Sam de Bruijn in hospice De Cirkel in Papendrecht.

Zin in het alledaagseSam de Bruijn

Sam de Bruijn (1948) ligt in een hospice, maar wil blijven lesgeven. Ook met pijn. ‘Ik beleef er plezier aan’

Sam de Bruijn in hospice De Cirkel in Papendrecht.Beeld Jörgen Caris

Welk verhaal geeft uw leven zin? Trouw-lezers vertellen hun zingevingsverhaal. In deze aflevering: Sam de Bruijn (1948). ‘Mijn passie en zingeving ligt in het overdragen van wat ik lees.’

Ik lig nu in een hospice, maar ik probeer les te blijven geven. Voor de leerlingen is dat fijn, ze doen examen. En ik beleef er plezier aan. Het komt goed uit dat ik mijn materiaal de afgelopen jaren heb gedigitaliseerd. Ik help een havo-leerling met brieven schrijven. ‘Stuur maar een oefenbrief op’, zei ik. Ik hoop dat ik hem heb kunnen helpen.

Van mijn zesde tot mijn dertiende woonden wij in Canada. Dat was geen onverdeeld succes: mijn moeder werkte in het ziekenhuis als kraamverpleegster, mijn vader had alleen lagere school en zat vaak werkloos thuis. Dat gaf spanning. Toen mijn moeder heimwee kreeg, zijn we teruggegaan.

In Canada spraken we thuis Engels, maar op de mulo werkte ik mijn achterstand in de Nederlandse taal snel weg. Wij hadden een bevlogen directeur. ‘Wat ga je doen, De Bruijn’, vroeg hij, toen ik in 1965 mijn diploma haalde. Geen idee. ‘Jij gaat naar de kweekschool’, zei hij, ‘jij wordt onderwijzer’. In 1970 haalde ik mijn diploma. Dit jaar geef ik vijftig jaar les.

‘Je hebt de liefde voor het Engels bij mij wakker gemaakt’

Terwijl ik lesgaf op een basisschool haalde ik in de avonduren mijn tweede- en eerstegraads bevoegdheid Engels. Ik had grote belangstelling voor literatuur en taalkunde. Waar mogelijk heb ik dit afgelopen decennia proberen over te brengen op de leerlingen.

Ik verpakte mijn lessen heel vaak in verhalen. Neem het woord curfew, avondklok. Dat is afkomstig uit het Frans, uit de tijd dat de Fransen Engeland hadden veroverd. Het komt van couvre vos feus, wat ‘bedek uw vuren’ betekent. Zo kregen ze ook wat geschiedenis mee.

Later maakte ik kennis met oorlogspoëzie, die me echt raakte. Daar heb ik een reader van gemaakt, waar leerlingen jarenlang mee hebben gewerkt. Nu oud-leerlingen via via te horen krijgen dat ik hier met een dwarslaesie lig, krijg ik aardige berichtjes. Vorige week mailde iemand: ‘Je hebt de liefde voor het Engels en de Engelse literatuur bij mij wakker gemaakt. Ik heb zelfs mijn vader nog eens naar een oudergesprek met je gestuurd, omdat ik vond dat er ook wel eens een compliment door ouders mocht worden gegeven.’

Vanwege een gehooraandoening moest ik in 2010 ophouden met klassikaal lesgeven. Ik kreeg andere taken, en gaf bijles. Leerlingen konden aan de slag met mijn digitale materiaal. In 2015 diende zich een nieuwe realiteit aan: pensioen. Wat nu? Ik houd van lezen, vertalen, maar mijn passie en zingeving lag in het overdragen van wat ik las. Ik kreeg een aanbod om les te geven op een school met kinderen van expats. Die kinderen weten veel van Engels, maar minder van Nederlands. Daar had ik ervaring in, ik heb zelf ook de overstap moeten maken.

Niemand koos voor Mengele

Waar het Engels betrof, hadden deze leerlingen extra uitdagingen nodig. We hebben samen een indringende artikel gelezen, waarin de Amerikaanse psychotherapeut Edith Eva Eger vertelt over haar herinneringen aan Auschwitz. Eger kwam oorspronkelijk uit Hongarije en is bekend komen te staan als de ballerina van Auschwitz, omdat ze op commando van kampbeul Mengele voor hem gedanst heeft, waarna hij haar een homp brood toewierp dat ze met haar medegevangenen heeft gedeeld. Ik gaf de leerlingen hierover twee opdrachten. Eén creatieve: doe alsof je erbij was toen Edith moest dansen en beschrijf wat je daarvan vond. De leerlingen mochten kiezen in welk personage ze zich zouden verplaatsen. Niemand koos voor Mengele, dat heb ik toen maar gedaan. De andere opdracht: bedenk twee vragen die je aan Edith zou willen stellen.

Ik heb mevrouw Eger het geheel gestuurd. Of ze de vragen wilde beantwoorden. Eerst kwam ik niet langs haar secretaresse, maar uiteindelijk hebben de kinderen van Edith concrete antwoorden gekregen, die we met de ouders hebben gedeeld.

Ik kwam thuis met een grote grijns

In maart 2020 kreeg ik pijn in mijn zij. Iets voor de fysiotherapeut dacht ik. De pijn werd heviger. Mijn vrouw zei: we gaan naar de spoedeisende hulp. Het bleek galwegkanker met uitzaaiingen naar de lever, onbehandelbaar. Ik kwam in aanmerking voor een experimentele behandeling van het KWF, die heel goed aansloeg.

Begin maart 2021 kon ik mijn vrouw bij een wandeling niet meer bijhouden, te veel pijn in mijn benen. Ik dacht: tijd voor de fysiotherapeut. Mijn vrouw stuurde me naar het EMC in Rotterdam: uitzaaiingen in het ruggenmerg die op mijn zenuwen drukten.

De volgende morgen zei ik: ik wil lesgeven, ik heb drie leerlingen die eindexamen doen, die wil ik nog spreken. Mijn vrouw verbood dat. Mijn dochter zei: jij gaat niet, ik pik je auto in. Moet je luisteren, zei ik, of ik zit hier op de bank met pijn, of ik geef les met pijn en geniet ervan. Dan doe ik iets zinvols. Wat verdient de voorkeur? Tegen de leerlingen zei ik dat ik door mijn rug was gegaan. Het ging goed, ik kwam thuis met een grote grijns.

Ik zet het niet op Facebook dat ik hier lig. Daar heb ik een portret van mij op geplaatst, jaren geleden getekend door de tekendocent, toen we op cultuurreis waren. Als het klaar is, krijg je het, zei hij. Ik kreeg de schets niet. Ook niet toen ik met pensioen ging, in 2015. Nu is hij langsgekomen, hier in het hospice en nu had hij de schets bij zich. Prachtig.”

Heeft u ook een zingevingsverhaal te vertellen en wilt u dat delen? Mail dan naar: zingeving@trouw.nl.

Lees ook:

Zin in het alledaagse

In de verhalenreeks Zin in het alledaagse vertellen Trouw-lezers hoe ze zin geven aan hun bestaan. Eerdere afleveringen uit de reeks zijn hier terug te lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden