Rasit Bal: ‘Nu zeg ik: ik was toen niet autonoom genoeg om zelf tot een oordeel te komen over wat juist is en wat fout'.

Interview Zin in het alledaagse

‘Vroomheid werd mijn houvast, ik ging lezen over de islam om mijn identiteit te leren kennen’

Rasit Bal: ‘Nu zeg ik: ik was toen niet autonoom genoeg om zelf tot een oordeel te komen over wat juist is en wat fout'. Beeld Lars van den Brink

Welk verhaal geeft uw leven zin? In deze reeks vertellen Trouwlezers hun zingevingsverhalen. Vandaag: Rasit Bal (52): ‘Als ik moet vertellen wie ik ben, dan spelen die drie dagen waarin we van Turkije naar Nederland reisden een hoofdrol.’

“Rond tien uur ‘s ochtends reden we weg. Ik hoor nog de geluiden van dat uur van de dag in ons dorp, ook al is het 38 jaar geleden. Ik was vijftien. Toen we wegreden, keek ik door de achterruit van de Ford Transit. Ik zag mijn vriend op de weg staan zwaaien. Hij werd kleiner en kleiner. Veertien jaar waren we samen opgegroeid in Dereköy, een bergdorpje op honderd kilometer van Kaiseri – later is de naam van ons dorp veranderd in Derebagi.

“Ik voelde me intens verdrietig, verlaten, losgerukt uit mijn lieve, vertrouwde leven. Het beeld van mijn steeds kleiner wordende zwaaiende vriend staat in mijn geheugen gegrift. Ik wist dat we naar Arnhem reden, maar ik snapte niet waarom ik weg moest uit mijn dorp in de stille bergen.

“Mijn vader was in 1964 al naar Nederland vertrokken. Hij hoopte er een waardiger en beter leven op te bouwen. Daardoor hebben we kunnen overleven, mijn broertjes en zusjes en ik. Toen wij veertien jaar later ook naar Nederland gingen, was ik vijftien en naar Turkse begrippen klaar voor het leven. Daar was voor mij een levensweg klaargelegd. Door ons vertrek heb ik die natuurlijk niet kunnen invullen. Dat bindt me nog steeds op een eigenaardige manier aan Turkije: ik heb daar een onafgemaakte toekomst. Wat zou er van me geworden zijn als ik was gebleven?

Alle houvast scheurde af

“Die reis naar Arnhem was een reusachtige reis door de tijd. In een dag of vier hebben we drie eeuwen overbrugd. Die reis ging zo snel! Het contrast was zo groot! Ik was in shock, wist niet wat me overkwam. Bijna al mijn houvast aan het leven scheurde af. Mijn vrienden, alles wat gewoon was en waaraan niet getwijfeld hoefde te worden, de kaart in je hoofd van de wereld waarin je leeft. Mijn leven is door deze dramatische verandering voorgoed getekend. Als ik moet vertellen wie ik ben, dan spelen die drie reisdagen een hoofdrol.

“Daarbij speelt mijn geloof ook een grote rol. Tijdens mijn jeugd in het dorp was alles wat er was en wat we deden doortrokken van de islam. De hele sociale structuur van de samenleving was erop gericht deze vanzelfsprekende manier van traditioneel islamitisch leven te bestendigen.

“Toen was daar Arnhem. Alles waaraan ik richting ontleende, stond op losse schroeven. De eerste twee jaar heb ik Nederlands geleerd. Daarna ben ik naar school gegaan, de mavo. Een gemengde klas. De cultuurschok herhaalde zich. Ik weet nog dat we voor het schoolgebouw bij elkaar stonden, jongens en meisjes. We hadden het zomaar over verkrachten. Wat dat is en zo. Een Nederlands meisje, ik vond haar heel mooi, merkte nonchalant op: ‘Als het maar lekker is’. Hoe kun je dat nou zeggen? Ik voelde de grond onder mijn voeten verdwijnen, mijn denkwereld uit elkaar getrokken worden. Ik raakte in een identiteitscrisis.

In een vreemde wereld

“Eerst zocht ik houvast in de wetenschap, daarna in godsdienst. Een jaar of vijf na mijn aankomst ging ik me sterk richten op de islam en me tegelijkertijd afkeren van de autochtone Nederlandse mensen. Vroomheid werd mijn nieuwe houvast. Ik las boeken over de islam om mijn identiteit te leren kennen, zodat ik iets had om me op te beroepen in die vreemde wereld.

“Let op: die vroomheid is heel wat anders dan de vanzelfsprekende islam uit mijn jeugd in Turkije. Ik leefde niet meer in een wereld waarin islam overal aanwezig was en moslim zijn vanzelf ging. Maar wat ik wel kon, was vroom zijn: doelgericht moeite doen om de islam te vinden en moslim te zijn.

“Thuis bracht mijn vroomheid spanningen met zich mee. Vooral met mijn vader, die nooit naar school was geweest, maar zichzelf had leren lezen en schrijven. Gericht op politiek links. Helemaal niet vroom, integendeel. En dan wordt zijn zoon in Nederland vroom. Ik liet mijn baard staan en ging me anders kleden. Vijf keer per dag bidden, streng vasten. Mijn vader deed dat niet. We kregen ruzie. Ruzie met woorden, begrijp me goed. Ik wilde hem bekeren.

“Het was fout van me om me zo af te zetten. Ik heb dat niet helemaal recht kunnen zetten met mijn vader. Als hij nu in mijn ziel zou kijken, zou hij zien dat ik toch veranderd ben sinds de tijd dat we onenigheid hadden. Van die vroomheid heb ik afstand genomen.

Van de ene naar de ander context

“In tegenstelling tot mensen in een homogene cultuur heb ik het voorrecht gehad dat ik mezelf vaak tegen het licht moest houden, als ik wéér iets tegenkwam wat ik niet kon plaatsen. Dat is niet alleen moeilijk en heftig, maar ook inspirerend. Ik maakte de overgang van de ene context naar de andere, waardoor een ontwikkeling op gang kwam, die pijn deed, maar tegelijkertijd bevrijdend en genezend werkte.

“Ik kijk op de ontwikkeling van mijn godsdienstigheid terug zoals ik ook terugkijk op de ontwikkeling van mijn levensweg: als een zinvol proces. Ooit zocht ik vooral een veilige haven, iemand die me zei wat ik moest doen, me een handelingsinstructie gaf. Ik was op zoek naar zekerheid. En die kon ik niet in mezelf vinden. Daarom zocht ik die in de Koran en de hadith. Als ik uit de Koran kon halen wat ik moest doen en hoe ik moest leven, dan had ik mijn doen en laten op God gebaseerd. En dan is het altijd goed. Mijn grondhouding was gehoorzaamheid. En daar was ik trots op. Want ondanks mijn vader en ondanks de wereld waarin ik terechtgekomen was, gaf ik me over aan God. Die gaf me instructies.

“Nu zeg ik: ik was toen onmondig, niet autonoom genoeg om zelf tot een oordeel te komen over wat juist is en wat fout. Die onmondigheid is voorbij. De Rasit van nu is mondig, autonoom, zelfstandig. Ik weet welke afwegingen ik moet maken om te komen tot een handeling. Instructies heb ik niet meer nodig.”

Heeft u ook een zingevingsverhaal te vertellen en wilt u dat delen? Mail dan naar: zingeving@trouw.nl.

Een nieuw podcast

Op de vraag naar de zin van het leven antwoordt iedereen met een opsomming van zijn eigen levensloop, zei de Hongaarse schrijver György Konrad ooit. Dat citaat is het uitgangspunt van de verhalenreeks ‘Zin in het alledaagse’. We zoeken naar de verhalen die de levens van gewone mensen zin geven of op z’n minst helpen in het zoeken naar zingeving.

Bij deze reeks maken we nu ook een podcast. In elke aflevering van de podcast ‘Zin in het alledaagse’ zoekt Peter Henk Steenhuis naar de verhalen van mensen die zo belangrijk zijn dat ze voor de rest van hun leven richtinggevend zijn, die zingeven.

Elke twee weken verschijnt een nieuwe aflevering. Ga naar www.trouw.nl/podcasts voor meer informatie en om u op de podcast te abonneren.

Lees ook:

Zin in het alledaagse

In de verhalenserie ‘Zin in het alledaagse’ vertellen Trouw-lezers welk verhaal hun leven zin geeft. Eerdere afleveringen zijn hier terug te lezen. Daar staat ook de podcast die sinds vorige week bij de reeks verschijnt. In elke aflevering van die podcast gaat Peter Henk Steenhuis met een Trouw-lezer in gesprek over zingeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden