null Beeld

BoekrecensieFilosofie

Sister Outsider laat zien dat feministische kwesties geen ‘vrouwendingen’ zijn

Audre Lorde: Sister Outsider
Vert. Jenny Mijnhijmer
Pluim; 208 blz., €22,99

★★★★

De auteur

Audre Lorde (1934-1992) was een Amerikaanse schrijfster van gemengde Caribische afkomst, en voorvechtster van gelijke rechten. Ze omschreef zichzelf als ‘zwart, lesbienne, moeder, krijger, dichter’.

Het boek

Sister Outsider bevat dertien essays over uiteenlopende onderwerpen – poëzie, het erotische, de geschiedenis van Grenada (een eilandengroep in het Caraïbisch gebied), haar relatie met haar zoon – die in de kern allemaal een emancipatoire boodschap hebben. De oorspronkelijke versie van het boek kwam uit in 1984, toen de zwarte feministische beweging zeer actief was in de VS.

Feminist-filosoof

Lorde typeerde zichzelf niet als filosoof, maar het kost niet veel moeite om haar als filosoof te lezen. Ze bevraagt de vooronderstellingen van academische feministen, geeft een nauwgezette analyse van begrippen als het erotische, en ook haar schrijfstijl is zeer filosofisch: Sister Outsider staat bol van de aforismen en filosofische uitspraken. Een van haar bekendste is: ‘Het gereedschap van de meester zal het huis van de meester nooit afbreken’. Daarmee wil Lorde zeggen dat de gelijkheidsstrijd niet gevoerd kan worden met de taal en het gereedschap van de onderdrukkers. In plaats daarvan moeten we nieuw gereedschap ontwikkelen.

Poëzie

Een van de gereedschappen die Lorde hanteert is de dichtkunst. Er staan dikwijls gedichten in haar essays, van eigen hand of van anderen. Lorde vindt in de poëzie een nieuwe manier van zichzelf uitdrukken: “Via de poëzie geven we naam aan de ideeën die – totdat het gedicht er is – zonder naam of vorm zijn, bijna gebaard, maar al wel gevoeld worden.” Ook op andere manieren zet Lorde ons tot denken aan. Ze schrijft ‘europees’ en ‘amerikaans’ zonder hoofdletter, maar ‘Zwart’ wel met een grote Z, gebruikt woorden als ‘herstory’ in plaats van ‘history’. Haar ongewone taalgebruik dwingt de lezer stil te staan bij wat ze schrijft.

Intersectionaliteit

In een drietal essays roept Lorde respectievelijk het academische feminisme, feminist Mary Daly en socioloog Robert Staples ter verantwoording. Daly en feministen op de universiteit houden te weinig rekening met de specifieke problemen van zwarte vrouwen. Staples komt wel op voor de zwarte man, maar is daarbij nogal seksistisch. Lorde maakt door de essays heen een voorzet voor wat nu ‘intersectionaliteit’ heet. Je kunt seksisme, homofobie, racisme en leeftijdsdiscriminatie niet los van elkaar zien. Want seksisme en vrouwenhaat, betoogt Lorde, komen uit ‘dezelfde constellatie voort die racisme en homofobie teweegbrengt’.

Twee taken

Lorde geeft ons een dubbele taak: enerzijds moeten we oog hebben voor onze verschillen, want verschil is de ‘motor voor verandering’: “Verschil moet niet slechts worden getolereerd, maar worden gezien als een schat aan onontbeerlijke polariteiten waartussen onze creativiteit heen en weer vonkt als dialectiek.” Anderzijds moeten we de verschillen overbruggen om eensgezind te strijden tegen onrecht. In het essay ‘Oog in oog: Zwarte vrouwen, haat en woede’ beschrijft Lorde hoe ze andere zwarte vrouwen haatte en benijdde als gevolg van de haat die ze vanaf haar vroege jeugd over zich heen kreeg. Als we onszelf eerlijk durven te onderzoeken, zegt Lorde, zien we pas hoe we via onze identiteiten uit elkaar worden gedreven. Daarom pleit ze voor toenadering: “Als outsiders hebben we elkaar nodig voor ondersteuning en verbinding en al het andere wat er nodig is om in de marge te leven”.

Redenen dit boek niet te lezen

Sommige passages zijn behoorlijk moeilijk. Op enkele punten ontbreekt een toelichting van begrippen als ‘woman-identified women’. Misschien was een uitgebreidere inleiding in de tijd en context waarin Lorde schreef prettig geweest. Ook jammer dat het Engels vaak door de vertaling heen schemert.

Redenen dit boek wel te lezen

Hoewel sommige essays meer dan veertig jaar geleden geschreven zijn, laten de levendige discussies rond #BlackLivesMatter zien dat de onderwerpen razend actueel zijn. Lorde verdient bredere bekendheid, ook als filosoof, vanwege haar originele denken en schrijven. Bovendien laat haar boek overtuigend zien dat feministische kwesties geen ‘vrouwendingen’ zijn, en racisme niet alleen belangrijk is voor mensen van kleur.

Lees ook:

In haar column wijdde Eva Maijer bewonderend uit over het werk van Audre Lorde. Het is niet het verschil dat ons vleugellam maakt, schrijft Lorde, maar de stilte. En er zijn zo veel stiltes te doorbreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden