen, die was hard nodig

Ze dreigen nogal eens naar de achtergrond te verdwijnen. Maar onderschat de vrouwelijke personages in het Oude en Nieuwe Testament niet, zegt hoofdredacteur Hanneke Schaap van de Vrouwenbijbel. Tussen al die profeten, apostelen en koningen staan hele inspirerende vrouwen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden