Corruptie

Vertrek kardinaal Becciu legt opnieuw machtsstrijd binnen Vaticaan bloot

Kardinaal Giovanni Angelo Becciu.Beeld Reuters

Weer werd een hoge kardinaal gedwongen terug te treden, nu vanwege verdenking van corruptie. Paus Franciscus blijft worstelen met de hervorming van de Vaticaanse bureaucratie. En op de achtergrond speelt het volgende conclaaf.

Toen kardinaal Angelo Becciu op donderdag 24 september om twee minuten over zes bij paus Franciscus naar binnen liep voor zijn wekelijkse afspraak, leek er niets aan de hand. “Ik beschouwde de paus als mijn vriend en mijzelf als zijn loyale dienaar”, zei Becciu achteraf. Maar Franciscus maakte bijna meteen een einde aan dit tevreden gevoel door Becciu recht in diens gezicht te zeggen: “Ik vertrouw u niet meer”. Van even bijpraten was toen geen sprake meer. De paus vroeg Becciu zijn ontslag in te dienen als prefect van de Congregatie voor de Heiligverklaringen en afstand te doen van zijn rechten als kardinaal. Becciu was met stomheid geslagen, maar stemde toe.

De paus legde uit dat Vaticaanse magistraten de kardinaal van ‘verduistering’ verdachten. Becciu zou in zijn vorige functie als sostituto – zeg maar chief of staff – op het machtige Staatsecretariaat van de Heilige Stoel honderdduizend euro vanaf een Vaticaanse rekening hebben overgemaakt naar een katholieke liefdadigheidsorganisatie in zijn thuisbisdom op Sardinië. Dat geld was bestemd voor een coöperatie die onder de hoede van die liefdadigheidsorganisatie migranten en werklozen helpt. Niet onbelangrijk detail: de broer van Becciu is directeur van deze coöperatie. De kardinaal zou dus – in lijn met een oude Romeinse traditie – ook nog eens zijn familie hebben bevoordeeld.

Het ontslag van Becciu doet denken aan dat van kardinaal Gerard Müller, oud-prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, die ruim drie jaar geleden in een gesprek van nog geen twee minuten te horen kreeg dat Franciscus niet meer van zijn diensten gebruik wilde maken. Ook een kwestie van vertrouwen.

Een zilveren kruis hangt dreigend boven hem

Müller heeft na zijn ontslag in verschillende interviews zijn gram gehaald op de paus en duidelijk gemaakt dat hij zichzelf niets verwijt. Ook Becciu besloot na zijn plotselinge ontslag van zijn hart geen moordkuil te maken. Een dag nadat hij zo abrupt de laan uit was gestuurd, gaf hij in een zaaltje vlak bij het Vaticaan een in de haast bijeengeroepen persconferentie. Becciu was gezeten onder een levensgroot zilveren kruisbeeld, dat elk moment op hem leek te kunnen vallen. “Ik ben onschuldig en dat zal ik bewijzen”, zei hij. “Ik heb de Heilige Vader gevraagd mij het recht te geven mijzelf te verdedigen.” En die 100.000 euro, die stonden gewoon nog op die Sardijnse bankrekening. De bisschop van Ozieri op Sardinië,  Corrado Melis, bevestigde dit later. 

De aanleiding voor het vertrek van Becciu maakt – niet voor de eerste keer – duidelijk hoe lastig het is om de financiën van het Vaticaan onder controle te krijgen. Ook voor paus Franciscus. Vorige week maakte de huidige prefect van het Secretariaat voor de Economie, de Spaanse jezuïet Juan Guerrero, bekend dat de Romeinse curie vorig jaar 11 miljoen euro verlies heeft geleden, een flinke verbetering ten opzichte van het boekjaar daarvoor. Hij voegde eraan toe dat de financiële huishouding van de Heilige Stoel ‘als een glazen huis’ zou moeten zijn. Dat lijkt dus nog een hele uitdaging.

Vorig jaar lekte uit dat het Staatssecretariaat via een Italiaanse investeerder 200 miljoen dollar had geïnvesteerd in een onroerendgoedproject in Londen. Het geld voor de deal zou voor een groot deel afkomstig zijn uit de opbrengsten van de Pieterspenning, een jaarlijkse vrijwillige bijdrage van alle gelovigen aan de Heilige Stoel die hier ‘goede werken’ van mag doen. De man die hier uiteindelijk toestemming voor gaf was Angelo Becciu.

Gemakkelijk toegang tot de paus

Binnenkort moeten verschillende functionarissen zich verantwoorden voor deze deal tijdens een proces in Vaticaanstad. Ook Becciu zal waarschijnlijk gehoord gaan worden in deze zaak. Ondertussen komt nog altijd het ene na het andere financiële schandaal naar buiten. Ook vorige week nog. Zo zou zelfs de persoonlijke rekening van de paus zijn aangewend voor duistere zaken.

Kardinaal Becciu stond er bij zijn collega’s om bekend dat hij graag alles in het Vaticaan bij het oude wilde houden, schreef het Engelse tijdschrift The Tablet. Als sostituto had hij veel macht en – niet onbelangrijk – gemakkelijk toegang tot de paus. Toen Franciscus in 2016 een vluchtelingenkamp op Lesbos bezocht en de wens uitte een aantal vluchtelingen mee terug naar Rome te nemen, zorgde Becciu dat dit in orde kwam.

Geestverwanten van de oude garde

De manier waarop hij werkte  maakte hem niet bij iedereen even populair. Een van zijn belangrijkste vijanden in het Vaticaan was de Australische kardinaal George Pell, die door Franciscus naar Rome werd gehaald om als prefect van het Secretariaat voor de Economie voor meer transparantie in de financiën van het Vaticaan te zorgen. Dat riep verzet op bij Becciu en zijn geestverwanten van de ‘oude garde’.

Pell verliet zijn post drie jaar geleden om zich in zijn vaderland voor de rechter te verweren tegen beschuldigingen van seksueel misbruik. Een ernstige tegenslag voor het hervormingsbeleid van Franciscus. Pell werd in eerste aanleg veroordeeld voor het misbruiken van twee dertienjarige koorknapen in de jaren negentig, toen hij nog aatsbisschop van Melbourne was. Hij zat ruim een jaar in de cel tot het Australische hooggerechtshof die veroordeling eerder dit jaar nietig verklaarde waardoor hij weer een vrij man werd. En juist Pell liet van zich horen in de affaire-Becciu.

Opgeruimd staat netjes

‘De Heilige Vader werd gekozen om de financiën van het Vaticaan te saneren. Hij speelt een lang spel en moet worden bedankt en gefeliciteerd met de recente ontwikkelingen’, schreef Pell in een verklaring die hij stuurde naar verschillende media. ‘Opgeruimd staat netjes’, vatte de website ‘KRO-NCRV katholiek’ zijn reactie treffend samen. “Ik hoop dat het schoonmaken van de stallen doorgaat in zowel het Vaticaan als Victoria”, voegde Pell er nog aan toe. Een intrigerende zin. Victoria is de naam van de Australische deelstaat waarvan Melbourne de hoofdstad is. Hiermee suggereert Pell dat zijn vijanden in Rome ertoe bijgedragen zouden hebben dat hij in de gevangenis belandde.

Sinds vorige week woensdag is Pell terug in Rome. Hij wil er voor langere tijd blijven. Een audiëntie bij paus Franciscus, die hem altijd is blijven steunen, zal niet lang op zich laten wachten. Becciu zal hij in de gangen van het Vaticaan niet meer tegenkomen. Hij ligt eruit. De Italiaanse kardinaal bereidt in zijn huis vlak bij het Vaticaan zijn verdediging voor. Gaat hij zelf nog onthullingen over anderen doen?

De ‘oude garde’ heeft hem intussen nog niet laten vallen. Franciscus is wel heel onbarmhartig omgesprongen met zijn trouwe dienaar Becciu, klinkt het hier en daar. Diezelfde kardinaal Becciu mag niet meer meedoen aan een komend conclaaf – waarin de volgende paus wordt verkozen – en zo verliezen zijn bondgenoten hun favoriet in de strijd om de opvolging van de huidige paus.

Lees ook:

Ontslag voor hoge kardinaal die betrokken was bij omstreden investering in onroerend goed

Het gebeurde slechts een paar keer eerder, dus er kan gerust van een zeldzaamheid gesproken worden: een hooggeplaatste kardinaal heeft zijn ontslag bij paus Franciscus ingediend en zijn rechten als kardinaal ingeleverd. De paus heeft dat ontslag geaccepteerd. Het waarom is onduidelijk.

Waarom het paus Franciscus maar niet lukt de Vaticaanse financiën op orde te krijgen

Een onroerendgoedtransactie van 200 miljoen dollar, beschuldigingen van corruptie en een vermeend failliet. Opnieuw is het Vaticaan in het nieuws vanwege financiële schandalen. ‘Het is knettergek.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden