InterviewErling Kagge

Volgens avonturier Erling Kagge draait het leven niet om geluk, maar om ervaringen

Wandelaars bij het Duitse plaatsje Moerland.Beeld EPA

Het idee dat lijden en tegenslagen goed zijn voor de mens, is een van de stompzinnigste ideeën ooit, zegt de Noorse schrijver Erling Kagge. ‘Dood, verdriet en lijden zijn vreselijk. En beter worden we er niet van.’ Waar we wél beter van worden: wandelen. 

“Ik moest eerst naar de Zuidpool om oog te krijgen voor andere mensen”, zegt de Noorse schrijver en uitgever Erling Kagge (1963). Hij zit ontspannen in de werk­kamer van zijn huis, villa Dammann in Oslo, en drinkt de thee die hij nog over had van zijn wandeling eerder deze ochtend.

Kagge is de eerste persoon die te voet de Noordpool, de Zuidpool en de top van de Mount Everest ­bereikte. Recent publiceerde hij over die ervaringen ‘Filosofielessen voor avonturiers’, waarin hij beschrijft tot welke inzichten zijn tochten hem brachten. Via Zoom vertelt hij over die levenslessen. Daarbij zal Kagge meer zeggen over zijn dochters dan over zijn avonturen.

Waarom loopt u zo graag?

“Ik zie lopen tegenwoordig ook als een les in samenzijn. Lopend zie je anderen, de stad, het leven van je landgenoten – ook van de mensen die je niet kent. Bij ons in Noor­wegen kun je dan ook zomaar de premier tegenkomen. Dat is zoveel beter dan een samenleving waarin mensen zich met de auto verplaatsen, of waar politici de helikopter nemen.”

Maar u werd bekend door uw ­eenzame – allesbehalve sociale – tochten in de natuur.

“Ik maakte die grote tochten gedurende een korte periode in mijn leven, als twintiger. Ik was toen best competitief en egocentrisch. Toch gebeurde er iets goeds: juist door ­afstand te nemen van de wereld, heb ik er nu meer oog voor. Voor landgenoten, maar ook voor mijn gezin, voor mijn drie dochters.”

Wat leerde u nog meer?

“Ik leerde daar, door die indruk­wekkende ervaringen, dat het in het leven niet gaat om bezit, om de materie, maar om die ervaringen en ook de herinneringen daaraan: een tocht in de bergen, een skitocht, maar ook een etentje met vrienden, een fles wijn. Ik heb het niet alleen over ervaringen die plezier brengen: ik heb het ook over afzien, of over dingen voor anderen doen.”

Dat klinkt mooi, maar ook wel vluchtig. Er zijn alleen ervaringen, niets blijft.

“Als je merkt hoe belangrijk ervaringen zijn, dat je juist daaraan betekenis ontleent, ontkom je inderdaad niet aan het inzicht dat alles van waarde vergankelijk is. Waar bezittingen door hun vaste vorm de belofte wekken van langer durend geluk, ligt in ervaringen besloten dat ze maar heel tijdelijk zijn.”

Vindt u dat niet jammer?

“Het is voor mij een opluchting dat zaken niet lang duren. Dat ze er eens niet meer zijn, en ook dat ik eens vergeten zal worden. Dat is voor mij verrijkend. Liever dan me vast te klampen aan objecten, probeer ik die ervaringen te leven.”

Erling KaggeBeeld Lars Petter Pettersen

In zijn jeugd geen uitblinker

De Noorse schrijver en uitgever Erling Kagge (1963) blonk in zijn jeugd naar eigen zeggen nooit ergens in uit. In sport was hij niet goed, en hij begon een jaar later dan gebruikelijk aan de basisschool. Toch zou hij de eerste mens worden die te voet de Noordpool, de Zuidpool en de top van de Mount Everest bereikte. Volgens hem vooral het gevolg van zijn voorbereidingen. 

Voor zijn avonturen had hij een studie rechten afgerond, erna zou hij nog een jaar filosofie studeren in Cambridge. Vervolgens zou hij een uitgeverij oprichten en meerdere boeken schrijven over de lessen die hij had geleerd tijdens zijn tochten. Kagge, vader van drie dochters, woont in Oslo in Villa Dammann, tussen zijn uitgebreide kunstcollectie.

Maar doet het u dan geen verdriet dat het eens ophoudt, die bijzondere ervaringen, en uiteindelijk ook het leven zelf?

“Daar probeer ik me niet te veel mee bezig te houden. Dat zou geen goed leven zijn, alleen maar denken aan de dood. Mensen die hun beklag doen over de korte duur van het leven, leven misschien ook wel niet goed. Tijd is namelijk heel flexibel, en afhankelijk van hoe je het leven leidt. Als je elke dag achter je scherm zit, kan het leven aan je voorbij glijden. Dat komt doordat de variatie ontbreekt, maar ook het contact met anderen en met de natuur. Terwijl tijdens een wandeling zoals ik die vanmorgen maakte, in de natuur en met mensen, de ervaringen sterker en betekenisvoller waren. Daardoor werd de tijd voller en leek die uit te dijen. Zo kan je ­leven veel langer worden.”

Soms, heel soms, zegt Kagge, worden die ervaringen nog intenser. “Er zijn momenten waarop moment en eeuwigheid samen lijken te gaan. Waarop je het gevoel hebt dat je hele leven – en meer dan dat – is samengebald in een moment. Bijvoorbeeld die keer dat mijn dochter naar me toe kwam lopen toen ze veertien of vijftien maanden was. Die blijdschap van haar, die liefde voor mij, maar ook voor de wereld – voor alles om haar heen. Die ervaring was groter dan dat moment.”

Hoe ontstaat zoiets?

“Het kan iedereen overkomen. Je kunt die momenten niet plannen, maar het helpt wel als je er open voor staat. Het zijn ook geen ervaringen waarbij het denken nuttig is, dat staat eerder in de weg.”

Hebben uw tochten u iets geleerd over het bereiken van deze toestand?

“Routine is belangrijk, heb ik toen gemerkt. En dat geldt ook voor het gewone leven. Je moet van tevoren plannen: hoeveel uur loop je per dag, wanneer neem je een pauze? Hoe beter je weet hoe een tocht ­eruitziet, hoe meer ruimte je hebt, hoe vrijer je kunt denken. Tijdens die tochten stelt het je in staat om beter om te gaan met onverwachte en soms gevaarlijke situaties. In het gewone leven helpt het ook om vaste routines te hebben zodat je zo weinig mogelijk energie hoeft te besteden aan alledaagse handelingen. Dan krijg je meer ruimte om plotseling opduikende problemen op te lossen, maar ook sta je meer open voor dit soort betekenisvolle momenten.”

De laatste tijd, zegt Kagge, leiden die betekenisvolle ervaringen bij hem steeds meer tot een gevoel van dankbaarheid. “Ik voel me dankbaar voor die bijzondere momenten. Maar ook voor het feit dat ik in Noorwegen kan leven, een land met zoveel natuurlijke hulpbronnen voor nog geen vijfeneenhalf miljoen mensen, een land met zoveel schoonheid en natuur. Het is hier bijna het paradijs. Toch hoor ik mensen zoveel klagen, terwijl het de meeste mensen hier echt aan niets ontbreekt.”

Is dankbaarheid een plicht?

“Dat is wat sterk uitgedrukt. Maar we zouden ons meer bewust moeten zijn van de dingen waarvoor we dankbaar kunnen zijn, juist ook in deze tijd van corona wordt dat makkelijker. Alles vertraagt, we zijn meer thuis en we zouden meer aandacht kunnen hebben voor alles. Ik vind het waardevol dat ik vanmorgen koffie aan mijn dochter kon geven voor ze het huis verliet, dat ik daarna een wandeling heb gemaakt, en nu de thee kan drinken die ik nog over had van de wandeling. Nu kan ik een gesprek voeren, en vanavond kan ik een boek lezen.”

Dat klinkt wel heel idyllisch. Toch zal het leven voor velen niet makkelijk zijn, zeker niet nu mensen door corona meer zorgen hebben over hun toekomst.

“Het leven is soms heel zwaar. Tegenwoordig hoor je nogal eens dat lijden en tegenslagen goed voor ons zijn. Dat alles wat ons niet doodmaakt, ons sterker maakt. Dat is een van de meest stompzinnige ideeën. Dood, verdriet en lijden zijn vreselijk. En beter worden we er niet van. Maar ook in de moeilijkste omstandigheden helpt het wel om een wandeling te maken, om te bewegen – niet om weg te lopen van de problemen, maar om de ruimte te zoeken om de zaken vanuit een ander perspectief te bekijken. Zo’n wandeling biedt zeker niet de garantie dat de problemen worden opgelost, maar toch kan die ons wat ademruimte geven.”

Het helpt soms ook, zegt Kagge, om ons streven naar geluk op te geven. “Mensen kunnen zich ook ongelukkig voelen omdat ze niet voortdurend gelukkig zijn. Maar je hoeft niet altijd gelukkig te zijn om toch een goed leven te leiden. Soms is het leven moeilijk, dat accepteren kan ook troost bieden.”

Wat daarbij ook zinvol is, zegt Kagge, is als we een ander idee van geluk ontwikkelen. “We moeten niet van top naar top willen gaan, van piekmoment naar piekmoment, maar het leven als geheel beschouwen. Wat zie je dan, doe je goede dingen, voor jezelf maar ook voor anderen? Die blik opent een ander en dieper perspectief op geluk. Als je naar het geheel kijkt, gebruik je niet meer als maatstaf of je wel helemaal happy was op een moment. Als je die afstand hebt, zul je zien dat ook andere elementen voor geluk zorgen. Heb je iets voor anderen kunnen betekenen bijvoorbeeld.”

Kunt u een voorbeeld daarvan geven?

“Ik denk nu aan de periode toen mijn oudste dochter lange tijd maagpijn had. Ze huilde, ze schreeuwde. We hadden ontzettend met haar te doen, maar het was ook een marteling voor ons. Maar nu ik daarop terugkijk, zie ik het ook als een periode van uitzonderlijk geluk. We waren samen als gezin, dicht bij elkaar. Nu zou ik dat een van de gelukkigste perioden in mijn leven noemen.”

Erling Kagge
Filosofielessen voor avonturiers
Business Contact
160 blz., € ­17,50

Lees ook:

In de bergen, daar begrijp je Nietzsche pas echt

Negen weken lang trok de negentienjarige John Kaag door de Alpen, met in zijn rugzak de boeken van Friedrich Nietzsche. Zeventien jaar later ging hij nog een keer, nu met vrouw en kind. Pas toen begon Kaag Nietzsche te begrijpen.

‘Als vrienden weglopen, kan filosofisch wandelen helpen’

Filosoof Diana Blanken houdt samen met een wandelcoach filosofische groepswandeltochten in de bossen rondom haar woonplaats Wageningen. De natuur opent volgens Blanken de geest. Dan komen de inzichten vanzelf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden