Ruzie op het hoogste niveau: wie mag zich soenniet noemen?

De Kaäba in Mekka, eerder deze maand tijdens de hadj-pelgrimage. Beeld afp

Geestelijken in Saudi-Arabië zijn woedend: bij een internationale islamconferentie is vastgesteld dat hun opvattingen niet thuishoren in het soennisme. Was het een ongelukje? Of stuurt Egypte aan op een ruzie tussen de twee belangrijkste machtscentra in de soennitische islam?

Twistpunt is een conferentie eind augustus in Grozny, de hoofdstad van Tsjetsjenië. Zo'n tweehonderd islamitische geleerden van over de hele wereld deden daar wat ze sinds enkele jaren wel vaker doen: vaststellen welke groeperingen binnen de islamitische wereld wel en niet deugen. Het doel van de conferentie 'Wie zijn de soennieten?' leek duidelijk: extremisme afkeuren.

Maar terwijl er op die andere conferenties nauwelijks een onvertogen woord viel, is deze dus omgeven met controverses. Vooral de gezamenlijke slotverklaring zet kwaad bloed, zo blijkt nu. Die bevat een lijst met islamitische wetsscholen en daarin ontbreekt één grote naam: het wahabisme, de stroming van de Saoedische sjeiks.

Aanzien
Een opmerkelijke omissie, want het wahabisme mag dan radicaal zijn en zeker niet representatief voor het hele soennisme, marginaal is ze ook zeker niet. Saudi's genieten in de soennitische gemeenschap veel aanzien en de Saudische geestelijkheid vormt een van de belangrijkste machtscentra in de islamitische wereld.

Bovendien staat het soefisme wel op de lijst. Die mystieke stroming wordt in radicale kringen een dwaalleer genoemd. En, ook vreemd: geen enkele Saudische geestelijke was voor de conferentie uitgenodigd. Terwijl zij bij dit soort conferenties normaal gesproken altijd aanschuiven.

Klap in het gezicht
De impliciete veroordeling van het wahabisme (een vorm van salafisme) is een klap in het gezicht, vinden Saudische geestelijken, schrijvers en opiniemakers. Sinds begin deze maand duidelijk werd dat hun wetsschool niet op de lijst staat, spreken ze er in kranten en online massaal schande van. Ook de Raad van Hoge Geestelijken roert zich. In een verklaring veroordeelt die 'oproepen die gericht zijn op het zaaien van verdeeldheid tussen de sekten'. De manier waarop de conferentie te werk ging, was 'beschaafd noch verstandig', stelt zij streng.

De Saudische woede richt zich vooral op Egypte en diens Al-Azhar-universiteit. Dat vormt het andere grote machtscentrum binnen het soennisme en hielp mee de conferentie te organiseren. De Egyptische grootmoefti Ahmed el-Tayeb liet in zijn openingstoespraak blijken dat hij het wahabisme wel tot het soennisme rekent, maar leek het niet erg te vinden dat de slotverklaring het over een andere boeg gooide. Dat hij niet ingreep, bewijst wat betreft de Saudi's dat hij hen inderdaad een hak wil zetten.

Of El-Tayeb daar inderdaad op uit was, blijft onduidelijk. Egyptenaren wijzen erop dat de grootmoefti de slotverklaring in ieder geval niet expliciet heeft goedgekeurd. Hij heeft zijn handtekening er niet op gezet.

Saudi's als suikeroom
Wel zeker is dat zijn instituut het zich niet kan veroorloven om met de Saudi's op oorlogspad te blijven. De Saudi's spelen sinds een paar jaar in Caïro voor suikeroom. Ze hebben tientallen miljoenen euro's gestoken in de verbouwing van de moskee van Al-Azhar en financieren een van de televisiezenders van het instituut. Ook een hostel voor buitenlandse Al-Azhar-studenten is betaald met Saudisch geld. President Sisi profiteert ook volop mee. Sinds zijn coup in 2013 zorgen Saudi-Arabië en enkele golfstaten ervoor dat zijn regime overeind blijft.

Volgens critici is die geldsteun juist het probleem. Die maakt Caïro afhankelijk van Riyad, stelt professor islamitische jurisprudentie Ahmed Kerima van Al-Ahzar op de nieuwssite The Arab Weekly. De Saudische geestelijkheid kan zo meer invloed uitoefenen op Al-Azhar, diens grootste soennitische concurrent. "Die salafisten geloven dat ze de enige echte moslims zijn. Vandaar die grote uitgaven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden