Enquête

Seksisme tegen vrouwelijke dominees is aan de orde van de dag

Uit een enquête komt naar voren dat driekwart van de vrouwlijke dominees last heeft van subtiel seksisme Beeld ANP
Uit een enquête komt naar voren dat driekwart van de vrouwlijke dominees last heeft van subtiel seksismeBeeld ANP

Vrouwelijke predikanten ervaren in hun werk dat ze anders worden behandeld dan mannen. Er wordt getwijfeld of ze het wel kunnen, ze krijgen opmerkingen over hun uiterlijk en een kwart van hen wordt ongewenst intiem benaderd.

“Ik schrik ervan”, zei de secretaris van de Protestantse Kerk in Nederland, René de Reuver, zaterdag in de marge van de landelijke kerkvergadering. “Als kerk zeggen we: er mag geen onderscheid zijn tussen man en vrouw. Voor God telt elk mens even zwaar.”

Dat seksisme tegen vrouwelijke voorgangers wijdverbreid is in kerken, blijkt uit een enquête van het Nederlands Dagblad. Alle naar schatting 1300 vrouwelijke voorgangers kregen de vragenlijst toegestuurd. Driehonderd vulden die in, anoniem.

Achterstelling neemt vele vormen aan

De discriminatie van vrouwen is divers. Bijna driekwart van de respondenten zegt anders te worden behandeld door leden van de kerkelijke gemeente. Zestig procent ervaart seksisme het meest van collega-dominees, en ongeveer een derde wijst op kerkbestuurders.

De onderzoekers delen het seksisme in in drie categorieën. Driekwart van de respondenten heeft last van subtiel seksisme, wat als onbewust wordt omschreven. Goedbedoeld maar toch vrouwonvriendelijk gedrag wordt door zestig procent genoemd. En een kwart heeft last van openlijk, vijandig seksisme.

“Dit is in de hele samenleving aan de orde, dus ook in de kerk. Daar hoeven we niet heel driftig van te schrikken", reageerde Marrit Bassa, predikant in Voorst en lid van de synode. Zonder dat ze van een groot probleem wil spreken, merkt ook zij dat ze anders wordt benaderd dan een man. Toen ze negen jaar geleden als 28-jarige begon, werd ze wel 'meisjesdominee’ genoemd, een kwalificatie over haar leeftijd die een mannelijke leeftijdgenoot naar haar waarneming nooit zou krijgen. Ook hoort ze van collega’s wel dat het ‘heel knap’ is dat ze haar werk combineert met een gezin. “Prima, maar ik hoop dat ze dat tegen een mannelijke collega ook zeggen.”

‘Geen verband met beroepsverbod’

Negentig procent van de vrouwen die meededen aan het onderzoek is lid van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Dat is niet verwonderlijk. De PKN is met anderhalf miljoen leden de grootste protestantse kerk. Ongeveer een kwart van de 1500 PKN-predikanten is vrouw. In een klein deel van de PKN en in kleinere reformatorische kerken is de kansel voor vrouwen verboden terrein.

Volgens PKN-scriba De Reuver staat het feit dat vrouwen niet in de hele PKN dominee mogen worden, los van de ervaringen met seksisme die de vrouwelijke predikanten aangeven in de enquete. De Reuver wil het weren van vrouwen van de preekstoel geen seksisme noemen. “Dat is keuzevrijheid, geen discriminatie.”

Het ervaren seksisme is blijkens de enquete voor vijf procent van de vrouwelijke predikanten zo erg dat ze overweegt het ambt neer te leggen. Vrouwelijke voorgangers worden er ook verdrietig van, meer dan de helft maakt het boos en nog iets meer worden er strijdlustig van.

Hbo-pastor gaat voorlopig tussen haakjes

Er komen in de Protestantse Kerk hbo-theologen die net als de dominee mogen preken en dopen. Maar of die pastor gaan heten en hoe de functie precies wordt ingevuld, dat gaat het landelijk kerkbestuur verder onderzoeken.

Het landelijk kerkbestuur, de synode, gaf zaterdag in principe groen licht voor het formaliseren van de huidige situatie. Naast de academisch gevormde predikant, werken er in kerkelijke gemeentes zogenoemde kerkelijk werkers. Sommigen van hen gaan op zondag voor in de viering. Zij doen daarin ongeveer hetzelfde als een dominee: ze preken, ze dopen kinderen. Maar ze hebben geen academische opleiding, en hebben een andere rechtspositie.

De synode staat achter het idee van een adviesgroep deze kerkelijk werkers ook het ambt te geven van ‘dienaar des Woords’, net als de predikant. Maar er zijn twijfels, onder andere over de naam. De pastor gaat voorlopig tussen haakjes, het kan ook hulppredikant worden, of vicaris. Er moeten ook waarborgen komen dat de ‘pastor’ geen ‘goedkope dominee’ wordt.

Lees ook:

‘Pijnlijk dat er PKN-kerken zijn waar vrouwen geen dominee mogen worden’

Er zijn nog altijd PKN-kerken waar vrouwen geen dominee mogen worden. Zeven (oud-)synodeleden willen discussie daarover.

Komt de derde vrouwengolf bij de orthodoxen eraan?

Lang hebben orthodoxe protestantse kerken vrouwen geweerd als dominee en als lid van de kerkeraad. Er is verandering – en dat stuit op verzet, ook van vrouwen zelf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden