Boekrecensie

Simon(e) van Saarloos over het Wildersproces, het is soms wel wat puberaal

Beeld rv

Simon(e) van Saarloos - ENZ. Het Wildersproces
Atlas Contact, 315 blz., €21,99
★★★☆☆

Over de auteur

Simon(e) van Saarloos (1990) is auteur en performer. Ze schreef onder meer voor de Volkskrant, Vrij Nederland, De Correspondent en NRC Handelsblad. Van haar hand verschenen de roman 'De vrouw die' (2016) en 'Het monogame drama' (2015). Haar columns voor NRC next werden gebundeld in 'Ik deug/deug niet' (2015). In datzelfde jaar was van Saarloos de jongste Zomergast ooit. Van Saarloos schrijft Simon(e), met haakjes, vanwege de onzinnigheid van binaire geslachtsbepaling bij de geboorte en de bevestiging daarvan in een naam en omdat 'alles wat bepalend en van grote betekenis is, misschien wel tussen haakjes plaatsvindt'.

Over het boek

'ENZ.' is een 'belichaamd en associatief' verslag van het Wildersproces van november 2016. Wilders stond toen terecht vanwege twee 'minder Marokkanen'-uitspraken. (Vorige week nog wraakte Wilders in hoger beroep de rechtbank (alweer) en werd hij daarin in zijn gelijk gesteld.) Van Saarloos woonde het gehele proces bij, reisde af naar de Israëlische mosjav Tomer, een soort leefgemeenschap waar Wilders enige tijd doorbracht en ging verkleed als Geert Wilders en mét bodyguard naar Venlo om carnaval te vieren. 

'ENZ.' is een poging het fenomeen Wilders te begrijpen, zonder een groot verhaal te vertellen: 'Ik leg geen vinger op de zere plek. Zou ik dat wel doen, dan vergeet ik het meervoud waaruit de realiteit bestaat. Er is nooit maar één plek. Er zijn zere plekken, maar waar de ene zere plek van de andere gescheiden is, is niet duidelijk te krijgen.' Over het Wildersproces is niet maar één verhaal te vertellen, net zomin als over andere onderwerpen. Uiteindelijk is 'ENZ.' dan ook een reeks kanttekeningen en bespiegelingen bij het Wildersproces en de figuur Wilders.

Opvallende passage

'Wanneer rijst het gevoel een minderheid te zijn? PVV-stemmers voelen zich ook vaak een minderheid. Wilders gebruikt die retoriek: hij vertolkt de stem die niet wordt gehoord. Hij spreekt uit wat iedereen denkt, maar wat weinigen durven te zeggen. Er is sprake van een paradox: enerzijds zegt Wilders te weten wat iedereen al dacht, anderzijds kwam die opvatting van iedereen niet tot uiting in de politiek. Hij stelt dus dat er sprake is van een morele meerderheid, die op institutioneel niveau onzichtbaar is. Zijn frustratie over institutionele onzichtbaarheid is steeds moeilijker te verdedigen, nu de PVV al jaren een van de allergrootste partijen in de Tweede Kamer is.'

Reden om het boek niet te lezen

De balans is zoek in 'ENZ.': 'Ja, ik ben benieuwd naar het verloop van het proces en ja, (...) ook naar de grotere betekenis van dit proces. (...) Maar vanaf de eerste dag, de regiezitting in maart, voel ik dat dit alles op de tweede plek komt. Prioriteit ben ik zelf', schrijft van Saarloos op twee derde van haar boek. Deze ontboezeming zal de lezer rond die tijd niet werkelijk verbazen. Van Saarloos kan (of wil) zichzelf niet in dienst stellen van haar onderzoek. Het gevolg is dat ze zichzelf en de lezer vaak voor de voeten loopt. 'Elke ervaring doet ertoe', stelt ze eerder en 'Ik wil zo graag dat dit alles ergens over gaat'. Áls inderdaad elke ervaring ertoe doet, dan wil dat nog niet zeggen dat ze ook opgeschreven en met de wereld gedeeld moet worden. Van Saarloos' wens dat alles ergens over gaat, resulteert meer dan eens in wat geforceerde beschrijvingen van zaken die er toch niet echt toe lijken te doen - zaken als haar eigen menstruatie en gezweet. Is dat niet een nogal puberale invulling van vrouwelijk belichaamd verslag doen?

Reden om het boek wel te lezen

'ENZ.' is ook een dapper project. Je moet het maar durven om in de voetsporen te treden van Hannah Arendt die met 'Eichmann in Jeruzalem', verslag deed van het proces tegen een van Hitlers belangrijkste handlangers. Hoewel geregeld ergerniswekkend, is het op een bepaalde manier ook erg verfrissend om een vrouwelijke auteur te lezen die zichzelf zó serieus neemt. Van Saarloos kan schrijven en heeft lef. Hoogtepunten binnen 'ENZ.' zijn de beschrijving van het bezoek aan Venlo en de mosjav in Israël. Misschien is van Saarloos op haar best als ze iets mag doen en niet louter bijwonen. Of, zoals ze zelf schrijft: 'Witnessing history vraagt om blikvernauwing; grote lijnen zien. Misschien ben ik liever dicht bij de werkelijkheid.'

Lees meer boekrecensies op trouw.nl/boekrecensies

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden