Peace, Love & Ramadan

Vier jonge moslims over de ramadan: ‘Je reinigt telkens je ziel’

Fouad Bechara, ook bekend onder de artiestennaam ‘Atta de Tolk’. Beeld Marwan Magroun

Bij de ramadan, die dezer dagen begint, denk je aan niet-eten en wel-eten. Nog veel meer is het een periode van bezinning. Vier jonge moslims vertellen over hun beleving van de vastenmaand en klinken daarbij als moderne hippies. Deel een van een tweeluik: de voorbereiding.

Een paar dagen geleden droomde Fouad Bechara (34) dat hij zijn geweldige overleden oom tegenkwam, die journalist was in Syrië, en hem heel hard knuffelde. In deze tijd van het jaar krijgt hij plots meer dromen dan normaal. “Gelovige dromen”, zegt hij, gezeten in een Rotterdamse koffiebar.

Het is als een biologische klok die hem waarschuwt, in de aanloop naar de islamitische vastenmaand. “Dan word ik wakker met een warm, vertrouwd gevoel, en weet ik: de ramadan hangt in de lucht.”

Net als zijn geloofsgenoten is hij in de week daarvoor al meer met het geloof bezig. Ter voorbereiding. Er zijn tal van lezingen en gebedsbijeenkomsten in moskeeën en islamitische centra. Maar ook thuis en tussen de bedrijven door is er genoeg te doen om in de juiste gemoedstoestand te komen.

Smeekbedes

Zo sleept Fouad, die als spoken word-artist ook wel bekend is onder de artiestennaam ‘Atta de Tolk’, deze dagen een lijvig islamitisch werk met zich mee. Hij klopt op het boek dat voor hem ligt. Op de zwarte kaft staat in gouden letters: ‘De tuinen der oprechten’. “In cafeetjes en aan de eetkamertafel, thuis in Haarlem, lees ik hierin. Dat helpt me bij mijn spirituele ontwikkeling. Vandaar ook die dromen misschien.”

Geneeskundestudent Nura Tebayna (24) uit Dordrecht doet haar zwarte bikerjack uit en legt het neer. Ze gebruikt de pauze van haar werk – ze doet haar co-schappen bij een psychiatrisch ziekenhuis – om te vertellen wat deze periode voor haar betekent. “Dit interview paste nét nog in mijn agenda”, zegt ze, slurpend aan het rietje van een grote donkerroze smoothie. Ook haar drukbezette leven komt nu, in de week voordat de ramadan begint, al wat tot rust.

Een van haar rituelen is het luisteren naar smeekbedes op YouTube. Dat doet ze ‘gewoon’ in de trein van en naar het werk, vertelt ze. “Mijn reflectiemomentje.” Ze toont een filmpje van een berglandschap met voorbijglijdende wolken en deinende gele bloemen. Traag en klaaglijk speelt haar telefoon een bekend sjiitisch ochtendgebed af. “Ik kies ze erop uit dat ze langzaam gaan. Dan kan ik stilstaan bij de betekenis.”

Bezinnen

De ramadan is ‘veel meer’, zeggen deze jonge moslims. Meer dan om het uiterlijke, lichamelijke – het niet-eten vanaf zonsopgang en het eten na zonsondergang – gaat het om het innerlijke, geestelijke aspect. En daar horen goede voornemens bij die zo uit de mond van moderne hippies zouden kunnen komen. “Het is een tijd om aan jezelf te werken”, zegt Nura. “Die filmpjes helpen me daar bij. Maar ik zit ook weleens uit het raam te staren: dat is net zo waardevol. Dan denk ik na: wat zijn goede punten, wat zijn punten waar ik aan kan werken?”

“Wij zeggen: ‘De hemelen staan open in de vastenmaand’. Dat betekent dat God nog toegankelijker is om vergeving te vragen. En als mensen moeten we een voorbeeld nemen aan die barmhartigheid”, zegt Nura. Mens, erger je niet, is het devies. Zeker niet om ‘kleine dingetjes’. “Ik had laatst zo erg mijn stinkende best ergens op gedaan, maar vervolgens kreeg ik op mijn kop, omdat het de arts in tijdsnood bracht. Ik was zo boos op mezelf, ik kookte van binnen.”

Op weg terug naar huis bedacht ze hoe onnodig dat was, en kon ze het loslaten, zegt Nura. “Vertrouw ik zoiets toe aan God, dan maakt het allemaal niet meer uit. Misschien is dat wel mijn diepste streven: vrede hebben met alles wat er gebeurt.”

Nura Tebayna. Beeld Marwan Magroun

Bijstuurmoment

Ze was mede-organisator van de lezing ‘Me, Myself and God’, die vorige week bij de sjiitische jongerenorganisatie Ahlalbait Jongeren in Den Haag is gehouden. “Het ging over hoe je je band met God versterkt”, zegt Nura. “Bijvoorbeeld door meer te bidden, met hem te praten. Dan voel je zijn liefde. En dat helpt om een beter mens te worden. In de ramadan doe je ook meer aan liefdadigheid. Zo heb ik samen met een vriendin een kindje ‘geadopteerd’, een jongetje in Irak voor wie we financieel zorgdragen. En we willen een project beginnen om eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan. Maar het kan ook iets kleins zijn. ‘Goedemorgen’ zeggen bij de bushalte. Ik doe dat weleens, en het zal je verbazen hoe blij mensen daarvan kunnen worden.”

Voor Zouhair Saddiki (32), docent bedrijfseconomie uit Gouda, is de ramadan zijn ‘jaarlijkse bijstuurmoment’. “Je reinigt telkens je innerlijk, je ziel.” Zouhair houdt zich bezig met islamitische filosofie. In zijn ogen loopt de weg naar God niet via regeltjes, maar via de rede. Aan de telefoon uit Spanje, waar hij een vriend bezoekt, spreekt hij over ‘het zuiveren van de imperfecties van het morele karakter’. “Hoe doe je dat? Gewoon door je te bezinnen.”

Oordelen is ook zondig

De islamitische theologie, zegt Zouhair, maakt onderscheid tussen het ‘zwakke vasten’ en het ‘zware vasten’. “Niet-eten-en-drinken en geen seks hebben tussen zonsopgang en zonsondergang, dat is het zwakke vasten. Dat kan iedereen. Jij, ik, en Ahmed van drie straten verderop. Maar het zware vasten, dat houdt in dat je je met alle vijf de zintuigen van slechte neigingen onthoudt. Dus dat er geen kwaadsprekerij uit je mond komt, je geen roddels wilt aanhoren.”

Hij houdt van vrijheid. Een paar keer per jaar drinkt hij een glas wijn of whisky, aan vijfmaal daags bidden komt hij niet altijd toe. “Heel wat moslims zijn juist wel met dat soort regeltjes bezig, en zij staan dus ook meteen met hun oordeel klaar. Zeker in de ramadan. Maar zij vergeten dat oordelen net zo goed zondig is. Wie dat doet, heeft in mijn ogen zelf ook het vasten verbroken. Ik vind het trouwens ook moeilijk hoor, dat niet-oordelen. Dat is pas het ‘zware vasten’.”

Thuis of in de moskee bereidt Zouhair zich mentaal voor: luisterend naar het reciteren van de Koran. “Dat is mediteren. Een manier om rust te vinden, en naar mijn essentie te zoeken. Want in de islam is het: hoe dichter bij jezelf, hoe dichter bij God. Ik probeer dus vrede te hebben met mezelf, ondanks al mijn gebreken. Lukt dat, dan heb je een soort verlichting bereikt.”

Veganistisch

Het zijn bijna exact de woorden van Sanae Orchi (29), yogalerares uit Amsterdam. “Ik geloof dat God niet een extern iets is, maar dat je hem kan bereiken door bij jezelf naar binnen te gaan”, zegt ze. “Yoga heeft me zoveel geleerd, over mijn zijn, en mijn geest. Dat was een route naar God.”

Enkele jaren geleden heeft ze een ‘spirituele reis’ gemaakt, en is ze ramadan anders gaan zien. “Daarvoor was het een moetje, iets wat me van huis uit is meegegeven.” Toen ze bewuster ging leven, besloot Sanae veganistisch te worden. Of nou ja, bijna veganistisch; een Marokkaans ontbijtje met ei kan ze moeilijk weerstaan, zegt ze. “Niet toevallig kwam dat besluit in de aanloop naar de ramadan. De grootste veranderingen komen altijd rond deze periode.”

De omslag kwam toen ze holistisch ging denken, en er van overtuigd raakte dat ook dieren een ziel hebben. “Mijn enige zorg was: wat ga ik als veganist eten? Wat dat betreft was de ramadan een handig moment. Dan eet je toch maar één keer per dag. Dus hoefde ik er maar één keer over na te denken.

“Ik zie de ramadan als een detox, een cleanse. Als kind leerde ik de rituele wassing, de woedoe: voor het bidden m’n oortjes en handjes wassen. Nu ontdoe ik me van negatieve energieën. En gebruik ik de heilzame energieën, bijvoorbeeld die in mijn handpalmen. In mijn lerarenopleiding in de Smai Tawi, oude Afrikaanse yoga, leerde ik daarover.”

“In het islamitische gebed hou je ook je handen omhoog, alsof je een soort boekje vast hebt. Maria is ook vaak afgebeeld met geheven handen. Onbewust weten we als mensen dat we een helend vermogen hebben. Want wat doe je als iemand pijn heeft? Dan leg je je handen op diegene. Zo heb ik op heel veel punten de diepere betekenis ontdekt van wat me in de islam is geleerd.”

Gods barmhartigheid

In het Rotterdamse koffietentje bladert Fouad Bechara nog wat door zijn lievelingsboek. “Eerlijk gezegd weet ik niet eens meer of het hieruit komt of een korantekst is, maar een passage die me bijbleef luidt: ‘Als alle bomen van de wereld pennen waren, en alle zeeën waren in plaats van water gevuld met inkt, dan was het nog niet genoeg om de barmhartigheid van Allah of God op te schrijven.’”

Hij slaat een hand tegen zijn wang. “Van zo’n tekst krijg ik een positieve kortsluiting. Dan snap ik er helemaal niks meer van, en dan begint het geloven voor mij.” Ook aan Gods barmhartigheid hoort de mens een voorbeeld te nemen, zegt Fouad.

“Ja, en ik kan nog wel even doorgaan: de lijst met verbeterpunten is lang. Ik moet bijvoorbeeld ook vechten tegen – hoe heet dat? Gulzigheid. Ik eet als een koning. Mijn voorbereiding op de ramadan bestaat er dus ook uit dat ik elk restaurant waar ik graag kom, nog even aan doe, en dan wat extra bestel, van wat ik straks allemaal niet meer kan eten.” Hij neemt een teug van zijn grote cappuccino met havermelk en maakt een verlekkerd geluid. “Nu kan het nog.”

Lees ook:

Tijdens de ramadan is het: hoe warmer, hoe beter

Het is heet, de dagen zijn lang en het is ramadan. Hebben de moslims in Nederland het deze dagen moeilijk? 

Eindexamen op een lege maag: hoe gaan scholen en islamitische leerlingen hiermee om?

Vorig jaar vielen de islamitische vastenmaand ramadan en het centrale eindexamen voor middelbare scholieren precies samen.

‘Gezond worden is nu eenmaal niet het idee achter de ramadan’

Hoort u iemand wel eens zeggen: ik heb besloten een beter mens te worden? Columnist Leonie Breebaart niet. ‘Het kan aan mij liggen, maar ik hoor dat weinig.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden