Mustafa al-Ani en Merry al-Khafaji in Bagdad

Twee stromingen op een kussen, dat is het nieuwe normaal in Bagdad

Mustafa al-Ani en Merry al-Khafaji in Bagdad Beeld Judit Neurink

In de tijd van Saddam Hussein trouwden Irakezen gemengd. Dat verdween geheel met de sektarische burgeroorlog daarna. Maar het tij keert. In de hoofdstad althans.

“Voor ons maakte het geen verschil,” zegt Mustafa al-Ani, en zijn jonge vrouw Merry al-Khafaji knikt instemmend. Dat hij soennitisch is, en zij sjiitisch zou een paar jaar geleden problemen hebben gegeven. Maar een paar maanden geleden zijn ze getrouwd, vertellen ze ontspannen bij een sapje en een kop thee in een tuin in Bagdad. Sinds Islamitische Staat een deel van Irak bezette en Irakezen een eenheid vormden om de radicale groep te verjagen, zijn gemengde huwelijken weer in opkomst, en onder jongeren in Bagdad steeds meer ‘normaal’.

Voor de val van de (soennitische maar seculiere) dictator Saddam Hussein in 2003 waren die huwelijken heel gewoon. Sjiieten trouwden met soennieten, en beide groepen met christenen. Maar nadat Saddam door een Amerikaanse invasiemacht werd verdreven, raakte de Iraakse samenleving gescheiden naar religieuze stroming of geloof. In het nieuwe politieke bestel werden belangrijke politieke functies voortaan langs geloofslijnen verdeeld. Met de introductie van democratie kreeg de sjiitische meerderheid bovendien de macht in Bagdad. Soennitisch verzet daartegen leidde tot een burgeroorlog tussen de stromingen, de opkomst van de radicale islam en, later, tot de komst van IS.

Helemaal weg waren de gemengde huwelijken nooit, maar jarenlang zagen veel ouders hun kinderen het liefst binnen de eigen groep trouwen. Maar na IS besloten veel Irakezen dat ze die zwarte tijd achter zich willen laten, en terugwillen naar het Irak van voor de religieuze opdeling, beamen de net getrouwden.

Liberaal

Zij ontmoetten elkaar op hun werk, op de pr-afdeling van een groot Iraaks telecombedrijf, en konden twee jaar lang de tijd nemen om elkaar te leren kennen voordat ze zich verloofden. Hun liberale families hadden er geen probleem mee. “Mijn familie zei: het is jouw keus en jouw leven”,  zegt Al-Ani, terwijl hij de waterpijp doorgeeft aan zijn vrouw, die in tegenstelling tot de meeste vrouwen in Irak geen hoofddoek draagt. “Als je er zeker van bent, is het goed,” kreeg zij thuis te horen.

Traditioneel zoekt de familie een partner en wordt er binnen zes maanden getrouwd. Maar ook dat begint te veranderen. Nu ontmoeten toekomstige partners elkaar op het werk, of tijdens een workshop, maar vooral ook op internet. Sociale media zijn populair in Irak, en in de conservatieve samenleving dé manier om nieuwe vrienden te vinden. 

Omdat de meeste Irakezen daar geen familienaam gebruiken, en vaak een pseudoniem, weten ze niet van elkaar tot welke geloofsgroep ze behoren: Irakezen herkennen in de namen van families en stammen meestal ook hun religieuze stroming. Als ze er, na het eerste contact via sociale media, uiteindelijk achtekomen, zijn ze al verliefd en speelt het geloof geen rol meer. Bovendien stimuleren de sociale media het kritisch denken van de Iraakse jongeren, zegt Al-Ani. “Zowel aan soennitische als sjiitische zijde zijn die media kritisch over de rol van politieke partijen en geloof in onze samenleving.” Het politieke landschap in Irak is sinds 2003 geheel georganiseerd op basis van geloof.

Bemiddeling

Toch bepalen uiteindelijk de families of een partner acceptabel is, zegt hij. “En daar kan een probleem liggen.” Soms leidt dat tot langdurige bemiddeling van familieleden voordat een dwarsliggende ouder overstag gaat. En terwijl gemengde huwelijken in Bagdad ‘nu heel gewoon zijn’, zoals Al-Ani zegt, geldt dat nog niet voor overwegend soennitische of sjiitische regio’s buiten de hoofdstad.

Hij en zijn bruid lieten hun ouders weten dat ze geen bemoeienis wilden. Ze kochten samen de trouwjurk en de ringen, en wisselden die al uit in de winkel: “Die ringen zijn ons trouwboekje”. De jurk was voor het knetterende feest dat volgde voor hun vele vrienden.

Niet alleen families, ook het systeem vormt nog altijd een obstakel voor gemengde huwelijken. Je moet kiezen naar welke imam je gaat om het huwelijk te laten registreren. En zelfs als je alleen voor de rechter trouwt, zoals Al-Ani en Al-Khafaji, dan nog moet je kiezen onder welke religieuze stroming het huwelijk geregistreerd wordt. De stromingen hebben hun eigen erfrecht, en ook bij een echtscheiding is er verschil.

Hoewel de sjiitische echtscheidingsregels voor vrouwen de beste zijn, besloot het stel onder soennitisch recht te trouwen. “De dame in de rechtbank had het afgeraden, maar het maakt me echt niet uit”, zegt Al-Khafaji, ernstig naar haar man knikkend.

De enige weerstand kwam van collega’s. “Ze waren geschokt,” lacht het stel. “‘Je ziet elkaar de hele dag al op het werk! Je wordt elkaar snel zat’, zeiden ze.”

Noot van de redactie: In een eerdere versie van dit artikel werd gesproken over ‘sekten'. Dat is niet direct onjuist; een sekte is een religieuze groepering die op be­paal­de pun­ten af­wijkt van een meer oor­spron­ke­lij­ke beweging. Maar omdat het woord sekte ook een negatieve bijklank heeft die in dit stuk niet bedoeld werd, hebben we het veranderd in ‘religieuze stroming’.

Lees ook: 
Irak rekent hard af met IS-strijders

Wat gebeurt er met de IS-leden die op het einde van de strijd in Syrië gevangen worden genomen? Het Westen wil ze niet en kijkt naar Irak: de eerste radicalen zitten daar al voor berechting.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden