null

InterviewOnderzoek

Stel de magische vraag: welke herinnering vertelt jouw hele leven?

Beeld Suzan Hijink

Welke herinneringen koesteren mensen? En moet het allemaal ‘grootsch en meeslepend’ zijn? Jacky van de Goor promoveerde op het onderwerp.

Mijn ouders waren trots op mij. Ik had helemaal zelf mijn schoenveters gestrikt.

We droegen de kist van mijn vriend naar het graf.

Het zijn twee antwoorden op de vraag die narratief psycholoog Jacky van de Goor aan honderden respondenten stelde. Stel, er is een hiernamaals. Daar worden al je herinneringen gewist, op één na. Welke herinnering kies je dan? Op de uitkomsten promoveerde Van de Goor aan de Universiteit Twente. Ze schreef er Je leven in één herinnering over.

Daarin speelt het hiernamaals geen rol, die herinnering des te meer. Die legt iets wezenlijks van je bloot, zegt Van de Goor, waarmee je de toekomst in wilt gaan. “Ze roept je ergens toe op, geeft je richting. Door het over die herinnering te hebben, ontdek je zin, verruim je je perspectief en verbind je je met iets of iemand. En dat helpt om keuzes te maken. Zo geef je ook weer zin. Het is als in- en uitademen.”

In het boek Als ik het leven over mocht doen van Bronnie Ware, die in de palliatieve zorg werkt, vertellen stervenden dat ze meer tijd aan hun naasten hadden moeten besteden. Strookt dat met uw onderzoek?

“Ja. Maar haar werk is tragisch: op je sterfbed kun je er niets meer aan doen. Je kunt je beter afvragen waar je spijt van hebt als nog de tijd hebt.”

Willen we onszelf herinneren als ‘grootsch en meesleepend’?

“Wat opvalt is dat de dakloze geen ander type herinnering koestert dan de bankier. Je hebt inderdaad die grootse momenten: geboorte, huwelijk, de wereldreis. In die categorie passen ook schurende en pijnlijke verhalen, rond dood en verlies. De kleinere categorie is die van de doodgewone routines. Een man die zijn fiets in de schuur zet en de voordeur opendoet. Een vrouw die haar demente moeder wast. Dat is klein en meeslepend. Soms is de sleur waardevol, als je er met verwondering naar kijkt.”

Terwijl de meeste mensen de beste versie van zichzelf op Facebook en Instagram zetten, rijst uit Van de Goors onderzoek een ander beeld op. “Mensen kiezen, als het erop aankomt, niet voor mooi of gelikt.” In de begintijd van haar onderzoek verbaasde Van de Goor zich soms over de antwoorden. “Op bijna de helft ervan past het etiket ‘mooi en gelukkig’ niet. Waarom kies je, als je er eeuwig aan vastzit, niet wat vrolijks? Toch vertelde een vader me dat hij één scène wilde bewaren: hoe zijn dochtertje in zijn armen stierf. ‘Dat is’, zei hij, ‘een levensverrijkende ervaring. Die ik niemand toewens’.”

De vraag ‘Wat is jouw favoriete herinnering?’ lijkt me in coronatijd een mooie om mee de diepte in te gaan. Heeft u daar tips voor?

“Goed idee! Vraag je visite dan om beeldend te vertellen, dan kun jij je erin inleven. Dat is wat de Joodse filosoof Martin Buber ontmoeting noemde: je verneemt geen feitjes, maar je verplaatst je echt in iemands belevingswereld.”

Hoe gaat dat?

“In mijn datasets zitten veel geboorteherinneringen. Ik dacht eerst: krijgen we wéér een roze wolk. Maar als je iemand laat vertellen, dan hoor je de verschillen. Van het afzien, bijna sterven in het kraambed tot aan mijn eigen man die bij onze oudste ontdekte dat hij als vader geboren werd. Pas in dat verhaal leer je dus een ander kennen, en diens perspectief.”

Als we dat doen, thuis, waar moeten we dan op letten?

“Als je naar iemands ultieme herinnering vraagt, en dat is een heftige vraag, moet je het hele verhaal beluisteren. Ook naar hoe hij of zij dat vertelt. Stel geen vragen, roep iemand niet ter verantwoording, maar laat het verhaal op je inwerken. Vertel dan wat het met je doet. Ik denk dat dat in deze periode, waarin mensen zich verloren voelen, als een bindmiddel werkt.”

En als een eyeopener. Volgens Van de Goor ontdek je zo wat je zin is, wat echt de moeite waard is. “Het kan pijn doen, maar ook dan kan er een transformerende kracht van uitgaan, zoals bij die vader met dat stervende dochtertje.”

Probeer het zelf maar, zegt Van de Goor, en stel de vraag. “De magie ervan is dat je iets op het spoor komt wat voor een ander van grote waarde is. Dat opent een hoopgevend perspectief.”

Lees ook:

Wat is het belangrijkste moment in je leven?

Wat écht belangrijk is, staat los van materiële zaken, zei Jacky van de Goor in Tijd. Met de inzichten uit haar onderzoek kunnen nieuwe psychotherapieën worden ontwikkeld voor mensen die met zichzelf in de knoop zitten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden