Rukmini Vijayakumar groeide in het Indiase Bangalore op met dans.

Indiase dans

Rukmini Vijayakumar vertelt verhalen in een dans

Rukmini Vijayakumar groeide in het Indiase Bangalore op met dans.Beeld Foto Maarten Hartman

De Indiase dans wordt in het Westen populair. In Utrecht danste Rukmini Vijayakumar de Bharatanatyam, een klassieke Indiase dans. ‘Spirituele ontrafeling en jezelf leren kennen, daar gaat het om.’

Indiase dans, dat doet niet-kenners al snel denken aan de kleurrijke Bollywoodfilms waarin grote groepen mensen elkaar dansend en zingend achterna zitten. Maar de Indiase Rukmini Vijayakumar (35) kan deze scènes prima in haar eentje nadoen. Ze danst de bharatan-atyam, een klassieke Indiase dans die gepopulariseerd is door de Indiase cinema. Deze oosterse danskunst krijgt meer en meer aandacht in het Westen. Vijayakumar trad onlangs op in de Utrechtse Villa Concordia.

De danseres groeide op in de Indiase stad Bangalore. Dansen is er voor vrouwen vanzelfsprekend; iedereen doet het. De Indiase zag als klein meisje al hoe haar moeder genoot van het dansen. Dit is ook wat ik wil, dacht ze al snel. De moeder van Vijayakumar bracht haar op haar achtste naar de eerste danslessen voor de bharatanatyam. Al gauw werd ze een veelgevraagde danseres. Ze schittert op het witte doek in vele Bollywoodfilms.

Dans is in haar land verweven met alle belangrijke levensmomenten, vertelt Vijayakumar. “Het is onderdeel van het gebed, van bruiloften, van bevallingen, er wordt gedanst bij het binnenhalen van de oogst. In India wordt dans en theater gezien als een geheel, het een wordt nooit los gezien van het ander.”

Van tempelritueel tot podiumkunst

De bharatanatyam-danser is in de eerste plaats een verhalenverteller. De artiest vertelt verhalen die voortkomen uit de Indiase mythologie. Oorspronkelijk is de bharatanatyam de kunst van toewijding. Deze dansvorm werd uitsluitend beoefend in hindoetempels maar werd met de komst van de Britse overheersing weer verbannen uit die heiligdommen.

“De danstradities pasten niet in de morele kaders van de Britten. Het waren gewoon professionele dansers, maar de Britten associeerden ze met prostituees. In die tijd is de bharatan-atyam enorm weggedreven van zijn mythologische oorsprong”, zegt Vijayakumar.

(Tekst gaat door onder de foto)

Beeld Foto Maarten Hartman

In Utrecht vertelt de danseres het verhaal van Shiva en Parvati. Ze omschrijft het stel als ‘een hindoeïstisch goddelijk koppel dat zich niet bewust is van elkaars verlangen’. Op het podium is Vijayakumar alles tegelijk: danser, actrice, muzikant, god Shiva, godin Parvati. Ze maakt gebruik van iedere vierkante meter op het toneel om alles uit te beelden: wie ze is, wat ze aanraakt, waar ze zich bevindt. Haar voeten en handen bewegen snel. “De beweging van handen en voeten is de belangrijkste eigenschap van deze dans.” Ze is lenig. De belletjes vastgebonden aan haar enkel maken bij iedere beweging andere geluiden.

Afwijzing, en wat dat met je doet

Gedrapeerd in een blauwe jurk met gouden randjes doet godin Parvati diverse pogingen om de aandacht van haar echtgenoot te krijgen. Ze ruikt aan bloemen en bomen in de tuin van het paleis en vraagt Shiva wat hij ervan vindt. Hij ziet de schoonheid er niet van in. Noch van de bomen, noch van zijn echtgenote. Ze loopt en danst langs hem heen maar het mag niet baten. Shiva is zich niet bewust van de verlangens van Parvati, hij wijst haar af.

Vijayakumar: “Ik heb het hier over het gevoel van afwijzing en wat dat met je doet. In dit geval gaat het om een vrouw, maar het kan net zo goed andersom zijn, dat de man zich afgewezen voelt door de vrouw. Romantische verlangens overvleugelen weleens het idee van jezelf leren kennen. Shiva vertegenwoordigt het bewustzijn. En Parvati leert ons dat we ernaar verlangen onszelf te leren kennen.”

De waarneming dat het om goden gaat is eigenlijk niet juist, vertelt de danseres erbij. “Ik gebruik het woord God niet graag, omdat het automatisch impliceert dat goden boven je staan, dat ze naar je kijken en over je beslissen en oordelen.”

Een humanistische houding

De danseres zegt dat het woord God eigenlijk niet het juiste woord is. “We noemen het God vanwege het gebrek aan woordenschat in het Engels. Er is geen ander woord voor. In India zijn goden niet iets wat wij mensen kunnen bevatten. We hebben een zeer humanistische houding ten opzichte van deze personen die we als God beschouwen.”

In het hindoeïsme spreekt men over Ishvara, Sat, of Brahman. “Deze woorden betekenen ‘de waarheid’, ‘de essentie van het leven’ en ‘bewustzijn’. Het is net als het bewustzijn dat we allemaal hebben, dat we uiteindelijk allemaal van hetzelfde zijn gemaakt. De levenskracht die ons mens maakt, is voor iedereen hetzelfde. We zijn allemaal Ishvara, Sat of Brahman. In wezen is dat de ziel in jou en in mij. Zo simpel.”

Lees ook:

Over wat het ‘echte India’ nu is, verschillen de meningen nogal

Correspondent Aletta André onderzoekt wat India nu precies tot India maakt. Ze bezoekt een dorp waar elk uur wordt gedanst. Maar misschien is het echte India ook te vinden in de stad?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden