ReportageBoeddhisme

Voor het eerst tien zenmeesters op een rij: ‘Je moet volhardend en toegewijd zijn om meester te worden’

In de St. Stevenskerk in Nijmegen zijn gisteren tien zenmeesters benoemd. Floor Rikken op het podium na haar aanvaardingstoespraak.  Beeld Koen Verheijden
In de St. Stevenskerk in Nijmegen zijn gisteren tien zenmeesters benoemd. Floor Rikken op het podium na haar aanvaardingstoespraak.Beeld Koen Verheijden

De weg naar boeddhistische zenmeester is lang, en zelden worden er nieuwe meesters geïnitieerd. Zondag werden in een Nijmeegse kerk maar liefst tien tegelijkertijd benoemd. Daarmee wordt geschiedenis geschreven.

Uit een deur van een achterkamertje in de St. Stevenskerk in Nijmegen stappen tien aankomend zenmeesters naar buiten. Het geroezemoes onder de honderden aanwezigen in de kerk verstomt direct, waarop de zenmeesters een sutra (boeddhistische mantra) inzetten en achter elkaar naar een podium midden in de kerk lopen.

Het reciteren van de klanken echoot in de hoge, witte ruimte. Alle meesters dragen een zijden rakusu, een traditioneel kledingstuk voor Japanse zenmeesters. De meesters houden een aanvaardingstoespraak en ontvangen traditiegetrouw de hoshi: een heilige boeddhistische kwast waarmee men in India vroeger dieren van de autoweg veegde, om te voorkomen dat ze gedood zouden worden.

Daarmee werd zondag in Nijmegen geschiedenis geschreven: een benoeming tot boeddhistische zenmeester is op zichzelf al uitzonderlijk, maar nog nooit eerder in Nederland werden er tien tegelijkertijd benoemd, zegt Rients Ritskes. Hij begon in 1989 in zijn eentje met Zen.nl in een Utrechtse werfkelder. Daar gaf hij meditatielessen en -cursussen volgens de Rinzai-traditie, een van de drie grote zenstromingen in Japan. Zen.nl is in de loop der jaren flink gegroeid, en heeft in vrijwel iedere grote stad in Nederland inmiddels een lokale afdeling.

‘Je moet volhardend en toegewijd zijn’

Dat er nu tien meesters tegelijkertijd benoemd worden, komt door een samenkomst van omstandigheden, geeft Ritskes aan. “Vanwege corona hebben we heel lang gewacht. En het leek ons leuk, want zenmeester worden is een feestelijke gebeurtenis. Dat de kerk nu helemaal vol zit, draagt daar aan bij. Bovendien hebben deze mensen een groot deel van hun pad samen afgelegd.”

De weg naar zenmeester is volgens Ritskes een lange. Wie écht gegrepen is door Japanse zenmeditatie, kan uiteindelijk kiezen voor een deeltijdopleiding tot zenleraar. De meesters die gisteren zijn benoemd, gaan nu zelf leraren opleiden. De meesten van hen zijn al minstens dertig jaar bezig met Japanse zenmeditatie. “Je moet volhardend en toegewijd zijn om meester te worden”, zegt Ritskes. “En bovenal gemotiveerd om ánderen te faciliteren in hun ontwikkeling.”

De St. Stevenskerk in Nijmegen. Alle meesters dragen een zijden rakusu, een traditioneel kledingstuk voor Japanse zenmeesters.  Beeld Koen Verheijden
De St. Stevenskerk in Nijmegen. Alle meesters dragen een zijden rakusu, een traditioneel kledingstuk voor Japanse zenmeesters.Beeld Koen Verheijden

De hemel en de hel tegelijk

Onder hen is Floor Rikken (54). Jaren geleden werd ze gegrepen door zenmeditatie, toen ze een weekend mediteren voor beginners volgde. Inmiddels leidt ze de afdeling van Zen.nl in Utrecht. “Destijds was het weekend een gok”, zegt Rikken. “De stilte die je opzoekt in zenmeditatie was in het begin voor mij de hemel en de hel tegelijk. Maar ik dacht ook: bestaat dit echt? Ik wil méér, al is het zwaar. Het voelde alsof ik mijn hele leven dorst had gehad, en nu pas leerde hoe ik moest drinken.”

Waar aankomend zenleraren een officieel examen afleggen, geldt dat niet voor het kleine aantal dat uiteindelijk zenmeester wordt. “Het is vooral een kwestie van veel doen, en je als leraar blijven ontwikkelen en anderen begeleiden op hun pad. Op een gegeven moment ben je er klaar voor. Maar zenmeester worden is geen eindstation, dat bestaat niet binnen de zentraditie”, glimlacht Rikken.

Baat het niet, dan schaadt het niet

Ook Arthur Nieuwendijk (57) wordt benoemd. Toen hij in een burn-out belandde en voor zijn gevoel alles had geprobeerd om erbovenop te komen, schreef hij zich in voor een les zenmeditatie. “Dat deed ik vanuit het idee: baat het niet, dan schaadt het niet. Toen ik op dat kussentje ging zitten, voelde het als thuiskomen”, zegt Nieuwendijk met een kalme, ontspannen stem. “Ik ging me direct afvragen hoe ik mijn leven zo kon inrichten dat ik de stilte kon blijven opzoeken. En ik had geen idee dat ik ook zenleraar kon worden. Dat was voor mij een mooie manier om toegewijd te blijven.”

Inmiddels is Nieuwendijk volledig genezen van zijn burn-out en fulltime zenmeester. Wat hij het mooiste vindt aan zijn werk? “Dat ik steeds opnieuw echte verbinding zoek met andere mensen, en die ook vind. De inzichten die we onderweg, via de stilte, samen opdoen. Daar groei ik als meester ook weer van.”

Lees ook:

Hoe doorstaan Nederlandse boeddhisten de coronatijd? ‘Met elkaar de stilte delen, dat is al heel fijn’

Boeddhisten kunnen door de lockdown niet meer naar hun tempel, sangha of spiritueel centrum. Redden de gemeenschappen zich?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden