null

InterviewThomas Quartier

Thomas Quartier is de allereerste monnik die zich Theoloog des Vaderlands mag noemen

Beeld Sander de Wilde

De Benedictijner monnik Thomas Quartier (48) is de nieuwe Theoloog des Vaderlands. ‘Mijn levensstijl is honderd procent zoeken’, zegt hij. Maar hij kan ook fel en uitgesproken zijn.

Maaike van Houten

Thomas Quartier is in Duitsland geboren, hij studeerde theologie en filosofie in Nijmegen en hij woont sinds anderhalf jaar in een klooster in het Belgische Leuven. Wat is zijn vaderland?

Quartier: “Theologisch ben ik een volledige Nederlander, de Duitse en de Belgische theologische werelden zijn traditioneler. Op congressen heb ik automatisch contact met Nederlanders, maar ’s avonds aan de bar wil ik weleens met een Duitser praten.

“Als persoon ben ik een Duitser, door de overgang naar België merk ik dat extra. Ik vind het een voordeel het monnik-zijn in een ander land vorm te geven. Ik ben hier vreemdeling. Dat houdt je wakker. Maar het Theoloog des Vaderlands-zijn ga ik voor Nederland invullen, natuurlijk, met een Europese inslag.”

Het kloosterritme gaat voor alles

De 48-jarige Quartier is een drukbezette monnik. Hij is hoogleraar in Nijmegen in zijn woonplaats Leuven, hij is schrijver en muzikant en hij besteedt dagelijks drie uur aan de religieuze vieringen in het klooster.

Dat kloosterritme gaat voor alles: het gesprek in een koude zaal in het grotendeels verlaten klooster in Leuven móet om vijf voor zes afgelopen zijn: klokslag zes uur beginnen de Vespers voor Quartier en de drie oudere medebroeders van de Benedictijner Orde.

Het kloosterritme van broeder Thomas

6.30 De bel gaat. Thomas staat op in zijn kloostercel met douche op de gezamenlijke gang.

6.45 Lauden, in die eerste dienst maakt hij een kruisje op zijn mond en zingt: ‘Heer, open mijn lippen’.

7.15 Ontbijt, in stilte.

8.00 In zijn cel leest Thomas iets op geestelijk gebied. Dat kan de Bijbel zijn, maar ook een roman die te maken heeft met het monnik-zijn, of een tekst van een Duitse singer-songwriter.

8.30 Begin van de werkdag, met corona is dat vaak vanuit de werkkamer in Leuven.

12.00 De broeders vieren de eucharistie en houden het middaggebed, een van de priesters gaat voor.

13.00 Warm eten in stilte, met de gasten. Een broeder leest voor, deze weken uit het boek De meeste mensen deugen van Rutger Bregman.

14.00 Middagrust.

15.00 Begin werkmiddag.

18.00 Vespers.

18.30 Avondboterham in stilte.

18.50 Recreatie. Sommige broeders zitten in de woonkamer met televisie, Thomas leest zijn mail en belt met zijn petekinderen en zijn moeder. Zij woont in zijn geboorteplaats vlak over de grens bij Nijmegen. Hij gaat twee keer in de week bij haar op bezoek.

20.00 Completen – dagsluiting en lezingendienst in de kerk.

22.00 Bedtijd.

Ze bewonen een vleugel van het enorme pand, alle vier hebben ze een eigen cel, douche en wc delen ze. Naast de broeders wonen er twaalf zusters die verbonden zijn aan de universiteit en een groepje studenten. De bedoeling is dat dat er na de ophanden zijnde opknapbeurt, meer gaan worden.

'Een theoloog móet positie kiezen. Het ultieme perspectief is de heiligheid van ieder mens, dus ook van de vluchteling.' Beeld Sander de Wilde
'Een theoloog móet positie kiezen. Het ultieme perspectief is de heiligheid van ieder mens, dus ook van de vluchteling.'Beeld Sander de Wilde

Ondanks zijn drukke agenda is Quartier met plezier ingegaan op het verzoek vanaf zondag Theoloog des Vaderlands te zijn. “Ja, ik denk dat die benoeming wel bij mij past”, zegt de praatgrage monnik, terwijl hij de handen in de zakken van zijn habijt steekt. “Maar ik vind het vooral belangrijk voor de orde. Ik ben de eerste monnik in deze functie. Hiermee wordt erkend dat een monnik een stem kan laten klinken en dat die het vertrouwen daarvoor krijgt. En het is een eer voor de universiteit. Het is belangrijk dat de theologie een herkenbare stem krijgt.”

Wat voor stem wordt dat? U bent de elfde Theoloog des Vaderlands. Sommige van uw voorgangers wilden theologie uitleggen, anderen waren meer pastor, een aantal vroeg aandacht voor verdrukten. Ook zijn er die in de eerste plaats vragen stelden. Waar voelt u zich bij thuis?

“Ik ben een politiek geëngageerd persoon, en ik probeer als monnik mijn inbreng te hebben in het politiek debat. Neem de vluchtelingen. Er wordt gezegd dat er crisis is, maar dat klinkt te negatief. De crisis is een kans. Vanuit de Bijbel en vanuit de monastieke traditie moet je zeggen: voor iedereen die aan je deur klopt doe je open.”

Wilt u de Theoloog des Vaderlands worden van de onrealistische ideeën?

“Ja ik snap wel dat dat een utopisch standpunt is. Maar voor het politieke discours is het belangrijk dat er utopische stemmen klinken. Ik wil de stemmen van de oude profeten laten klinken. Die trokken zich er ook niks van aan of iets haalbaar was. Daar zijn politici voor.

“Een theoloog móet positie kiezen. Het ultieme perspectief is hier de heiligheid van ieder mens, dus ook van de vluchteling. Het gaat me er niet zozeer om om opiniërend te zijn, maar eerder om radicale vragen te stellen. Waarom zijn er landsgrenzen? Wat zijn de basiswaarden waaraan een samenleving moet voldoen? Maar die radicaliteit is alleen maar authentiek als die voortkomt uit een radicale levensstijl. Anders zou ik dat niet durven.”

null Beeld Sander de Wilde
Beeld Sander de Wilde

Met die radicale levensstijl doelt Quartier op het kloosterleven. Hij werd geboren vlak over de grens bij Nijmegen, na zijn studie in die stad woonde en werkte hij als wetenschapper in een klein Duits dorp. Op zijn veertigste trad hij in bij de orde van de Benedictijnen in het klooster in Slangenburg bij Doetinchem, dat hij had leren kennen als gast. Anderhalf jaar geleden verhuisde hij naar Abdij Keizersberg, op een heuvel vlakbij het centrum van Leuven.

Bent u zó gelovig dat u daaraan in het klooster uw hele bestaan wil wijden?

“Oh, ga je me zo’n moeilijke vraag stellen? Ik ben nooit zo bijster bezig met de vraag of ik geloof of niet. Als je mij dat vraagt dan zeg ik: ik kan er weinig op zeggen, maar ik antwoord ook niet met een ‘nee, ik geloof niet’. Ik ben altijd katholiek geweest en niet toevallig monnik geworden.

“Het eigene van het monnik-zijn is dat het qua vorm heel gesloten is, maar dat het qua geloof weinig beperkingen kent. Als je intreedt, hoef je het niet allemaal te weten, hoor. Je moet God zoeken en op dat zoeken ben ik afgekomen.

null Beeld Sander de Wilde
Beeld Sander de Wilde

“Dat is nooit veranderd, als ik eerlijk ben. Ik zeg ook wel dat ik een agnostische monnik ben. Ik voel me een kind van mijn tijd, ik ben een zoekende, een niet-wetende. Dat past bij mij en bij de monastieke traditie. Grote mystici uit de geschiedenis zeiden ook dat je zo open mogelijk moet zoeken.”

Maar toch, mensen die zoeken doen dat er vaak een beetje bij, zij hebben er geen dagtaak aan. Voor u is dat zoeken een levensinvulling, dat maakt het toch veel belangrijker?

“Ik ervaar het als een geschenk dat ik het zoeken professioneel kan bedrijven. Mijn levensstijl is 100 procent zoeken. Je raakt verliefd op een levensvorm, op een sfeer, de gebouwen, de geur. Ook daardoor is dit de kern van mijn bestaan geworden.

“Mijn ideaal is dat mijn monnik-zijn mijn identiteit is. De theoloog, de muzikant, de spreker, de schrijver, dat zijn geen losse identiteiten, dat is allemaal niet los te zien van mijn monnik-zijn. Ik zie dit als een theologisch levensexperiment, ik doe een poging die identiteit vanuit het klooster vorm te geven. Daar moet je wel een specifiek persoon voor zijn.

“Het is voor mij het einde als ik hier in de morgen in alle stilte de dag begin. Dat laat ik me niet afpakken. Op de universiteit weten ze dat ze me niet te vroeg moeten inroosteren.”

null Beeld Sander de Wilde
Beeld Sander de Wilde

U bent uren per dag bezig met bidden, lezen in de Bijbel en andere vormen van contemplatie. Dan zult u misschien wel íets van antwoorden vinden?

“Nee, dat zijn elementen die me helpen om steeds verder te komen met mijn zoektocht. Godvertrouwen hoort er wel bij en dat heb ik zeker. Maar hoe en wat? Het is zoeken naar God als open einde van mijn verlangen. In de christelijke traditie passeren diverse godsbeelden, en afhankelijk van mijn levensfase spreekt de een me meer aan dan de ander. Ik heb geen antwoord hoe persoonlijk God is. Maar ik kan wel elke dag bidden en zingen. En doen, want geloven is vooral ook: doen.”

Quartier heeft hij in de tijd voordat hij monnik werd, intense vriendschappen opgebouwd. Met één vriend is die zo hecht, dat hij ook zeer vertrouwd is met diens vrouw en twee kinderen. Ze zijn acht en vier jaar, hij is dol op ze en noemt ze zijn petekinderen. Hij ziet ze eens in de week, als hij in Nijmegen is om college te geven eet hij vaak bij deze familie.

“De overste steunt me, hij vindt het heel gezond dat je die inbedding hebt. En ook dat maakt dat ik durf te zeggen dat ik echt wel weet waar ik over spreek. Ook al leef ik hier in een omheinde wereld, wereldvreemd ben ik niet.”

Bent u daar bang voor, dat mensen u gaan verwijten dat u als kloosterling geen idee hebt van het werkelijke leven?

“Nee, daar heb ik wel een antwoord op. Ik ga dagelijks met studenten om, ik ga naar allerlei culturele uitingen, muziek, theater, ik lees de krant. Ik ben geen kluizenaar die met niemand contact heeft. Ik weet wat er in de wereld omgaat. Ik kan fel en uitgesproken zijn. Ik kan het best hebben als mensen daar wat van vinden.

“Maar het kloosterleven en hoe ik dat invul, dat zijn voor mij heilige huisjes, dat ligt heel gevoelig. Als mensen daar een scherpe mening over hebben, dan zal ik het harnas der liefde aan moeten trekken om daarmee om te gaan.”

U bent op het punt van uw persoonlijk leven kwetsbaar?

“Ja, ik ben daar kwetsbaar in, wellicht kwetsbaarder dan eerdere Theologen des Vaderlands. Maar misschien ook sterker. Als ik de deur van de abdij dichtdoe, is het ver weg wat mensen allemaal van me vinden. Dat lukt me nu wel, en ik hoop dat dat zo blijft.”

Lees ook:

De vorige Theoloog des Vaderlands Almatine Leene kijkt met Zuid-Afrikaanse ogen naar Nederland

Almatine Leene, de eerste vrouwelijke predikant in de gereformeerd-vrijgemaakte kerk, is benoemd tot Theoloog des Vaderlands. Ze wil niet polariseren, maar als ze ergens van overtuigd is komt ze voor haar mening uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden