Daniëlle Spenner (l) met een cursiste van de workshop in  Nijmegen: ‘De hond is de spiegel van jouw ziel.’

Reportage Spiritueel huisdier

Spiritueel leven? Neem een voorbeeld aan je huisdier!

Daniëlle Spenner (l) met een cursiste van de workshop in Nijmegen: ‘De hond is de spiegel van jouw ziel.’ Beeld Koen Verheijden

Niet de paus of Ghandi of andere bekenden,  maar je eigen huisdier kan een spirituele inspiratiebron zijn, betogen de dierenliefhebbers. ‘Je hond kan je zoveel vertellen.’

 Op een bewolkte, lichte vrijdagochtend hebben zich acht mensen en zes honden verzameld op een grasveldje bij een rugbyclub in Nijmegen. Wie nietsvermoedend langsloopt, zou kunnen denken dat de honden op het punt staan nieuwe trucjes of commando’s te leren. Het tegendeel is waar: niet zij, maar hun baasjes zijn hier om iets leren. De leermeester: de eigen trouwe viervoeter.

Organisator en begeleider Daniëlle Spenner staat met witte sportschoenen in het natte gras. De honden snuffelen aan elkaar, een van hen doet een plasje op het veld. Sinds drie jaar geeft Spenner trainingen en workshops waarin mensen worden uitgedaagd van het gedrag van hun hond iets over zichzelf te leren. “Honden zijn de spiegel van je ziel”, zegt ze tegen de hondenbezitters.

Emotionele resonantie

Volgens Spenner zijn honden niet alleen­­ psychologisch en gedragsmatig verbonden met hun baasjes, maar ook spiritueel. “Honden zitten altijd in emotionele­­ resonantie”, zegt ze, terwijl ze met haar handen over haar bovenbuik beweegt om te laten zien waar die emotionele­­ resonantie huist. Spenner: “Een hond helpt je bewust te worden van wat er in je onderbewuste zit. Honden leven­­ in het hier-en-nu, iets waar veel mensen nog wat van kunnen leren­­.”

Dat idee, dat dieren altijd in het hier-en-nu leven, is niet nieuw. Dit jaar verscheen in Nederland de tweede druk van ‘Altijd in het Nu’, een boek van spiritueel­­ leraar Eckhart Tolle. Hij betoogt­­ dat dieren het perfecte voorbeeld zijn van bewust en aandachtig leven – volgens hem de essentie van het leven.

Het boek is alleen al in Nederland duizenden keren over de toonbank gegaan. Tolle’s boek past in een flinke rij boeken over de spirituele rol die dieren kunnen vervullen. Sommige boeken richten zich op de voorbeeldrol van dieren, andere op spirituele communicatie met dieren en weer andere boeken leggen religieuze stromingen uit met behulp van dieren. “Dieren helpen om spiritualiteit naar het alledaagse leven te halen”, zegt een woordvoerder van uitgeverij Ankh Hermes, die meerdere boeken in dit genre verkoopt.

Vooral huisdieren zijn populair. Naast honden, vooral ook katten, zo blijkt uit titels als ‘Doe als een kat’, ‘Doe en denk als een kat’ en ‘Catfulness’. De laatste gaat over katten en mindfulness, een combinatie die ook in Nederland te vinden is.

Ook leren van vissen

Christel Zwemmer geeft mindfulness in een kattencafé in Haarlem. “Het kan zijn dat je ineens een staart langs je neus of oren voelt gaan”, vertelt ze lachend over de telefoon. Volgens Zwemmer hebben mensen soms een voorbeeld nodig om mindful te worden en kunnen dieren die rol vervullen. 

Daar hoeven ze niet aaibaar voor te zijn, bewijzen Zwemmers eigen huisdieren: vissen. Van vissen kunnen mensen wel iets leren, vindt ze. “Wij mensen maken ons leven heel complex met onze gedachten. Een vis doet dat niet, die heeft een geheugen van een paar seconden­­.” Daar kunnen wij ondanks ons grotere geheugen best een voorbeeld aan nemen volgens Zwemmer. “Wij kunnen er ook voor kiezen om niet mee te gaan in de waan van de dag, maar even stil te staan en bewust te worden van alles wat er is.”

In Nijmegen begint het zachtjes te regenen. De geur van nat gras vult het veld. Spenner deelt de aanwezigen op in tweetallen. “We gaan nu energetisch verbinding maken met de hond en intunen op zijn gevoelens”, zegt ze tegen de groep. “De hond gaat je boodschappen doorgeven.” Ze deelt A4’tjes uit met vragen. De tweetallen zoeken intuïtief een plek op het veld en beantwoorden de vragen namens de hond van de ander. Op de vragenlijst staan vragen als ‘Wat voel je in je lichaam?’ en ‘Voel je een boodschap opkomen van de hond?’.

Onrustig hondje piept

Monique Smit (56) geeft namens een klein onrustig zwart hondje boodschappen door aan zijn baas. “Hij zegt: het is tijd dat ik even achter jou ga staan, in plaats van voor jou”, zegt ze tegen de vrouw tegenover haar. Het hondje loopt heen en weer en piept. “Jouw gevoel is dat je geen fouten mag maken”, vervolgt Smit. De vrouw kijkt naar haar hond. Ze krijgt tranen in haar ogen. “Dat klopt”, zegt ze.

Het is de eerste keer dat Smit, zelf eigenaar van een hondenschool, meedoet aan de workshop. Op het veld rent haar bordercollie Lukka rond. Het dier heeft voor haar grote spirituele betekenis. “Een hond kan je zoveel vertellen”, zegt ze. “Ik leerde van Lukka om niet zo’n grote druk op mezelf te leggen.”

Lukka rent achter een andere bordercollie aan. “Alles wat honden doen, heeft een reden”, zegt Smit stellig. “Ze zijn niet voor niks in je leven! Een hond is meer dan een huisdier. Het is een metgezel op de reis van je leven.”

Sjamanisme

Het idee dat dieren van spirituele en religieuze betekenis zijn is eeuwenoud en komt voor in allerlei verschillende tradities. Bijvoorbeeld in het sjamanisme, een oude spirituele traditie uit Siberië. ‘Totemdieren’ fungeren daar als innerlijke gids en raadgever. Op dieren geïnspireerde religieuze rituelen zijn tot op de dag van vandaag terug te vinden in de moderne maatschappij. 

Wie wel eens aan yoga doet, kent houdingen als de ‘neerwaartse hond’ en de ‘cobra houding’. “Bij yoga worden dieren geïmiteerd voor spirituele verdiensten”, zegt Paul van der Velde, hoogleraar Aziatische religies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Yoga­­ komt oorspronkelijk uit het hindoeïsme en heeft als doel non-dualiteit of verlichting te bereiken. De belangrijke rol van dieren daarin verbaast Van der Velde niet. “In veel Aziatische religies zijn mensen sterker verbonden met dieren dan hier, omdat ze sowieso sterker verbonden zijn met de natuur om zich heen.”

Oude Egypte

Ook in het oude Egypte waren mens en dier sterk verbonden, zegt egyptoloog Huub Pragt. Dat speelde volgens hem een belangrijke rol in hoe er naar dieren werd gekeken. Pragt: “Alles wat anders was dan de mens werd als verschijningsvorm van de goden gezien, dus dieren ook.” Dat betekende echter niet dat alle dieren aanbeden werden. Sommigen werden volgens Pragt gezien als demonen uit het Dodenrijk. Dat waren vooral gevaarlijke dieren zoals nijlpaarden, krokodillen en verschillende slangen.

In de Hebreeuwse bijbel dienen gevaarlijke dieren ook als afschrikwekkend voorbeeld, zegt emeritus hoogleraar spiritualiteit Kees Waaijman. “Jakhalzen en buffels staan in de psalmen bijvoorbeeld voor verscheurend gedrag van mensen onderling, zoals roddel en achterklap.”

Leerstukjes voor goede hoorder

Maar er zijn ook positieve voorbeelden. Een vogel die haar kuikens in bescherming neemt, als voorbeeld van het beschermen van zwakkeren. Of de hinde, die een soortgelijk geluid maakt als een damhert in paringstijd. “Een voorbeeld van hoe je vol overgave zou kunnen bidden”, aldus Waaijman. De betekenissen worden volgens hem niet expliciet benoemd. “Het zijn allemaal leerstukjes voor de goede hoorder.”

Ook na de komst van Jezus blijven dieren voorbeeldfuncties vervullen volgens Waaijman. “Zoals bij Jezus als herder over zijn schapen. De schapen zijn volgzaam en kennen de steun van hun herder, een voorbeeld voor gelovigen.”

De vogels fluiten, in Nijmegen breekt de zon door. In een cirkel vertellen hondenbezitters op zachte toon hoe ze de workshop hebben ervaren. Er moeten regelmatig mensen huilen, zegt Spenner. “Iets wat diep weggestopt zit kan weer boven komen door de dieren.” Spenner geeft iedereen een laatste advies. “Je kunt je hond pas volledig vertrouwen als je jezelf volledig vertrouwt”, zegt ze tegen iemand die bang is dat haar hond uitvalt naar andere honden. Ze geeft ook tips voor de honden. “Zorg voor genoeg water, dat geleidt energie. En vergeet niet de energie even van je hond af te strijken, langs de flanken.”

Mishandeling onthouden

Waarom identificeren mensen zich zo graag met dieren? “Dieren zijn ondubbelzinnig”, zegt bijzonder hoogleraar mens-dierrelaties Marie-Jose Enders van de Open Universiteit Heerlen. “Ze zijn waar ze zijn, doen wat ze doen en voelen wat ze voelen.” Dat dieren altijd in het hier-en-nu zouden leven kan Enders niet helemaal beamen.

“Dieren hebben ook een geheugen en worden beïnvloed door eerdere ervaringen”, zegt ze. Bij een mishandelde hond bijvoorbeeld duurt het volgens Enders even voor die zijn verleden kwijt is. Ook kunnen dieren verdriet een tijd bij zich dragen, zegt ze. Bijvoorbeeld een hond wiens baasje overlijdt en een koe wiens kalfjes zijn afgenomen.

Desondanks kunnen dieren volgens Enders best een spirituele voorbeeldrol vervullen. “Ik denk wel dat dieren je kunnen helpen om beter met jezelf verbonden te zijn en authentieker te leven. Dieren zijn altijd zichzelf en laten dat constant zien. Wat dat betreft zijn ze goede voorbeelden.”

Lees ook:

Afscheid nemen van je overleden hond, hoe doe je dat?

Hoe nemen wij afscheid van onze huisdieren? Simone Henken fotografeerde het sterven van haar hond. Haar werk is nu te zien in museum Tot Zover. 

Elke ziet haar kat als zenleraar

Schrijver en journalist Elke van Huffel uit Gent. Ze schreef het Crazy Cat Lady-boek. Haar kat Marbles ziet ze als een zenleraar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden