InterviewAlmatine Leene

Theoloog des Vaderlands Almatine Leene kijkt met Zuid-Afrikaanse ogen naar Nederland

Almatine Leene

Almatine Leene, de eerste vrouwelijke predikant in de gereformeerd-vrijgemaakte kerk, is benoemd tot Theoloog des Vaderlands. Ze wil niet polariseren, maar als ze ergens van overtuigd is komt ze voor haar mening uit.

Haar vrienden zullen vast zeggen: je bent koud terug uit Zuid-Afrika, je jongste is nog maar vier maanden, je begint net in Hattem als predikant, moet je nu óók nog Theoloog des Vaderlands worden?

Zonder ernaar gevraagd te worden, begint Almatine Leene (36) over de veronderstelde reacties van haar vrienden op haar benoeming tot Theoloog des Vaderlands, zaterdag tijdens de Nacht van de Theologie. De bezwaren hebben allemaal door haar hoofd gespeeld, zei ze vorige week in de pastorie van de Open Poort, een van de twee gereformeerd-vrijgemaakte gemeentes in Hattem.

Maar ze is het dus wel, Theoloog des Vaderlands. Haar Zuid-Afrikaanse man heeft haar uiteindelijk over de streep getrokken. Hij zei: ‘Het komt juist goed uit, ik heb nog geen werk, ik kan voor de drie jongens zorgen en het huishouden doen’. “En het is maar voor een jaar hè”, relativeert Leene.

Ze vindt het eervol ambassadeur te worden van de theologie. En ze vindt het een goed moment. Vier weken geleden landde het gezin op Schiphol, ze hadden het eerste vliegtuig na de strenge lockdown in Zuid-Afrika. Leene ging er in 2004 heen voor stage en werd predikant in de Nederduitse Gereformeerde Kerk in Stellenbosch.

‘Het kan ook anders en dat hoeft geen bedreiging te zijn’

“Ik kijk nu nog met Zuid-Afrikaanse ogen naar Nederland”, motiveert Leene, die het Nederlandse nieuws altijd is blijven volgen. “Mijn verblijf in Zuid-Afrika heeft me geholpen mezelf te leren kennen en onze cultuur te relativeren. Het is een cultuur, het kan ook anders en dat hoeft geen bedreiging te zijn.”

Ook haar vak, theologie, is daar anders. “Alle theologie in Zuid-Afrika is publieke theologie, relevant voor de samenleving. Je kunt er niet theologiseren met de deuren dicht. Die luxe is er niet. Een van onze kerkzalen wordt dagelijks gebruikt door werklozen. Theologie en het belang voor de samenleving wil ik graag op de kaart zetten.”

Leene zit in haar werkkamer tussen de verhuisdozen, maar de boeken zijn al uitgepakt. Op tafel ligt haar recent verschenen lesboek over kerkgeschiedenis, ze schreef het samen met historicus Jan van de Kamp. Haar proefschrift staat in de kast. Dat ging over de vraag of vrouwen volgens de Bijbel dominee mogen worden.

In de Nederlandse kerk waarvan ze gastlid bleef, de gereformeerd-vrijgemaakte, kon dat in 2004 nog niet. Daarom ging ze na de Christelijke Hogeschool in Ede niet verder op de vrijgemaakte predikantenopleiding in Kampen. “Want wat moest ik daar als meisje? En het leek me ook wel wat te beperkt.” 

Almatine LeeneBeeld Bram Petraeus

Een ‘übervrijgemaakt wereldbeeld’

Overstappen naar een protestantse kerk waar vrouwen wel dezelfde positie hebben als mannen wilde ze niet. Opgegroeid in een redelijk open, vrijgemaakt gezin en opgeleid op vrijgemaakte scholen, had ze naar eigen zeggen een ‘übervrijgemaakt wereldbeeld.’ Ze kende geen vrouwelijke dominees en haar was bovendien geleerd dat dat een onchristelijk fenomeen was.

In de Nederduits Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika hadden vrouwen toen zij er kwam al een gelijkwaardige positie. Maar zelf was ze er theologisch nog niet uit of dat wel kon. “Ik wilde dat goed uitzoeken, ik wilde voor mezelf de juiste argumenten hebben, en niet tot een standpunt komen omdat andere kerken wel vrouwelijke dominees hebben.” Na vijf jaar studie voor haar promotie kwam ze tot de conclusie dat het Bijbels is om vrouwen ook in de kerk dezelfde rechten toe te kennen als mannen.

“Ik onderzoek graag”, zegt de doctor in de theologie. “Ik zal als Theoloog des Vaderlands niet graag reageren op dingen waar ik niet zoveel van weet. Ik wil vanuit de inhoud gesprekken voeren. Niet polariseren, maar naar elkaar luisteren.”

Niettemin, ze is niet het type dat altijd haar mening voor zich houdt. Als ze ergens van overtuigd is, dan wil ze daar ook voor uitkomen. Ze is nu verwikkeld in een correspondentie met de rector van het Hersteld Seminarium, Wim van Vlastuin. Hij lichtte eerder al in het theologisch elftal toe waarom hij tegen vrouwen in het ambt is. Leene dient hem van repliek, beleefd en scherp tegelijk.

Hoe ze dat als Theoloog des Vaderlands gaat doen, dat kan ze nu nog niet zeggen. Haar voor-voorganger hoogleraar Stefan Paas twitterde zich een slag in de rondte als Theoloog des Vaderlands. Maar hij hield zich stil als het ging om zaken die in zijn christelijk-gereformeerde kerk gevoelig liggen, de positie van de vrouw en van homoseksuelen.

Meer praten kan tot verdeeldheid leiden

Migrantenpastor en universitair docent Samuel Lee daarentegen nam afscheid met een oproep aan behoudende en Pinksterkerken schuld te erkennen wegens hun afwijzende houding tegenover homoseksuelen, zeker als ze een relatie hebben.

Leene noemt dat pleidooi ‘heel goed en dapper.’ Ze vindt dat haar eigen vrijgemaakte kerk meer over dit thema moet praten, al leert haar ervaring in Zuid-Afrika hiermee dat dit tot verdeeldheid kan leiden. Luisteren, en op grond daarvan conclusies trekken, zoals Samuel Lee heeft gedaan, dat lijkt haar het devies ook bij deze discussie.

Zelf zou ze homoseksuele relaties niet willen verbieden. “Nee, daar heb ik niet nog eens drie jaar studie voor nodig”, zegt ze. “Daar heb ik genoeg over nagedacht.”

Tot tranen toe geroerd was ze toen het landelijk bestuur van de gereformeerd-vrijgemaakte kerk in 2017 besloot dat vrouwen ook dominee mogen worden, en lid van de kerkeraad. “Ik was wel dominee, maar in de vrijgemaakte kerk voelde ik me tot dat moment niet erkend. Ik werd niet alleen als vrouw weggezet, maar ook als theoloog en als christen. Dat ik een slechte christen was en een slechte theoloog, dat deed het meeste pijn”, zegt ze, wijzend op opmerkingen vanuit die kring dat de universiteit in Stellenbosch waar zij is gepromoveerd, niet deugt.

Bijna 3000 mensen volgden de dienst

Sinds het besluit van de synode voelt ze zich gelijkwaardig aan haar mannelijke collega’s. “Mijn standpunt was dus toch niet on-gereformeerd of on-bijbels. Ik zit goed, ik kan nu het podium op, we staan naast elkaar als collega’s.”

Zondag 8 november werd ze tot predikant bevestigd in de grote nieuwbouwkerk pal naast haar huis, aan het oog onttrokken door een rij bomen en struiken. Vanwege corona mochten er maar dertig mensen bij zijn, het overgrote deel van de duizend gemeenteleden moest thuis kijken. Dat deden er veel meer, bijna 3000 mensen volgden de dienst, tot ver buiten Hattem.

Ook de benoeming tot Theoloog des Vaderlands was dit jaar in een sobere setting. Geen eten en een avondprogramma met een band, maar een uitzending vanuit de studio, met de presentator en nog een enkeling.

De nieuwe Theoloog des Vaderlands kondigde vorige week aan een mooie jurk aan te trekken en champagne en nootjes mee te nemen. Van niets iets maken, ook dat leerde ze in Zuid-Afrika.

Lees ook:

Theoloog des vaderlands in actie voor homo’s in de kerk

Theoloog des Vaderlands Samuel Lee is diep aangedaan door het leed dat kerken homoseksuelen aandoen. Hij roept hen op lhbt’ers niet de deur te wijzen of proberen te veranderen, maar hen onvoorwaardelijk te accepteren.

Almatine Leene nieuwe Theoloog des Vaderlands

De eerste vrouwelijke dominee in de vrijgemaakt-gereformeerde kerk volgt Samuel Lee op, die deze titel het afgelopen jaar droeg

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden