Southern Baptist Convention

‘Waarom bestaan we eigenlijk?’ Niet eerder was de grootste protestantse kerk van de VS zo verdeeld

Amerikaanse gelovigen van de Southern Baptist Convention bidden tijdens hun jaarlijkse bijeenkomst, op 15 juni in Nashville in de staat Tennessee. Beeld AP
Amerikaanse gelovigen van de Southern Baptist Convention bidden tijdens hun jaarlijkse bijeenkomst, op 15 juni in Nashville in de staat Tennessee.Beeld AP

De Southern Baptist Convention, de grootste protestantse kerk van de VS, wordt steeds conservatiever. Toch won de gematigde Ed Litton de strijd om het leiderschap. Maar ook hij zal waarschijnlijk geen einde kunnen maken aan de immense verdeeldheid in de kerk.

Nico de Fijter

Aan het begin van de tweedaagse jaarvergadering van de Southern Baptist Convention (SBC), afgelopen dinsdag, gooide de president van dat grote Amerikaanse protestantse kerkgenootschap er direct maar een existentiële vraag in. “Waarom bestaan we eigenlijk?”, vroeg James David Greear aan de 17.000 afgevaardigden die vanuit het hele land naar Nashville waren gekomen. “Zijn we in de eerste plaats een groepering met bepaalde culturele of politieke overtuigingen, of is het onze belangrijkste roeping om overal en altijd getuigen van het evangelie te zijn?”

Dat laatste, natuurlijk, zal elke SBC-gelovige zeggen. Maar Greear stelde z’n vraag uiteraard niet voor niets. De SBC is de laatste jaren steeds dieper verdeeld geraakt. Niet zozeer over dat evangelie, wél over cultureel en politiek geladen vraagstukken: racisme, gender- en lhbti-kwesties, sociale gerechtigheid, de reactie op de aanval op het Capitool in januari, en – tot de presidentsverkiezingen van begin dit jaar – de steun aan Donald Trump. En dan is er ook nog eens stevige onenigheid over hoe seksueel misbruik binnen de SBC moet worden aangepakt.

James David Greear, de president van de Southern Baptist Convention, spreekt de gelovigen toe tijdens de jaarvergadering. Beeld AP
James David Greear, de president van de Southern Baptist Convention, spreekt de gelovigen toe tijdens de jaarvergadering.Beeld AP

Snelle krimp

De SBC telt dik 47.000 plaatselijke kerken, met bij elkaar opgeteld zo’n 14,5 miljoen leden. Daarmee is het, na de rooms-katholieke kerk, het grootste kerkgenootschap van de VS. Maar de kerk heeft met een flinke en versnellende krimp te maken. Vijftien jaar terug telde de SBC nog zo’n 17 miljoen leden. In de jaren daarna verloor de kerk zo’n 40.000 leden per jaar. Maar tussen 2019 en 2020 daalde het ledental met meer dan 400.000.

En de leden die overblijven worden conservatiever: de kerk als geheel is in het laatste decennium flink naar rechts opgeschoven. Steunde in 2008 ongeveer de helft van de kerkleden de Republikeinse Partij, in 2020 was dat gestegen naar meer dan 70 procent. Het genootschap kent, grof gezegd, twee flanken: een conservatieve en een ultraconservatieve. Die laatste laat steeds vaker en harder van zich horen.

En dat heeft alles te maken met die politiek en cultureel geladen vraagstukken en ongerustheid over hoe de leiding van de kerk daarmee omgaat. Begin vorig jaar richtte een groep ongeruste SBC-leden het Conservative Baptist Network op. De kerk laat zich volgens die club veel te veel beïnvloeden door ideeën en ideologieën die met de Bijbel niets van doen hebben, menen zij. Dan gaat het met name over de critical race theory: een in de Amerikaanse academische wereld ontstane stroming die stelt dat racisme is ingebed in de structuur en het systeem van een samenleving. Een verderfelijke, neomarxistische ideologie, zeggen de ultraconservatieve SBC’ers, waar je als kerk helemaal niets mee te maken moet willen hebben.

Kerkverlaters

Eind vorig jaar stuurden de voormannen van de zes seminaries van de SBC – waar de voorgangers van de kerk worden opgeleid – een verklaring de wereld in waarin ze stelden dat de critical race theory “onverzoenbaar is met ons geloof”. Dat leidde tot woedende reacties onder zwarte voorgangers; een aantal van hen besloot de kerk te verlaten.

En zij zijn niet de enigen. In maart stapte Beth Moore uit de SBC. Moore was een zeer prominente naam in het kerkgenootschap. Ze is auteur van christelijke boeken en Bijbelstudies waar wereldwijd miljoenen van zijn verkocht. Ze hekelde de patriarchale cultuur van de kerk: vrouwen zouden moeten kunnen voorgaan in kerkdiensten (wat nu formeel niet mag, maar her en der wel gebeurt), de kerk had keihard moeten reageren op de seksistische uitlatingen van Donald Trump en er had veel steviger opgetreden moeten worden toen in 2019 honderden gevallen van seksueel misbruik in de SBC-kerken aan het licht kwamen.

Niet veel later stapte Russell Moore op (geen familie van Beth, overigens). Hij gaf leiding aan de invloedrijke SBC-commissie voor ethische vraagstukken en religieuze vrijheid. Vorige week lekte een brief van Moore uit waarin hij uit de doeken doet hoe hij vanaf de ultraconservatieve kant van de SBC is tegengewerkt in zijn pogingen om racisme te bestrijden en seksueel misbruik in de kerk stevig aan te pakken. Zijn vertrek werd door de ultraconservatieven met gejuich begroet.

Voorganger Ed Litton uit de staat Alabama werd dinsdag nipt verkozen tot nieuwe president van de SBC, tot onvrede van de groep ultraconservatieven binnen de Southern Baptist Convention. Beeld AP
Voorganger Ed Litton uit de staat Alabama werd dinsdag nipt verkozen tot nieuwe president van de SBC, tot onvrede van de groep ultraconservatieven binnen de Southern Baptist Convention.Beeld AP

Niets wijst erop dat de jaarvergadering in Nashville iets aan de grote verdeeldheid kan veranderen. Dinsdag moesten de ultraconservatieven een tegenslag incasseren: geheel tegen de verwachting in koos de jaarvergadering Ed Litton tot president van de SBC. Litton was bepaald niet de favoriet van de ultraconservatieven: hij heeft zich veelvuldig ingezet voor de bestrijding van racisme en een betere aanpak van misbruik. Maar de verkiezingsuitslag maakt duidelijk dat Litton een zware dobber wacht: hij won slechts met 2 procentpunt verschil van zijn conservatievere tegenstrever.

Lees ook:

Amerikaanse gelovigen marcheren voor én tegen Trump

Aangezet door Trump stormde de ‘Save America March’ in januari het Capitool binnen. Religieuze groeperingen die ook marsen organiseerden, staan hier lijnrecht tegenover elkaar. Zij die aandrongen op Trumps vertrek en zij die baden voor een tweede ambtstermijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden