null Beeld
Beeld

BladenBijbel- en Koraninterpretatie

Velen willen ‘de echte taal van God’ ontdekken in een nieuwe vertaling, maar soms blijft de Bijbel ongrijpbaar

Van de honderden Engelstalige Bijbelvertalingen heeft de Amerikaanse journaliste en schrijfster Casey Cep er al zo’n twee dozijn op de plank staan. Ook deed ze enkele jaren terug, in een ‘enthousiaste religieuze bui’, een weinig succesvolle poging om zelf de evangeliën in de brontaal te lezen, het Koinè-Grieks.

In een essay in The New Yorker bespreekt ze een recentelijk verschenen vertaling van het Nieuwe Testament door quaker en filoloog Sarah Ruden. Achter de hang naar het lezen van heilige teksten in de oorspronkelijke taal, schrijft Cep, gaat de belofte schuil om de ‘echte taal van God’ te ontdekken, of de ‘authentieke versie van wat Christus heeft opgedragen’. Dat is ook waarom een nieuwe vertaling zo’n aantrekkingskracht uitoefent.

Academische edities kunnen nogal eens saai worden door ‘overdadige vroomheid’. Daar heeft Rudens vertaling geen last van, vindt Cep, omdat zij clichés vermijdt, menselijker en humoristischer van toon is. Pontius Pilatus zegt bijvoorbeeld niet ‘behold the man’, maar ‘look at this guy’.

Nog een voorbeeld: de ontmoeting tussen Jezus en de Syro-Fenicische vrouw, die hem vraagt haar dochter te genezen. In eerdere vertalingen komt Jezus hier nogal bot en koud over, als hij zegt: ‘het is niet goed om de kinderen hun brood af te pakken en het aan de honden te voeren’. Maar volgens Ruden moet je ‘honden’ eigenlijk vertalen als ‘kleine hondjes’. Dat klinkt zo schattig en grappig, schrijft Cep, dat je plots begrijpt waarom die vrouw niet weggaat, en zegt: ‘Ja meester, maar de kleine hondjes eten toch ook wat van de kruimels die van de tafel van hun baasje vallen?’ Uiteindelijk vindt Jezus het zo’n sterk antwoord – want het tekent haar vertrouwen in God, dat ze ervan uitgaat dat hij niet alleen naar joden maar ook naar haar en dus de rest van de wereld omkijkt – dat hij haar dochter alsnog meteen geneest.

Er staan fijne zinnen en overwegingen van Cep in het stuk, zoals deze: “Heilige geschriften zijn terecht geliefd en gekoesterd, maar te vaak gaat die liefde in de richting van verafgoding, waardoor de tekst iets straks en statisch krijgt, terwijl het ons idealiter vormt, elke keer dat we het tegenkomen”.

Sommige Bijbelgedeelten blijven ongrijpbaar, schrijft Cep, welke vertaling je er ook op naslaat. Maar hoe erg is dat? Het valt haar bij nadere bestudering op dat de mensen die Jezus ontmoeten hem ook vaak nauwelijks begrijpen – zelfs de discipelen, die veel tijd met hem doorbrachten, smeken geregeld om uitleg van zijn gelijkenissen.

Hoe letterlijk kun je de Koran lezen?

Vergelijkbare vragen zijn te stellen over de Koran, en godsdienstfilosoof Yusuf Celik van de Universiteit Utrecht gaat die op woensdag 19 mei langs voor zijn lezing bij het Utrecht Religie Forum. “Dienen we de Koran altijd letterlijk te lezen en toe te passen? Hedendaagse islamcritici en moslimfundamentalisten antwoorden graag bevestigend op deze vraag”, is te lezen in de aankondiging. Maar de klassieke interpretatieleer binnen de grotere islamitische stromingen geven een heel ander antwoord. “Belangrijke denkers hebben binnen de islamitische traditie betoogd dat de Koran niet altijd letterlijk gelezen hoeft te worden.”

Eerder schreef Celik op het weblog Wij Blijven Hier! al over het verlangen van hedendaagse lezers om in de Koran uitgesproken meningen te vinden over praktische zaken. “Een dergelijk vooroordeel leidt onontkomelijk tot de veronderstelling dat de Koran een hedendaagse lezer direct aanspreekt. Echter, dit is bijzonder naïef en in sommige gevallen – waar ik gauw op ga terugkomen – gevaarlijk.”

Lees eerdere afleveringen in ons dossier Bladen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden