Onderzoek

Vaticaans onderzoeksrapport pleit Franciscus vrij bij aanpak misbruikkardinaal

Ex-kardinaal Theodore McCarrick, hier op archiefbeeld uit 2013 toen hij nog in functie was. Beeld Reuters
Ex-kardinaal Theodore McCarrick, hier op archiefbeeld uit 2013 toen hij nog in functie was.Beeld Reuters

De Amerikaanse ex-kardinaal McCarrick kon ondanks geruchten van seksueel wangedrag carrière maken. De huidige paus treft geen blaam volgens de onderzoekers, de heilige Johannes Paulus II wel.

Er is jarenlang gewacht op het onderzoeksverslag naar hoe het Vaticaan is omgegaan met Theodore McCarrick, een van de grootste seksuele roofdieren uit de geschiedenis van de rooms-katholieke kerk. Hoe was het toch mogelijk dat hij ondanks aanhoudende geruchten over seksueel wangedrag, kon opklimmen van priester tot aartsbisschop en zelfs kardinaal zonder dat iemand ingreep? Dat kwam volgens de onderzoekers door verkeerde inschattingen, het weglaten van bewijs en verkeerde keuzes van bisschoppen, pauselijke ambassadeurs, gerespecteerde kardinalen en ja, zelfs van een paus. De heilige Johannes Paulus II (die overleed in 2005) krijgt van de onderzoekers een ongekende schrobbering: hij wist van de beschuldigingen aan het adres van McCarrick maar bevorderde desondanks diens carrière. Daarentegen wordt de huidige paus Franciscus in het rapport van elke blaam gezuiverd.

Dinsdag gaf het Vaticaan het onderzoeksrapport (450 pagina’s, bijna 1500 voetnoten) vrij dat luistert naar de lange naam: ‘Rapport over de kennis en besluitvorming van de Heilige Stoel over voormalig kardinaal Theodore Edgar McCarrick (1930-2017)’. Het onderzoek spitst zich met name toe op de benoeming van McCarrick op de prestigieuze bisschopszetel van Washington in 2000 door Johannes Paulus II. Die wist op dat moment van de geruchten dat McCarrick het bed deelde met seminaristen, maar zette de benoeming toch door nadat McCarrick in een brief zichzelf had vrijgepleit. Hij nam deze beslissing volgens het rapport op basis van foutieve informatie van Amerikaanse bisschoppen en twijfels over het waarheidsgehalte van de beschuldigingen. Ook de goede verhouding tussen Johannes Paulus II en McCarrick zou een rol hebben gespeeld. In 2001 maakte Johannnes Paulus II McCarrick ook nog eens kardinaal, hoger kun je bij leven bijna niet reiken in de katholieke kerk. McCarrick bleef vervolgens jarenlang een van de meest gerespecteerde geestelijken in de Verenigde Staten. Pas in 2018 kwam hij ten val.

Toen maakte het aartsbisdom New York bekend dat een klacht tegen McCarrick vanwege misbruik van een minderjarige, dat 45 jaar eerder plaatsvond, ‘overtuigend en goed onderbouwd’ was. Hierna volgden de beschuldigingen zich snel op. McCarrick zou inderdaad jarenlang seminaristen hebben misbruikt. Twee zaken bleken voor veel geld te zijn geschikt. Uiteindelijk bood hij eind juli 2018 zijn ontslag aan als kardinaal. Paus Franciscus aanvaardde het bijna onmiddellijk. Het was voor het eerst in zowat honderd jaar dat een kardinaal die titel kwijtraakte. Uiteindelijk werd McCarrick zelfs uit het priesterambt gezet.

McCarrick kon jarenlang ongestoord zijn gang gaan

Maar daarmee was het verhaal nog niet klaar. Al snel bleek dat McCarrick jarenlang ongestoord zijn gang had kunnen gaan. Het kon niet anders of collega-priesters en bisschoppen en kardinalen – tot in het Vaticaan toe – waren op de hoogte geweest van het misbruik, maar er werd niet ingegrepen. Benedictus XVI kreeg het verwijt dat hij ondanks het zich opstapelend bewijs tegen McCarrick geen strafmaatregelen tegen hem had genomen. Ook paus Franciscus kwam onder vuur omdat ook hij volgens de Italiaanse aartsbisschop Carlo Maria Viganò, McCarrick de hand boven het hoofd zou hebben gehouden.

Volgens het rapport klopt dit laatste niet. Franciscus kende de geruchten over McCarrick en diens seksuele uitspattingen met volwassenen, maar ging er in goed vertrouwen vanuit dat zijn voorgangers die al hadden onderzocht en afgehandeld. Op het moment dat de eerste beschuldiging over het misbruiken van een kind naar boven kwam, ging Franciscus volgens de onderzoekers meteen tot actie over. Viganò krijgt in het rapport trouwens een flinke tik op de vingers. Toen hij in 2012 pauselijk ambassadeur in de VS was en hij kennis kreeg van een nieuwe beschuldiging tegen McCarrick, stelde hij geen onderzoek in, ook al had Rome hem daar wel om gevraagd.

Het onderzoeksrapport is een intern rapport. In feite onderzocht het Vaticaan zichzelf. Maar voor het eerst deelt de kerkleiding het zelfonderzoek naar een geruchtmakende misbruikzaak openlijk met de gelovigen en dus ook met de slachtoffers van McCarrick. Dat maakt dit rapport uniek.

Lees ook:

Het Vaticaan gaat onderzoek doen naar de van misbruik beschuldigde Theodore McCarrick

Het Vaticaan gaat zelf grondiger onderzoek doen naar Theodore McCarrick, de 88-jarige Amerikaanse ex-kardinaal die in juli ontslag nam wegens beschuldiging van misbruik.

Dit zijn de nieuwe maatregelen die paus Franciscus neemt tegen seksueel misbruik

Alle rooms-katholieke priesters en religieuzen zijn in het vervolg verplicht om gevallen van seksueel misbruik onmiddellijk te melden. En het wordt gemakkelijker om doofpotbisschoppen aan te pakken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden