Waar zwaaien vrouwen inmiddels de scepter in kerkelijk Nederland?

Toga's voor mannelijke en vrouwelijke dominees. Beeld ANP

Hoewel het woord 'domina' nog niet echt populair is, bestijgen steeds meer vrouwen de kansel in Nederland. De discussie in de gereformeerd-vrijgemaakte kerk hierover staat op scherp nu een adviescommissie vandaag adviseerde dat vrouwen leiding moeten kunnen geven aan een gemeente. Hoe zit het eigenlijk in de rest van kerkelijk Nederland?

Gereformeerden

Laten we met de gereformeerden beginnen, want zij discussiëren momenteel het felst over het vrouwenvraagstuk. Want wat moeten hedendaagse christelijke vrouwen met het Bijbelse gebod 'zich gehoorzaam en bescheiden te laten onderwijzen'? Vandaag bracht een interne adviescommissie van de gereformeerd-vrijgemaakte kerk een advies uit waarin staat dat vrouwen gewoon leiding moeten kunnen geven aan een gemeente.

"Wat mij heeft verbaasd is hoe vaak je vrouwen aan het werk ziet in de Bijbel," zegt commissievoorzitter Avelien Haan tegen het Nederlands Dagblad. Het advies moet goedgekeurd worden door de kerkelijke vergadering in januari. Dat wordt spannend, want die vergadering schoot eenzelfde advies twee jaar geleden af.

Gereformeerden in Nederland zijn grofweg onder te verdelen in bevindelijken en orthodoxen, samen ongeveer 4 procent van de Nederlanders. Onder de bevindelijken vallen de zwaarste kerken van Nederland, zoals de Gereformeerde Gemeenten, de kerken waar vrouwen hoeden en rokken dragen. In deze hoek hoeven vrouwen voorlopig niet op leidinggevende posities te rekenen.

In orthodoxe hoek zijn de gelovigen verdeeld. In de Nederlands Gereformeerde Kerk (NGK) mogen vrouwen sinds 2004 dominee zijn. Bij de strengere christelijk-gereformeerden mag dat niet en bij de gereformeerd-vrijgemaakten staat het dus op de agenda voor januari. De brandbrieven van Canadese tak van de kerk zijn inmiddels al binnen: daar zijn ze bang dat de vrijgemaakten afglijden naar vrijzinnigheid.

Protestanten

Bij de protestanten krijgen vrouwen al decennialang alle ruimte en het aantal vrouwelijke predikanten stijgt. Vorig jaar was 31,8 procent vrouw, in 2006 was dat zo'n 25 procent. De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is de grootste protestantse kerk in Nederland. Het is een patchworkkerk waarin drie kerkgenootschappen in 2004 zijn opgegaan.

Maar wie dacht eindelijk het verschil tussen protestanten en gereformeerden te snappen, heeft te makkelijk gedacht. Want ook bij de Protestantse Kerk Nederland zijn gereformeerden aangesloten, ook wel hervormd-gereformeerden genoemd. De stroming waar zij zich toe rekenen, heet de Gereformeerde Bond.

Deze strengere flank van de PKN vaart haar eigen koers. In de kerken die bij de bond horen, bekleden vrouwen geen ambten. Dat mag dus kerkbreed wel, maar deze gemeenten zien liever niet dat vrouwen leiding geven aan een gemeente. Toch is de eerste vrouwelijke bondsdominee sinds vorig jaar een feit: EO-presentatrice Elsbeth Gruteke is verbonden aan de Jeruzalemkerk in Amsterdam.

Katholieken

Er bestaan geen vrouwelijke priesters (geestelijke leiders) of diakenen (leiders die tal van sociale taken op zich nemen) in de rooms-katholieke kerk. Omdat de rooms-katholieken in Nederland onder het gezag van Rome vallen, kunnen zij de mis niet zomaar door een vrouw laten leiden, als ze dat zouden willen.

Toch is er een kleine vrouwvriendelijke beweging zichtbaar. Paus Franciscus zei namelijk dit voorjaar dat 'het de kerk goed zal doen om te kijken of vrouwen als diakens mogen dienen'. Dat wordt inmiddels onderzocht door een interne commissie.

Volgens Vaticaankenner en Trouw-journalist Stijn Fens heeft Franciscus een 'buitengewoon traditionele opvatting van de maatschappelijke positie van de vrouw.' Zo vroeg een Italiaanse journaliste twee jaar geleden aan de paus Franciscus: "Kunnen we van u historische besluiten verwachten, zoals de benoeming van een vrouw tot hoofd van een Vaticaans departement?" Franciscus antwoordde toen, grappend: "Nou, priesters staan vaak onder het gezag van de huishoudster."

Die opmerking viel bij veel vrouwen verkeerd: priesters hebben een huishoudster die de was doet en eten kookt, maar die heeft helemaal niets te zeggen over de katholieke kerk, enkel over de vlekken op het priestergewaad dat in de kerk verschijnt.

Niet alle katholieken in Nederland vallen overigens onder het gezag van Rome. In de Oud-Katholieke Kerk van Nederland kunnen vrouwen sinds halverwege de jaren negentig diaken, priester en bisschop worden.

Evangelisch

Evangelische kerken, waar opwekking gezongen wordt (soms met drums erbij) en waar de nadruk ligt op het ervaren van geloof, staan vaak vrouwen wel toe in het ambt. De baptistenbeweging en de Vrije Evangelische Kerk geven vrouwen de ruimte.

De pinksterbeweging, die volgens eigen schatting bestaat uit 120 duizend geloven, is verdeeld over de vrouwenkwestie. Gemeenten zijn autonoom, en beslissen dus zelf. Wel moedigen diverse pinksterdenominaties aan dat vrouwen als voorgangers en 'oudsten' - zorgdragers voor gemeenteleden - worden aangesteld.

Dit artikel is aangepast om de positie van vrouwen in de Oud-Katholieke Kerk van Nederland te vermelden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden