Achter de schermen

Vaticaankenner Stijn Fens: ‘Als katholiek is het om te janken’

Stijn Fens. Beeld Jorgen Caris

Honderden priesters, bisschoppen en kardinalen zijn op dit moment in Rome om te praten over een aanpak van het misbruikprobleem in de rooms-katholieke kerk. Religie en filosofie-redacteur Stijn Fens doet verslag vanuit Rome. ‘Het misbruikschandaal gaat de kerk nog decennialang achtervolgen.’

Er wordt gesproken van een ‘historische top’ is dat ook echt zo?

“Ik zou het in alle opzichten een historische top willen noemen, ja. Ik zou bijna zeggen: het is nu of nooit voor de katholieke kerk. De geloofwaardigheid is door al die schandalen tot een nulpunt gedaald. En de paus is zelf deel van het probleem. Ook zijn reputatie staat op het spel. De vraag is: is hij in staat de kerk daadwerkelijk door deze crisis te leiden?”

Hoe doe je verslag van zo’n massale top?

“Vanochtend stond ik om 8 uur al bij de ingang van het Vaticaan om de bisschoppen op te wachten. Eigenlijk speelt de top zich daar af voor ons journalisten. We kunnen niet bij de toespraken zijn, die worden gestreamd via internet, maar kunnen wel de bisschoppen opwachten op de plek waar ze naar binnen moeten. Daar worden ze ook opgewacht door allerlei misbruikslachtoffers die de bisschoppen toeroepen en aanhouden. Dus ik sta daar gewoon te wachten.”

Hoe is het om bij zo’n top aanwezig te kunnen zijn?

“Dat is heel spannend en leuk. De hele wereld kijkt naar Rome. Er zijn op dit moment honderden journalisten. Als je langs het Vaticaan loopt zie je cameraploegen van BBC, NBC en CNN rondlopen die alles in de gaten houden. En daarnaast is het leuk dat iedereen die er een beetje toe doet in de rooms-katholieke kerk op dit moment in Rome is.”

Je bent zelf katholiek en geeft geregeld je mening over het geloof in je columns. Heeft het misbruikschandaal jouw beeld van de kerk veranderd?

“Ik heb voor het eerst over het misbruikschandaal bericht in 1992, voor de KRO. Ik was op vakantie in Amerika en ik logeerde bij een ex-priester, een Belg. Die gaf mij de tip eens aan te bellen bij een andere katholieke ex-priester die om de hoek woonde. Die man vertelde mij over een misbruikschandaal dat aan de gang was in Amerika en zei: ‘Daar moet je over berichten.’ Toen ik daar een grote tv-reportage over had gemaakt, vielen de schellen van mijn ogen. Dat dit mogelijk was in die aardige katholieke kerk waarin ik ben opgegroeid. Sindsdien word ik alleen maar bevestigd in mijn idee dat er enorm veel mis is in de katholieke kerk en met de manier waarop er met misbruik wordt omgegaan. Dit gaat de katholieke kerk nog decennialang achtervolgen. Dit is nog lang niet weg. Integendeel.”

Is het op dit soort momenten lastig om als katholieke journalist over de katholieke kerk te schrijven?

“Als katholiek is het om te janken. Dit misbruikschandaal is verschrikkelijk. Ik vind het ook heel smerig. Ik heb in de 25 jaar dat ik erover bericht veel slachtoffers gesproken en die verhalen maken altijd een enorme indruk op mij. Dus dat doet enorm veel pijn. Aan de andere kant is het wel een interessante tijd om over de katholieke kerk te berichten. Er is veel aandacht voor en het is enorm interessant om de persoonlijke verhalen op te schrijven van mensen die iets hebben meegemaakt dat hun leven heeft getekend. Ik vind ook dat de kerk nog steeds onvoldoende doet om dit probleem aan te pakken en die schandalen naar boven te halen. En als de kerk het niet doet, dan moet justitie het doen. En als justitie het niet doet, moet de journalistiek het maar doen.”

Wat kan de kerk doen om het probleem aan te pakken?

“Transparantie tonen en naar het voorbeeld van de commissie-Deetman een extern, onafhankelijk onderzoek laten doen. Mensen pikken het niet meer. Die willen gewoon weten hoe het komt dat een bisschop jarenlang kinderen kan misbruiken of hoe priesters jarenlang wangedrag kunnen vertonen. Daarom moet alles op tafel en er moet schoon schip worden gemaakt. Dat laatste betekent ook dat de paus mensen in zijn eigen omgeving die steken hebben laten vallen of hebben weggekeken, die zogenoemde doofpot-bisschoppen, moet ontslaan. Heel simpel.”

Waar komt je interesse voor het Vaticaan vandaan?

“Op mijn twaalfde ging ik met ouders, mijn broers en mijn zus op vakantie naar Rome. Daar woonde een zus van mijn moeder. Net in die week dat wij er waren, werd een paus gekozen: Johannes Paulus II. Wij gingen toen het conclaaf bezig was twee keer per dag naar het Sint-Pietersplein om te kijken naar de zwarte rook. Die wordt wit zodra er een paus is gekozen. Dat vond ik zo fascinerend. Dat 115 oude mannen zich opsluiten in een hele oude kapel en er pas uit mogen als ze een paus hebben. Toen de paus eenmaal gekozen was en we terugliepen naar het hotel zei ik tegen mijn vader: ‘Later als ik groot ben wil ik een conclaaf verslaan voor de televisie of voor de krant.’ Sinds die zestiende oktober 1978 heeft alles in het teken gestaan van het vervullen van die ambitie. En dat is gelukt.”

Je komt als Vaticaankenner regelmatig in Rome en organiseert samen met Trouw ook reizen naar die stad. Wat heb jij met Rome?

“Een vriendin van mij heeft ooit gezegd: jij loopt in Rome alsof je die stad zelf gebouwd hebt. Het lijkt alsof Rome voor mij gemaakt is. Met mijn liefde voor de klassieke oudheid, de Italiaanse keuken en mijn fascinatie voor de kerk. En ik hou vooral van de Romeinen. Die maken al eeuwenlang van alles mee en gaan gewoon door met leven in die stad die al tientallen keren geplunderd is. Wat ik het mooiste vind aan Rome is de spanning tussen enerzijds de enorme aanwezigheid van de kerk en anderzijds het eten, de zon, de mooie winkels. Die botsing vind ik fascinerend. De stad heeft de geschiedenis binnen de muren bewaard. Het is geen museum. Ze staan bij de bushalte tegen een eeuwenoude pilaar te leunen. Dat vind ik leuk.”

Je hebt in al die jaren dat je over de katholieke kerk schrijft met veel misbruikslachtoffers gesproken. Wat doen die verhalen met je?

“Vorig jaar ben ik voor Trouw naar de oostkust van de VS afgereisd. Op dat moment was net het seksueel misbruik in de rooms-katholieke kerk in Pennsylvania aan het licht gekomen. Ik sprak toen Jim VanSickle, die als jongen van zeventien is misbruikt door een priester. Ik dacht altijd: ik ken die verhalen wel. Natuurlijk een hele stomme gedachte. Maar ik was zo onder de indruk van zijn verhaal. Hij kon heel goed aangeven hoe die priester hem als een roofdier heeft beslopen, dat beroemde grooming, en tegelijkertijd hoe die periode hem de rest van zijn leven getekend heeft. Ik heb een uur bij hem gezeten en toen ik buiten was wist ik weer: zo erg is dat misbruik dus. Die ontmoeting zal ik nooit vergeten.”

In 2015 was je een van de eerste journalisten die paus Franciscus mocht interviewen. Heb je nog wel mensen op je verlanglijstje nu je zelfs de paus al hebt gesproken?

“Vlak nadat ik de paus had gesproken en weer buiten stond op het Sint-Pietersplein dacht ik: nu is de cirkel rond. Ik stond hier als twaalfjarige jongen voor het eerst en nu heb ik de paus gesproken. Maar ik dacht ook: hoger kun je niet als religiejournalist. Wat voor een bergbeklimmer de Mount Everest beklimmen is, is een gesprek met de paus voor een religiejournalist. Dus wat betreft de katholieke kerk eigenlijk niet, want ik spreek al een hoop mensen. Maar ik zou heel graag de leider van de Anglicaanse kerk, de aartsbisschop van Canterbury nog willen spreken. Justin Welby heet hij, dat vind ik een hele interessante man. Hij heeft met een enorme tweestrijd te maken tussen conservatief en progressief. Ik zou hem ook bijvoorbeeld heel simpel over de brexit willen spreken. Die staat hoog op mijn lijst.”

Stijn Fens

Stijn Fens (Haarlem, 1966) schrijft sinds 2010 voor Trouw. Eerst als freelancer en vanaf 2015 in vaste dienst bij de religie en filosofie-redactie. Daarnaast werkt hij voor KRO Brandpunt en organiseert hij samen met Trouw reizen naar Rome voor protestanten.

Fens volgt de katholieke kerk al decennia op de voet. In 2005 deed hij in Rome verslag van de dood van Johannes Paulus II en van het daarop volgende conclaaf. Naast zijn artikelen in Trouw, heeft hij ook enkele boeken geschreven over het Vaticaan. Hij werkt momenteel aan een boek over Rome dat eind dit jaar moet verschijnen.

Fens schrijft ook een wekelijkse column over het geloof en over zijn persoonlijk leven. Deze columns zijn na te lezen op Trouw.nl/stijnfens.

Lees meer interviews met journalisten van Trouw op trouw.nl/achterdeschermen.

Lees ook:

Jim VanSickle werd misbruikt door een priester, ‘Het kind in mij is al 40 jaar kapot’

Slachtoffer Jim VanSickle is een van de getuigen in het justitierapport dat het grootschalig seksueel misbruik van de rooms-katholieke kerk in de Amerikaanse staat Pennsylvania blootlegde. Voor VanSickle is het rapport slechts een begin. ‘Dit moet in elk bisdom ter wereld gebeuren.’

Dit zijn de priesters, bisschoppen en kardinalen die van de misbruiktop een succes moeten maken

De misbruiktop in Rome is nu op de helft. Ondanks grote scepsis van slachtoffers, lijkt het paus Franciscus toch menens om met een doelgerichte, wereldwijde aanpak van het misbruikprobleem in de rooms-katholieke kerk te komen. Wie behoren er tot het selecte groepje priesters, bisschoppen en kardinalen dat ervoor moet zorgen dat de misbruiktop een succes wordt?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden