Geestelijke bijstand

Voor oudere of zieke die geestelijk in de knel zit, is er nu een luisterend oor aan huis

Beeld Nanne Meulendijks

Wie ziek is, of oud, en met zingevingsvragen zit, krijgt een gesubsidieerd luisterend oor. Om ervoor te zorgen dat ze ‘existentieel niet meer eenzaam zijn’.

Karin Seijdell is geestelijk verzorger, en dat is een bijzonder vak. Het is een vorm van hulpverlening, maar niet een die gericht is op het oplossen van problemen. “We hebben de twijfelachtige eer gespecialiseerd te zijn in onoplosbare problemen.”

Seijdell werkt in een betrekkelijk nieuwe tak van de geestelijke verzorging: ze komt bij de mensen thuis. Minister Hugo de Jonge (CDA, volksgezondheid en welzijn) heeft een kleine veertig miljoen uitgetrokken voor het opzetten van de geestelijke verzorging aan huis. Die is vooralsnog bedoeld voor vijftigplussers en voor ernstig zieken en hun familie. Maar vanuit de Tweede Kamer kwam er al het verzoek dit uit te breiden naar asielzoekers, studenten en jongeren met ernstige problemen. En uiteindelijk moet iedereen er aanspraak op kunnen maken.

Vorig jaar hebben de geestelijk verzorgers 12.000 gesprekken gevoerd met 3000 ouderen en zwaar zieken. Door de subsidie hoeven die daarvoor niet te betalen. Bij de beroepsvereniging hebben zich tweehonderd extra geestelijk verzorgers aangemeld.

Niet handelen maar luisteren

Karin Seijdell praat bijvoorbeeld regelmatig met een vrouw die verwachtte te overlijden, maar weer beter werd en nu niet weet wat ze aanmoet met de onverwachte tijd. Seijdell is benaderd door een oudere die bang is voor de dood en niemand heeft om daarover te praten. Ze heeft gesprekken met een ernstig zieke vader die niets meer kan en zich een nutteloze vader voelt, die vragen heeft over zijn identiteit.

Met die vragen over zingeving en levensbeschouwing moeten mensen in de optiek van de minister in eerste instantie naar hun omgeving: familie en vrienden. Maar als wethouder in Rotterdam constateerde De Jonge al dat die mensen vaak ontbreken, zeker bij ouderen. Of dat ze het gevoel hebben er alleen voor te staan op scharnierpunten in hun leven.

In Rotterdam kwam De Jonge met een actieprogramma tegen eenzaamheid, in Den Haag met een actieprogramma voor de geestelijke verzorging aan huis. Ook dat moet helpen bij het bestrijden van eenzaamheid. Want geestelijk verzorgers komen weliswaar niet met oplossingen, ze kunnen er wel, zoals Karin Seijdell het zegt, voor zorgen dat mensen ‘existentieel niet meer eenzaam zijn’, door hun gevoelens te delen met een professional die niet handelt, maar luistert. Er zijn wel-eens mensen die na een serie van die gratis gesprekken uit eigen beweging naar een cursus gaan, of die zich melden voor vrijwilligerswerk. Maar doel is dat niet. ‘Er is weer iemand die weet hoe ik heet’, concludeerde een letterlijk alleenstaande vrouw opgelucht na een aantal gesprekken.

Mensen kunnen voor hun levens- en zingevingsvragen ook terecht bij hun dominee, pastoor, imam. Gelovigen doen dat ook; in haar praktijk ziet Seijdell over het algemeen weinig mensen die lid zijn van een geloofsgemeenschap. Al zijn er uitzonderingen: ze spreekt regelmatig met een katholieke man, die vrijere opvattingen heeft over euthanasie dan zijn kerk.

Levensbegeleider

De verwachting is dat de ontkerkelijking de komende jaren verder doorzet en dat de vraag naar geestelijke verzorging toeneemt. De secularisatie vertaalt zich in de achtergrond van de geestelijk verzorgers. Traditioneel hebben ze vaak een christelijke of humanistische levensvisie, er zijn nu ook islamitische en hindoeïstische geestelijke verzorgers, en een groeiende groep zonder levensbeschouwelijke binding.

Want de vragen over zingeving blijven. Dat bleek ook de afgelopen weken weer, bij de discussie over voltooid leven. Onder een doodswens ligt vaak een gevoel van zinloosheid, overbodigheid, eenzaamheid. Niet voor niets brengt De Jonge de subsidie voor de ‘levensbegeleider’ in verband met het manifest ‘Waardig ouder worden’ van de ChristenUnie, dat het liberaal-christelijke kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie heeft omarmd.

Lees ook:

De geestelijk verzorger komt tegenwoordig ook thuis

Voor het eerst zijn er in heel Nederland geestelijk verzorgers beschikbaar die met thuiswonende ouderen en ernstig zieken praten over zingeving en levensvragen. Het afgelopen jaar hebben zij 12.000 gesprekken gevoerd met zo’n 3000 mensen.

Harm Siebesma (64) is er, voor als je het even niet meer weet

De 23 geestelijk verzorgers van ’s Heeren Loo creëren een vrijplaats voor vertrouwelijke gesprekken met hun verstandelijk beperkte cliënten. In een onlangs verschenen boekje beschrijven verzorgers en bewoners hun ervaringen.

Liever een levensbegeleider

Een lezer hield al vier jaar geleden een krachtig pleidooi voor een levensbegeleider voor mensen die hun leven als voltooid zien. "Pas daarna blijkt of hulp bij zelfdoding de enige weg lijkt te zijn.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden