Stefan Paas, voormalig Theoloog des Vaderlands. ‘Zeker bij jongeren merk ik dat ze theologie juist interessant vinden.’

Interview Stefan Paas

Voormalig Theoloog des Vaderlands: ‘Standpunten met een paar bijbelcitaten erbij, dat is nog geen theologie’

Stefan Paas, voormalig Theoloog des Vaderlands. ‘Zeker bij jongeren merk ik dat ze theologie juist interessant vinden.’ Beeld Werry Crone

Stefan Paas zwaaide afgelopen weekend af als Theoloog des Vaderlands, maar hij gaat gewoon door met publiekelijk theologie bedrijven. Wel is hij gestopt met Twitter. Voor even dan. ‘Uiteindelijk ben ik een onderwijzer.’

Stefan Paas is geen man die gemakkelijk grote gevoelens uit. Hij heeft ze wel, maar houdt ze graag voor zich. Dus vraag hem hoe zijn laatste dag als Theoloog des Vaderlands was en er volgt een nuchtere beschrijving van een – zo op het oog – vrij gewone zaterdag. Paas moest een lezing houden tijdens het middagprogramma van de Nacht van de Theologie in Hilversum. Daar heeft hij ’s ochtends nog aan gewerkt. ’s Avonds was hij erbij toen werd bekendgemaakt dat de Amsterdamse pastor Samuel Lee hem ging opvolgen. Maar toen hij terugliep naar zijn auto, dacht hij niét zoiets als: jeetje, nu ben ik geen Theoloog des Vaderlands meer.

Een paar dagen later telt hij aan de tafel in zijn huiskamer de zegeningen van het jaar dat hij zich als theoloog met meer gezag dan ooit mocht bemoeien met van alles wat zich in ons land afspeelt.

“Om te beginnen was het een grote eer om tot Theoloog des Vaderlands te worden verkozen. Het is een vorm van erkenning van mensen uit je eigen vakgebied. Toen ik gevraagd werd, moest ik wel even nadenken of ik het wilde. Ik ben net iets te christelijk-gereformeerd opgevoed om dit soort wereldse eerbewijzen meteen aan te nemen. Aan de andere kant, het ontvangen van een compliment is een vorm van zegening. Dat vind ik mooi. Ik wil niet claimen iets bereikt te hebben, maar de feedback over dat jaar is heel positief.”

Toen u aantrad zei u dat u het Theoloogschap des Vaderlands zag ‘als een vehikel om theologie naar de samenleving te brengen’. Is dat een beetje gelukt?

“Het maatschappelijk gesprek is een heel groot en ongrijpbaar iets. Maar er was bijvoorbeeld de Nashville-verklaring, die kritisch was over homoseksuelen. Daar ben heb ik mijn zegje over gedaan – ik was zeer kritisch over die verklaring – en het was ook een mooie gelegenheid om uit te leggen hoe theologie werkt. Een aantal standpunten formuleren en daar een paar bijbelcitaten bijzetten is dus nog geen theologie, heb ik toen gezegd. Dat vraagt een zeker doordenken van de motieven erachter.

“Verder mocht ik met Pasen op het Jeugdjournaal uitleggen wat dit feest inhield. Van een totaal andere orde, maar heel leuk om te doen.”

Hoe is het eigenlijk met het aanzien van de theoloog in ons land gesteld?

“Statistisch gezien is het niet een beroep dat heel hoog aangeschreven staat. Je kunt beter kraanmachinist zijn. Als theoloog kom je wel eens vervelende types tegen die er wat schamper over doen. Die hebben dat zurige, antitheïstische, dat je vooral bij mannen van een zekere leeftijd en een zekere huidskleur ervaart. Maar zeker bij jongeren merk ik dat ze theologie juist interessant vinden. Die stellen vragen als: wat doet u dan? Heeft u het de hele dag over God of leest u continu in de Bijbel? Dus afgezien van de status: mensen weten helemaal niet wat theologie is. Mensen zijn verrast als ik vertel hoe breed de studie is.”

De status van theologie hangt ook af van het imago van de kerk. Het tv-programma ‘De Wereld Draait Door’ besteedde aandacht aan het bericht dat er in de PKN een predikantentekort dreigt door bloopers van pastoors en dominees uit te zenden. Hoezo aanzien?

“Theologie is kwetsbaar voor satire. Omdat het zo’n brede studie is, kan het vaag overkomen. Verder heeft iedereen een mening over God. Mensen zeggen dan heel snel: het is geen vak. In die zin is het wel vergelijkbaar met voetbal: daar heeft ook iedereen kijk op. We hebben 17 miljoen bondscoaches, zeggen we wel eens. Nou, er zijn ook minstens 10 miljoen theologen. Er zijn beroepen waarvan gezegd wordt: wat knap dat iemand dat kan. Zoals kernfysicus. Maar die heeft weer het probleem dat het niemand interesseert wat hij doet. Daar heeft een theoloog nu weer geen last van.”

Essay

Bij zijn vertrek als Theoloog des Vaderlands liet Stefan Paas een geschenk achter: een essay van 59 pagina’s met de titel ‘Zoeken naar het goede leven, de toekomst van de theologie’. Hierin houdt Paas een hartstochtelijk pleidooi dat er goede theologie blijft bestaan. Hij pleit ervoor dat elke universiteit een theologische faculteit heeft die behulpzaam is in ‘het zoeken naar diepere lagen en hogere sferen’, waar in feite elke vorm van wetenschap mee te maken heeft. In religieuze termen: transcendentie.

“Theologen lever geen keiharde data, maar kunnen vanuit hun eigen discipline behulpzaam zijn bij het beter begrijpen van onze cultuur.”

Is het gevaar hiervan niet dat je je als theoloog schuldig kan maken aan wat ik maar even annexatiedrift noem? Met andere woorden: alles is theologie.

“Elke wetenschap zal zeggen: de lens, de gereedschapskist die wij hebben, die kun je in principe overal op toepassen, zodat alle dimensies van een zaak aan het licht komen die je op een andere manier niet zou zien. Daarin is de theologie niet anders. Maar daarmee zeg je niet dat alles theologisch is, of dat theologie het enige perspectief is waaruit je de wereld kunt bekijken.”

Maar een socioloog doet dus eigenlijk precies hetzelfde?

“Die zal op zijn manier naar het goede leven zoeken, met zíjn gereedschapskist en zíjn lens die vooral gericht zal zijn op correlatie en statistische analyses van groepsgedrag. Ik ben overigens van mening dat zoals sociologen of antropologen zich in hun werk niet beperken tot exotische stammen, theologen zich niet alleen moeten bezighouden met mensen die geloven. Nogmaals: theologie is echt een heel breed vak, waar de hele samenleving van kan profiteren.”

Twitterkoning

Deze laatste levenshouding verklaart misschien ook waarom Stefan Paas zo graag twittert, ook als theoloog. Tijdens de Nacht van de Theologie werd hij zelfs ‘twitterkoning’ genoemd. Hij is gek op draadjes, mini-essays verpakt in een aantal tweets. Maar nu last hij een ‘twitterstop’ in van zes weken. “Het is bij mij alles of niets. Dus nu even niets op Twitter.”

Het wordt dus wat rustiger op dit medium. Met name als het om politiek gaat, schuwde Paas de polemiek niet. Zo had hij flinke aanvaringen met aanhangers van Forum voor Democratie als die zich beroepen op een in zijn ogen verkeerde definitie van de joods-christelijke identiteit die aan de basis van onze beschaving zou moeten staan.

Ik las ergens: “Paas gaat er met een gestrekt been in.”

“Toen ik net Theoloog des Vaderlands was, heb ik weleens gezegd: ‘Vroeger zeiden ze: je bent een eikel, nu is het: je verbindt niet genoeg’. Ik ben een liefhebber van het argumentatief debat, maar ik houd het wel netjes. Niet voor niets zegt Prediker: ‘Wees niet te haastig met je woorden en doe God niet overijld met heel je hart geloften. Want God is in de hemel en jij bent op aarde, dus moet je spaarzaam met je woorden zijn’.”

“Uiteindelijk ben ik onderwijzer. Ik wil mensen iets leren. Daarbij merk ik dat ik echt begaan ben met de joods-christelijke tradities en dat ik de politiek aan zekere normen wil houden.”

Heeft u het idee dat al dat getwitter ook resultaat heeft?

“Soms komt er wel een gesprek op gang. Toen Forum voor Democratie bij de Statenverkiezingen opeens heel groot werd, heb ik via Twitter gevraagd of mensen die FvD stemden mij een mailtje wilden sturen. Daar kreeg ik ook reacties op. Het gaf me ook wel een beeld wie die stemmers waren. Vaak mensen met een bijzonder cynische visie op politiek. “

Binnenkort discussieert u met de Denker des Vaderlands Daan Roovers tijdens het Nationaal Religiedebat over polarisatie. Heeft u het idee dat sociale media als Twitter er veel toe hebben bijgedragen dat de polarisatie groter is geworden?

“Polarisatie hoeft niet alleen iets slechts te zijn. Dat standpunten helder worden, is het probleem niet, wel het hele strijdmodel dat tegenwoordig veel debatten op Twitter en ook daarbuiten kenmerkt.

“Een partij als Forum voor Democratie vindt ook dat democratie strijd is. Het is heel riskant om zoiets als een oorlogsmodel over een debat te leggen. Het betekent in feite dat je verloren hebt als je de ander gelijk geeft.”

Overigens ziet het ernaar uit dat Roovers en Paas het wat betreft polarisatie over heel veel dingen eens zijn. Weinig oorlogshandelingen dus tijdens het Religiedebat. En dat zint de oud-Theoloog des Vaderlands dan ook weer niet. Ondanks Prediker zegt hij: “We moeten er nou ook weer geen feestje van weldenkendheid van maken.”

‘Zoeken naar het Goede Leven’ door Stefan Paas, KokBoekencentrum, 59 blz, € 8,95

Tijdens het – mede door deze krant georganiseerde – Nationaal Religiedebat gaat Stefan Paas in debat met Denker des Vaderlands Daan Roovers. Het thema van het debat: polarisatie. Het debat vindt plaats op dinsdag 26 november in congres- en debatcentrum Arminius in Rotterdam. Voor meer informatie en kaarten: www.nationaalreligiedebat.nl.

Lees ook: 

Theoloog des Vaderlands: ‘Opstellers Nashville-manifest moeten excuses maken’

Homo’s in orthodoxe kerken die worstelen met hun gevoelens hebben geen fout manifest nodig, maar excuses en een arm om hen heen, vindt Theoloog des Vaderlands Stefan Paas. Maar wat helpt dat als hun kerk hen blijft afwijzen als ze een relatie aangaan? 

Voor het eerst komt een Theoloog des Vaderlands uit de Pinksterbeweging. ‘Ik wil een theoloog van de straat zijn’

De Amsterdamse pastor en theoloog Samuel Lee is de nieuwe Theoloog des Vaderlands. ‘Mijn missie is altijd geweest om mensen met elkaar te verbinden. Daar houd ik ook het komende jaar aan vast.’

 .

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden