Theologisch ElftalChristelijke politiek

‘Voor christelijke politiek heb je geen christelijke partijen nodig’

 Lilianne Ploumen en Sigrid Kaag, hier in debat, geven leiding aan niet-confessionele partijen.   Beeld ANP
Lilianne Ploumen en Sigrid Kaag, hier in debat, geven leiding aan niet-confessionele partijen.Beeld ANP

Dat christenen op christelijke partijen stemmen, spreekt allang niet meer vanzelf. Maar heeft christelijke politiek dan nog wel een meerwaarde?

Ooit was de wereld nog overzichtelijk: je had christenen die op christelijke partijen stemden, en je had christenen die deze partijen bemanden. Die tijd is allang voorbij. In deze krant kwam al een aantal gelovige lijsttrekkers aan het woord: niet alleen Gert-Jan Segers van de ChristenUnie en Kees van der Staaij van de SGP, maar ook Lilianne Ploumen en Sigrid Kaag van partijen die toch echt niet-confessioneel zijn. Morgen volgt in deze reeks een interview met Mark Rutte. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek van de EO en het Nederlands Dagblad dat steeds minder christenen op christelijke partijen stemmen.

Hoe moeten we deze ontwikkeling duiden? Is het winst dat christenen niet op hun eigen zuil stemmen? En andersom: heeft expliciete christelijke politiek nog wel meerwaarde?

“Om te beginnen vind ik het mateloos fascinerend”, zegt Hanneke Ouwerkerk, predikant van de Protestantse Kerk in Nederland te Schoonhoven. “Hoe Lilianne Ploumen op een typisch katholieke manier vertelt hoe het geloof een manier van leven is waarin ze is opgegroeid, en hoe dat een rol speelt in de politiek. En Sigrid Kaag die zichzelf als lijsttrekker van D66 openlijk gelovig noemt. Ik vind het heel sterk. Het laat zien dat geloof niet iets is voor achter de voordeur, ook al benadrukken beide vrouwen wel dat het geloof voor hen privé is. Maar het mag impact hebben. Ik denk toch dat dit tien jaar geleden niet zo gezegd zou zijn.”

Almatine Leene, Theoloog des Vaderlands en daarnaast docent, schrijver, en predikant van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt te Hattem-Noord vult aan: “Het geeft aan dat Nederland eigenlijk nog heel christelijk is. In vergelijking met dertig jaar geleden tekent dat christelijke zich alleen minder duidelijk af. En het is niet meer zo verzuild. Maar dat maakt het ook zo uitdagend: het wordt persoonlijker en breder. Daarmee doet het recht aan de diversiteit van het christendom. Vroeger werd je, als je als christen politiek bedreef, toch geacht bepaalde standpunten aan te hangen over medische ethiek of seksualiteit, denk aan abortus of euthanasie. Nu wordt duidelijker dat het christendom veel breder en diverser is dan die stokpaardjes deden vermoeden.”

Ouwerkerk: “De vraag is of het nog wel een meerwaarde heeft, om een partij christelijk te noemen. Dat werkte in de tijd van de verzuiling misschien wel, maar de samenleving is nu zo verbrokkeld. Vroeger konden katholieken nog niet eens op een protestantse partij stemmen! Tegenwoordig kun je kinderen gerust naar een protestantse basisschool sturen, of je gelovig bent of niet. Alles loopt door elkaar. Ook theologisch heb ik er wel mijn twijfels over. In het laatste hoofdstuk van zijn Institutie schrijft Calvijn over de overheid: ‘Het koninkrijk van God en een geordend maatschappelijk leven zijn verschillende zaken’, en: ‘De overheid is onder mensen even hard nodig als brood, water, zon, en lucht’. Met andere woorden: de overheid moet het leven leefbaar houden. Dát is haar doel. Daar heb je geen christelijke partij voor nodig.”

Leene: “Dat denk ik ook. Je moet niet alles met een christelijk sausje willen overgieten, dat is te fragmentarisch gedacht. Bedenk overigens dat in Nederland bijna de helft van de bevolking zich beschrijft als religieus. Waarom zou je dat aspect overlaten aan christelijke politici, en in de rest van de politiek buiten beschouwing laten? Dat wil natuurlijk niet zeggen dat de Bijbel niet als inspiratiebron voor politici kan fungeren. Zo roept de Bijbel op om om te zien naar onze naasten, vooral naar wie het minder hebben dan wij. Dat vind ik heel belangrijk. We leven in een rijk westers land, waarin veel mensen lopen te zeuren dat ze niet genoeg hebben. Denken we nog wel voldoende om onze naasten? Of kunnen we een stapje terugdoen, als onze levensstijl te veel vraagt van het klimaat?”

Ouwerkerk: “Ik wil niet ontkennen dat de Bijbel een inspiratiebron kan zijn voor de politiek. Sterker nog: geloof en politiek hebben alles met elkaar te maken. Denk alleen al aan de bijbelse profeten: die waren volop politiek. Toch ben ik huiverig voor een te directe lijn tussen de Bijbel en de politiek. De Bijbel hoort gelezen te worden in de gemeenschap van de synagoge of de kerk, niet in de gemeenschap van de Tweede Kamer. De hervormde theoloog en ethicus Gerrit de Kruijf sprak over ‘twee keer denken’. Je moet eerst nadenken over hoe je op grond van je geloof in een concrete situatie zou moeten handelen. Dan denk je na hoe je dat inbrengt in de plurale samenleving. Als je zomaar in de Tweede Kamer uit de Bijbel citeert, terwijl die ondertussen niet de inspiratiebron van de ander is, dan doe je de Bijbel geen recht. Je moet dus een vertaalslag maken van wat je in de gemeenschap van de kerk leert, naar hoe je dat in de politieke gemeenschap inbrengt.”

Leene: “Als de politiek en de kerk maar niet langs elkaar heen gaan leven. Ik ben helemaal voor een scheiding tussen kerk en staat, maar we moeten niet wantrouwig worden naar elkaar, of elkaars bijdragen niet meer zien. Laatst belde een maatschappelijk werker voor een buitenlandse, eenzame, alleenstaande moeder. Ik hoef maar een appje te sturen naar mensen in mijn kerk en er zijn zo tien moeders die contact met haar op willen nemen. Dat is wat de kerk de samenleving te bieden heeft. Tegelijkertijd hebben we gelukkig de tijd achter ons gelaten, ook in mijn vrijgemaakte kerk, dat we denken dat christelijke politiek een vuurtoren in een verder donkere wereld is. In onze samenleving spelen heel veel belangrijke en urgente thema’s. We moeten niet doen alsof alleen expliciet christelijke antwoorden echt behulpzaam zijn, maar het juist waarderen dat er vanuit diverse standpunten en bronnen van gedachten wordt gewisseld.”

Lees ook:

Zo waarlijk helpe mij God almachtig

In de aanloop naar de verkiezingen interviewt Trouw lijsttrekkers die openlijk gelovig zijn. Klik hier voor de interviews met Sigrid Kaag, Kees van der Staaij, Lilianne Ploumen en Gert-Jan Segers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden