column

Soms wordt de roep van een ding zo luid, dat iedereen hem begint te horen

Beeld trouw

Er is iets vreemds aan de dingen. Iets onheilspellends. Normaal gesproken merken we dat niet op. We gebruiken wat we nodig hebben en de rest ligt rustig in de la of de schuur te wachten. Er zijn natuurlijk wel dingen die altijd verontrusten. 

Zo schrijft Jorge Luis Borges dat spiegels monsterlijk zijn. Ze verdubbelen de werkelijkheid en tonen je ook jezelf nog! Maar ook de meer bescheiden dingen kunnen hun eigen agenda hebben.

Filosoof Jane Bennett beschrijft hoe ze tijdens een avondwandeling in Baltimore getroffen wordt door een verzameling vuil in de goot: een zwarte werkhandschoen, een stuk hout, een flessedop. In het tafereel ziet ze ineens een parallelle wereld, waar dingen hun ­eigen leven leiden, glanzend en krachtig. Het is of de dingen een appèl op haar doen. Ze besluit er een boek over te schrijven.

Hoarders

Sommige mensen zijn extra gevoelig voor de roep van de dingen. Hoarders, obsessieve verzamelaars, kunnen betoverd raken door lege blikjes. Ook gewone verzamelaars, van bijvoorbeeld theezakjes of smurfen, zijn erin getraind. Auto’s schijnen veel kracht uit te oefenen op een bepaald type mannen. Kinderen weten dat speelgoed leeft, bordercollies kunnen in de ban van de bal ­raken. Maar soms wordt de roep van een ding zo luid, dat iedereen hem begint te horen.

Dat gebeurt als artikelen door marketeers als onmisbaar worden gepresenteerd. Een leven zonder smartphone is eigenlijk geen leven. Maar het gebeurt ook als dingen en technologieën mensenlevens gaan domineren. Internet is uitgegroeid tot een oncontroleerbaar wezen, dat geeft en dwingt en onvoorziene risico’s met zich meebrengt, zoals op het gebied van privacy.

Plastic, want daar wilde ik het eigenlijk over hebben, dreigt de boel ook over te nemen. Was het ooit een sterk en goed af te wassen alternatief voor hout, wol en steen, nu is het een bedreiging voor waterwezens, mensen en planeet. Boterhamzakjes zijn niet langer alleen boterhamzakjes, maar ook verontrustende radartjes in een groeiend probleem.

Hebberige consumenten

Spinoza schrijft dat alle dingen in zichzelf willen vol­harden. Plastic is daar behoorlijk goed in – misschien wel beter dan wij. Materie heeft macht, zegt Bennett, en om de problemen van onze tijd het hoofd te kunnen bieden, moeten we onze relaties met de dingen herzien. Dat herzien begint met begrijpen dat ze ons beïnvloeden – kijk maar eens in een spiegel – en met uitzoeken hoe we politiek met ze verbonden zijn. Ons plastic­probleem komt niet uit het niets: zolang we ons als ­hebberige consumenten blijven gedragen, blijft het ­bevechten van de plasticsoep dweilen met de kraan open.

Of dit ons zal redden, weet niemand. Wisława Szymborska gaat in een van haar gedichten in gesprek met een steen. “Mijn sterfelijkheid hoort je te ontroeren”, zegt ze, om de steen te vermurwen haar binnen te laten. De steen zegt dat hij van steen is, en vraagt haar weg te gaan. “Ik heb geen lachspieren.”

Misschien gaan we er te vaak van uit dat onze ster­felijkheid, die we zelf zo ­bijzonder vinden, ervoor zal zorgen dat het uiteindelijk wel goed zal komen. Maar de dingen zijn daar niet gevoelig voor, en ze kunnen er niet om lachen.

Eva Meijer

Eva Meijer (1980) is filosoof, schrijver en singer-songwriter. Ze promoveerde op de politieke stem van het dier en in 2011 debuteerde ze met de roman ‘Het schuwste dier’. Voor Trouw schrijft ze om de week een column.

Lees ook:

De grote zeebezem begint aan het opruimen van de plasticsoep

Na jaren voorbereiding is de 600 meter lange veegarm, in de vorm van een enorme C, aangekomen op de plaats van bestemming. Het gevaarte moet onze plastic rotzooi uit de Grote Oceaan gaan vissen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden