ReportageJehovah's Getuigen

Vervolgde Russische Jehovah’s Getuigen: Ons gebeurt wat Jezus profeteerde

Jehovah’s Getuigen komen bijeen in Rostov aan de Don. De foto werd gemaakt voor 2017, toen het Russische hooggerechtshof de organisatie als ‘extremistisch’ bestempelde en verbood. Beeld Getty Images
Jehovah’s Getuigen komen bijeen in Rostov aan de Don. De foto werd gemaakt voor 2017, toen het Russische hooggerechtshof de organisatie als ‘extremistisch’ bestempelde en verbood.Beeld Getty Images

Zeventig jaar geleden werden duizenden Russische Jehovah’s Getuigen gedeporteerd naar Siberië. Dertig jaar geleden volgde hun rehabilitatie. Maar opnieuw hebben ze het zeer zwaar: hun organisatie is verboden en leden worden vervolgd wegens vermeend extremisme.

Een tiental mensen staat zwijgend ­buiten het ­imposante ­gerechtsgebouw aan de Gagarinprospekt in Smolensk, in afwachting van de rechtszitting die zo dadelijk binnen zal beginnen. Druppels­gewijs groeit het groepje, nieuw­komers worden met een knikje begroet, onbekenden argwanend gemonsterd.

“Het is treurig dat dit allemaal gebeurt”, zegt Jevgeni Desjko. Hij is een van drie Jehovah’s Getuigen tegen wie al sinds begin 2019 een proces loopt. Tegen Desjko (31) en Roeslan Koroljov (38) heeft de openbare aanklager negen jaar ­gevangenisstraf geëeist wegens ­‘extremisme’, tegen geloofsgenoot Valeri Sjalev acht jaar. Een vierde gedaagde, Viktor Malkov, is inmiddels overleden.

“Het is natuurlijk onrechtvaardig”, zegt Desjko, uiterlijk onbewogen, zijn gezicht goeddeels verborgen achter een mondkapje en een zwarte muts. “Maar de redenen voor deze vervolging zijn bekend, die zijn allang beschreven. De profetieën worden vervuld.” Desjko, wiens vader Vladimir onlangs in Sotsji op soortgelijke gronden is gearresteerd, mag de slotfase van de strafzaak op vrije voeten volgen. Eerder zat hij al maandenlang in de cel en daarna geruime tijd onder huisarrest, wat de rechter uiteindelijk ‘wegens goed gedrag’ omzette in een uitreisverbod.

Strafkolonie

De rechtszaak in Smolensk is er een uit een lange reeks. Sinds 2009 zijn in Rusland al rond de vierhonderd Jehovah’s Getuigen strafrechtelijk vervolgd. Sommigen kregen gevangenisstraffen opgelegd van twee tot zevenenhalf jaar, anderen zijn tot voorwaardelijke straffen of forse geldboetes veroordeeld, een enkeling werd vrijgesproken. Zo verdween Joeri Saveljev (67) uit Novosibirsk voor zes jaar in een strafkolonie, Sergej Filatov (48) van de Krim en de in Orjol woonachtige Deense Jehovah’s Getuige Dennis Christensen (48) viel hetzelfde lot ten deel. Sommige Getuigen zeggen in gevangenschap te zijn gemarteld.

Het hooggerechtshof verbood de Jehovah’s Getuigen in 2017 als ‘extremistische’ organisatie. De Russisch-orthodoxe kerk noemt hen een ‘totalitaire sekte’ en prees het besluit, maar ontkende iedere betrokkenheid. Hoewel de Russische autoriteiten herhaaldelijk benadrukken dat het verbod enkel de organisatie betreft en niet de religie, is de realiteit dat de naar schatting 170.000 Jehovah’s Getuigen in Rusland niet legaal bij elkaar kunnen komen om hun geloof te belijden.

Wederzijds wantrouwen

Geen wonder dus dat Desjko en zijn medestanders weinig loslippig zijn en tegenover buitenstaanders zorgvuldig hun woorden kiezen. “De situatie is niet gemakkelijk. Daarom ben ik ook niet zo voor publiciteit, ik vertrouw niet iedereen, want veel van wat wij zeggen, wordt verdraaid.” Lotgenoot Koroljov glimlacht besmuikt en wijst naar zijn advocaat, maar ook die vermijdt schichtig elk commentaar en weigert zijn contactgegevens of zelfs maar z’n naam te verstrekken.

Dat ze altijd op hun qui-vive moeten zijn, is de Russische Jehovah’s Getuigen met de paplepel ingegoten. Vanaf het moment dat ze in 1874 actief werden in het toenmalige Russische rijk hebben ze vrijwel permanent blootgestaan aan vervolging, met als trieste culminatie de deportatie naar Siberië van ruim tienduizend kerkleden in april 1951. De Sovjetleiding wantrouwde vooral de vele Getuigen in Moldavië, Wit-Rusland en Oekraïne, die na de Tweede Wereldoorlog ineens tegen wil en dank ingezetenen van de Sovjet-Unie waren geworden. De laatste veroordelingen (tot vijf jaar gevangenisstraf) vonden plaats in 1986. Pas vanaf het voorjaar van 1991, kort voor de ineenstorting van het communistische regime, konden de Getuigen in alle openheid opereren.

De Sovjetpropaganda verspreidde hardnekkige mythes over de groep om de vervolging te rechtvaardigen. “De Jehovah’s Getuigen zouden pleitbezorgers van het ­kapitalisme zijn”, legt godsdienstwetenschapper Sergej Ivanenko uit over de deportaties van 1951. “Onder de dekmantel van religieuze propaganda zouden ze in hun preken subversieve boodschappen verspreiden om het socialisme te ondermijnen, en de doorsnee-Jehovah’s Getuigen zouden geïndoctrineerd zijn door kapitalistische propaganda.”

Besluit tot vervolging op het hoogste niveau genomen

Maar waarom de Getuigen in het postcommunistische Rusland opnieuw in ongenade zijn gevallen blijft schimmig, zegt Aleksandr Verchovski, directeur van Sova, een door de Russische autoriteiten als ‘buitenlandse agent’ bestempelde NGO, die onder meer de relatie tussen de overheid en religieuze organisaties monitort. Hij is er wel van overtuigd dat het besluit tot die vervolging alleen op het hoogste niveau kan zijn genomen.

“Nooit is uitgelegd waarom ze dan zo gevaarlijk zijn”, zegt Verchovski. “Het is zelfs moeilijk om iets tegen hen te bedenken. Het enige argument dat de officiële propaganda steeds gebruikt is dat de Jehovah’s Getuigen bloedtransfusie verbieden, maar dat staat hoe dan ook geheel los van de wetgeving inzake extremisme. Waarom die repressie werkelijk plaatsvindt, weten we dus niet. Ik denk, ten eerste, omdat zij een Amerikaanse organisatie zijn, en ten tweede omdat ze wars zijn van elk contact met de overheid. Maar dat is niet alleen in Rusland zo, maar overal.”

De geschiedenis herhaalt zich

In zijn laatste woord voor de rechtbank zegt ook Desjko de reden voor de vervolging niet te begrijpen. “Natuurlijk probeert iedereen een logische verklaring te vinden voor wat er gebeurt. Ik ben geen uitzondering. Ik zou willen weten waarom de Jehovah’s Getuigen in de Sovjettijd werden vervolgd, daarna zijn gerehabiliteerd en erkend als slachtoffers van de repressie en waarom de geschiedenis zich nu herhaalt.”

Desjko’s betoog is rijk gelardeerd met Bijbelcitaten, vooral betreffende de lijdensweg van Christus. “Jezus waarschuwde dat ook na hem vervolgingen zouden plaatsvinden”, besluit Desjko. “Wat ook het vonnis zal zijn, mijn geweten is zuiver voor God en de staat, en ik ben trots dat mij de eer te beurt is gevallen deel te hebben aan de door Jezus Christus voorspelde profetieën.”

Het vonnis

De rechter acht Desjko en zijn geloofsgenoten schuldig aan extremisme, maar gaat niet mee met de zware eisen van het OM. Desjko krijgt een voorwaardelijke celstraf van zes jaar met een proeftijd van vier jaar, een jaar vrijheidsbeperking en een vierjarig verbod op het bekleden van functies binnen religieuze organisaties. Koroljov en Sjalev krijgen zesenhalf jaar voorwaardelijk met een proeftijd van vijf jaar, plus eendere beperkingen.

Lees ook:

Onderzoek naar martelingen Jehovah’s door Russische politie

Zeven leden van de Jehovah-gemeenschap claimen te zijn gemarteld door lokale politie-agenten in de Siberische stad Soergoet. Hoewel de lokale autoriteiten alles ontkennen, hebben zij beloofd een onderzoek in te stellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden