RECENSIE RELIGIE

Tanden poetsen, bed opmaken, sleutels kwijtraken - het is allemaal geloof

Liturgie van het alledaagse
Tish Warren
Van Wijnen
192 blz. €19,95
★★★★☆

De auteur

Tish Warren is priester in de Anglicaanse Kerk in Noord-Amerika. Ze schrijft regelmatig in christelijke bladen, waaronder Christianity ­Today. Dat blad kroonde haar boek ‘Liturgy of the Ordinary’ in 2018 tot boek van het jaar. We hebben hier dus te maken met de vertaling van dat boek.

Thematiek

‘Hoe verbind ik God en het gewone, alledaagse leven?’ is een vraag die veel gelovigen bezighoudt. Het is daarom merkwaardig dat er maar weinig boeken zijn die recht voor z’n raap ingaan op die vraag. Tish Warren doet dat wel, met nieuwsgierig makende hoofdstuktitels als ‘Wakker worden’, ‘Je bed opmaken’, ‘Tanden poetsen’, ‘Sleutels kwijtraken’. Inderdaad, alledaagser wordt het niet. Warren brengt God in het spel met een echt Anglicaanse, liturgische touch. Ze verbindt dagelijkse routines met liturgische praktijken. Wakker worden met de doop, sleutels kwijtraken met schuldbelijdenis. Tandenpoetsen wordt een rituele beleving van de incarnatie. Wat het boek op deze manier theologisch doet, is dat dagelijks leven dus ‘meer wordt dan het is’. Dagelijks leven wordt zelf geïnterpreteerd als een liturgische praktijk. En warempel, Warren slaagt er op deze manier in om de glans van de eeuwigheid door de sleur van alledaagse handelingen heen te laten schijnen. Christen zijn gaat niet noodzakelijk over grootse, meeslepende levens van zelfopoffering. Wie onder dankzegging tandenpoetst of z’n bed opmaakt heeft het ook begrepen.

Invloed

Warren is volop geïnspireerd door bekende evangelicale stemmen die de afgelopen tien jaar veel van zich lieten horen: Tim Keller, Tom Wright, James K. A. Smith. Die laatste is misschien nog wel het belangrijkst voor de pointe van haar boek. Smith is degene die op een meer theoretisch niveau betoogde dat je ons alledaagse leven kunt bestempelen als liturgie. Smith bedoelt in cultuurkritische zin dat we in allerlei bureaucratische, consumentistische tredmolens lopen die zonder dat we er erg in hebben bepalen wat we liefhebben. Maar hoe laat je de christelijke liturgie z’n werk doen in de vezels van je dagelijks leven? Warren werkt op microniveau uit wat Smith meer ­academisch aanwees.

Typerende zin

‘We zitten niet, net als Sisyfus, vervloekt door de goden, opgescheept met een leven van betekenisloosheid, waarbij dezelfde zinloze taak tot in eeuwigheid herhaald moet worden. In plaats daarvan zijn deze kleine stukjes van onze dag van grote betekenis, omdat ze de plek vormen waar we aanbidden. De smeltkroes van onze vorming ­bevindt zich in de monotonie van onze dagelijkse routines.’

Reden om dit boek niet te lezen

Regelmatig is het boek net even te oppervlakkig en te zoetig christelijk. Dat Warren stofzuigen, koken en slapen in de liturgische adelstand verheft, is prachtig. Maar ze doet het bijvoorbeeld ook met e-mailen en in de file staan. En dat zijn typische activiteiten die horen bij de duistere zijde van de moderniteit. Je zou ze anti-liturgie kunnen noemen. De file kan mensen volgens Warren leren ‘wachten en hopen’, net als het ritme van het liturgisch jaar. Het kan een oefening in geduld worden. Ja akkoord, maar is dat de juiste toon als we ­dagelijks met z’n duizenden volstrekt zinloos het milieu staan te vervuilen? Is vloeken niet een gepastere reactie dan de hemel erbij te halen? In de loop van het boek lukt het Warren ook niet meer om alle verbanden met de kerkelijke ­liturgie even geloofwaardig te leggen. Zo van: Ik bel graag een goede vriendin, en warempel, ook de ­liturgie is een soort gesprek.

Reden om dit boek wel te lezen

Door God gevonden worden op de plek waar je je nu bevindt. Niet op een andere plaats, niet in een ander leven. Hier en nu. Je zou het ‘het evangelie’ kunnen noemen. Je zou het trouwens ook christelijke mindfulness kunnen noemen. Warren raakt een gevoelige snaar omdat ze God werkelijk in dit leven plant – of ‘doet incarneren’ om het officieel te zeggen. En ‘dit leven’ is dan het soort leven dat draait om kinderen voeden, rommel maken en opruimen en een was draaien. Verrassend stompzinnig en weinig Instagram-waardig, maar inderdaad, dat zijn maar al te vaak de zaken waar het op neerkomt. Goddelijke glans zichtbaar maken in een leven dat vaak dof en grauw kan lijken, beïnvloed als we zijn door de eis van hipheid en instant-bevrediging, Warren doet het op een aanstekelijke manier.

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden