InterviewRusudan Gotsiridze (45)

Rusudan Gotsiridze (45) vecht voor vrouwen- en homorechten in Georgië, tot woede van de kerk

Rusudan Gotsiridze, vrouwelijke bisschop uit Georgië: 'Een vrouwelijke bisschop wordt door de orthodoxen als ketterij beschouwd. Ik krijg veel haatmails. Maar ik vertrouw op Jezus.' Beeld Maartje Geels

Rusudan Gotsiridze vecht voor vrouwen- en homorechten in Georgië. De eerste en enige vrouwelijke bisschop van het land ligt daarvoor onder vuur van de orthodoxe kerk. 

Nog iedere dag zegt ze het tegen zichzelf: je bent een vrij mens, dus spreek vrijuit. Bisschop Rusudan Gotsiridze van de Evangelische Baptistenkerk groeide op in de Sovjet-Unie. In 1991, toen ze zestien was, kwam de vrijheid. “Maar mentaal zitten we nog steeds gevangen, het Sovjet-denken beheerst onze geest.”

De vrouwelijke bisschop en mensenrechtenactiviste trekt een vergelijking met het bijbelse volk Israël, dat in ballingschap verkeerde in Egypte. “Ook wij waren slaven, en net als destijds is het voor ons een lange weg naar de vrijheid.”

Over dat moeizame proces sprak Gotsiridze (45) afgelopen weekeinde op het mensenrechtencongres ‘Europa’s rafelende randen’ in Assen. “Het is volgend jaar een eeuw geleden dat de Sovjet-bezetting van Georgië begon. We zijn in die tijd naast onze vrijheid als land ook onze vrijheid als individu kwijtgeraakt”, zegt de bisschop.

Gruwelijke beelden

Bij het gevecht om die terug te krijgen, is niet alleen de Sovjet-erfenis een sta-in-de-weg, maar ook de Georgisch-orthodoxe kerk, waartoe zo’n 85 procent van de vijf miljoen inwoners behoort. Gotsiridze: “Tik in op Google: 17 mei 2013 + Tbilisi. Dan zie je gruwelijke beelden van orthodoxe priesters die enkele tienduizenden gelovigen aanvuren om in te hakken op een groep vreedzame LHBT-demonstranten. Ze werden met stenen bekogeld. Als de politie hen niet in busjes had ontzet, waren er doden gevallen. Russische invloeden spelen hierbij een belangrijke rol. De orthodoxe kerk is voor Poetin hét wapen in de strijd tegen wat hij ziet als westerse degeneratie.”

Toch was deze Internationale Dag tegen Homofobie een keerpunt in de geschiedenis van de Kaukasische republiek. “Voor het eerst durfden homo-activisten zich in het openbaar te vertonen. Daarbij waren alle reacties hetzelfde: we zijn tegen geweld, maar ook tegen homo-propaganda. Waarmee je de agressie natuurlijk feitelijk legitimeert. Mijn kerk had als enige geen ‘maar’, maar een ‘en’. We zijn tegen geweld, én homo’s zijn een geschenk van God.”

Anders dan het debat over homo’s wordt dat over vrouwen min of meer geaccepteerd, vertelt Georgië’s eerste en enige vrouwelijke bisschop. “Er is in mijn land veel huiselijk geweld tegen vrouwen. Vroeger zei de politie tegen zo’n vrouw: hij is wél de vader van je kinderen. Dát durven ze nu niet meer. Die verandering is niet uit de hemel komen vallen, maar te danken aan de stevige feministische wind die door de rechtspraak waait. Huiselijk geweld stond tot een paar jaar geleden niet in de wet. Nu wel. Daarmee is helaas niet voorkomen dat nog steeds vele vrouwen worden belaagd en vermoord. Door hun vaders, broers, echtgenoten en exen. Echtscheiden is in Georgië niet veilig.”

Een progressieve kerk

Gotsiridze is trots op haar kleine, protestantse geloofsgemeenschap die zo’n vijfduizend doopleden telt, waarvan ze sinds 2008 bisschop is. “Tot 1991 waren we puur bezig met overleven, maar daarna hebben we ons theologisch kunnen ontwikkelen en is de kerk hervormd. We zijn een progressieve kerk geworden, die opkomt voor onderdrukten, zoals vrouwen en homo’s. Ik ondervind als vrouwelijke bisschop brede steun in mijn gemeenschap, al moet ik eerlijk zeggen dat een mannelijke collega-bisschop en een deken, die nota bene getuige was op mijn huwelijk, vanwege mijn wijding uit de hiërarchie zijn gestapt. Zij vinden homoseksualiteit zondig en mijn strijd een bedreiging van de moraal.”

Ondanks deze pijnlijke scheiding – om maar te zwijgen van de doodsbedreigingen uit orthodoxe hoek – ziet de geestelijke voor zichzelf geen andere weg. “Dit is mijn geloof. Mooie gebeden en liturgieën zijn volkomen inhoudsloos, wanneer je je niet inzet voor de kwetsbaren. Zoals Jezus zegt: Ik was hongerig en u hebt mij te eten gegeven, dorstig en u gaf mij te drinken.”

Geen handig boek

Toch, is de Bijbel wel het meest ‘handige’ boek in de strijd voor gelijke rechten? God schiep, volgens Genesis, Eva als hulp van Adam, en aan het Laatste Avondmaal zaten louter mannen. “Natuurlijk”, zegt Gotsiridze, “is het makkelijk om vrouw- en homo-vijandige teksten in de Bijbel te vinden. Zelf had ik ze liever niet in de Schrift gezien, maar als je ze plaatst tegen de masculiene cultuur van die tijd, zijn ze beter te begrijpen.” En dan, met quasi wanhopige blik ten hemel gericht: “Och, Paulus, kom op!”

Ze schiet in de lach en lijkt ook anderszins niet op het prototype bisschop. Geen ambtsgewaad of witte boord. Slechts een goudkleurig Ethiopisch kruisje om de hals. Hoe is het voor haar tussen al die bebaarde geestelijken in Georgië? “Het gaat niet om de baard”, zegt ze nippend van haar drankje, “maar om de man erachter. Ik trek niet al te zwaar aan een baardje meer of minder. Maar, moet ik toegeven, ook ik ben kind van de patriarchale structuur. Nadat ik tot bisschop was gewijd, moest ik mezelf steeds blijven inprenten dat ik gelijk was aan mijn mannelijke collega’s.”

Zo houdt ze haar hart vast voor de Georgische machocultuur. “Ik ben zó bang voor wat er met mijn zoon en dochter kan gebeuren. Een vrouwelijke bisschop wordt door de orthodoxen als ketterij beschouwd. Ik krijg veel haatmails. Maar ik vertrouw op Jezus. Die nam in zijn tijd afstand van de patriarchale samenleving, door vrede, vergeving en liefde te prediken, zelfs voor je vijanden. Ook ik probeer in mijn land die afstand in acht te nemen, en Jezus’ universele boodschap na te volgen.”

Solidair met andere geloven

Voor de bisschop van de Evangelische Baptisten betekent dat ook solidair zijn met de islamitische minderheid. “Ik steun Georgische vrouwen die de nikab willen dragen, omdat dat in onze christelijke cultuur een signaal is van moslimemancipatie en moed. In Iran steun ik juist vrouwen die zich tegen de nikab verzetten, omdat het dragen ervan niet hun eigen vrije keuze is.”

Haar op het eerste gezicht opmerkelijkste protest richtte zich in 2016 tegen de ophanden zijnde blasfemiewet. “Natuurlijk ben ik tegen het lasteren van Gods naam. Maar daar ging het in deze wet helemaal niet om. Er zijn voldoende wetten om religies tegen agressie te beschermen. Maar die worden niet toegepast. Zo konden orthodoxe gelovigen in 2014 ongestraft een varkenskop vastmaken aan de deur van een islamitische school. Alsof dat geen godslastering is! De blasfemiewet is alleen maar bedoeld om iedereen die zich verzet tegen de orthodoxe kerk de mond te kunnen snoeren: van journalisten die corruptie in de kerk onderzoeken tot en met vrouwelijke geestelijken, zoals ik. Godzijdank is die wet er tot nu toe niet gekomen.”

Is ze teleurgesteld in haar voor negentig procent christelijke land? “Onverdraagzaamheid is niet alleen een probleem van Georgië”, zegt Gotsiridze, die in 2014 de International Women of Courage Award ontving uit handen van Michelle Obama. “Kijk naar het Amerika van nu, waar de evangelische kiezers Trump in het zadel hebben geholpen en dat straks wéér zullen proberen. Het is in feite al verkeerd gegaan in de vierde eeuw, toen het christendom staatsreligie werd in het Romeinse rijk. Daarmee kroop het christendom in de huid van de gevestigde orde, en verloor stap na stap zijn vermogen tot empathie met de kwetsbaren. Van stem van de onderdrukte degradeerde de kerk tot onderdrukker. Dat is helaas de erfenis waarmee we kampen. Maar gelukkig zijn er ook altijd, vaak marginale, christelijke groeperingen geweest die weer terug willen naar de oorsprong, zoals de kerk waartoe ik behoor. De toekomst van de kerk ligt in handen van die kleine gemeenschappen. Dat is hoe de Heilige Geest werkt.”

Lees ook:

Hoe de Nashville-verklaring het omgekeerde effect heeft gehad

Geheel tegen de bedoeling van de opstellers in, heeft de Nashville-verklaring de homo-emancipatie juist een flinke zet gegeven in orthodox-protestants Nederland

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden