Monnik Itthiyawat Chotipanyo (links) is verbonden aan de Golden Mount-tempel in Bangkok.

ReportageThailand

Rode fanta is enorm populair in Thaise geestenhuizen: ‘In ruil daarvoor laten de geesten wensen uitkomen’

Monnik Itthiyawat Chotipanyo (links) is verbonden aan de Golden Mount-tempel in Bangkok.Beeld Marianne Slegers

Rijst, vers fruit, toetjes: de geestenhuizen die je in Thailand op iedere hoek van de straat vindt, staan vol geschenken aan de geesten. En altijd staat er wel een flesje knalrode Fanta tussen. Waarom?

Marianne Slegers

Op een druk kruispunt bij de avondmarkt van Huai Kwang in de Thaise hoofdstad Bangkok staat rond negen uur ’s avonds een sliert mensen in de rij om de hindoegod Ganesha gunstig te stemmen. Slingers met goudsbloemen, wierrook, brandende kaarsen, schalen met vers fruit, rijst, toetjes, beeldjes van olifanten. Hoe belangrijker de wens, hoe groter het offer.

Ook rode Fanta, de mierzoete variant met aardbeiensmaak, moet de goden bekoren. Twintiger Pupea Phornthip zet een flesje neer aan de voeten van Ganesha, de god die erom bekend staat obstakels uit de weg te helpen. Ze is hier vanavond omdat ze steun hoopt te krijgen bij een sollicitatie. In het oor van een goudgekleurde stenen rat, die linksonder staat opgesteld, fluistert Pupea haar wensen. “Het verhaal gaat dat goden en geesten zoete drankjes waarderen”, zegt ze.

Pupea Phornthip hoopt de goden te verleiden haar te steunen bij een sollicitatie. Beeld Marianne Slegers
Pupea Phornthip hoopt de goden te verleiden haar te steunen bij een sollicitatie.Beeld Marianne Slegers

Zojuist heeft Hank Suphakorn (23) meerdere felgekleurde parelkettingen om de hals van de rat gedrapeerd en hem geïnformeerd over de zaken waar hij op hoopt. Een keer per maand komt hij hier, hij woont 80 kilometer verderop op. “Ik hoop dat Ganesha mij helpt bij het vinden van werk.”

Bezielde bergen, dieren en dingen

Overal in Bangkok en Thailand zijn zogenoemde geestenhuizen te vinden, in allerlei soorten en maten, van teakhout, steen, marmer of plastic en voor verschillende geesten en goden. Hoe rijker degene is die het plaatst, hoe uitbundiger het huis. Al is het boeddhisme de officiële religie, er zijn in Thailand veel invloeden te zien vanuit het hindoeïsme en het animisme: een eeuwenoud geloof dat mensen, dieren maar ook objecten en locaties als bergen bezield zijn.

De monnik Itthiyawat Chotipanyo, verbonden aan de bekende Golden Mount-tempel in Bangkok, loopt op zijn vrije dag rond in de straat naast meditatiecentrum Wat Mahathat Yuwaratrangsarit. Hij legt uit dat de Thai geloven dat als iemand overlijdt, zijn of haar ziel niet naar de hemel gaat, maar blijft op de plek waar hij of zij woonde om te zorgen voor familieleden of het land.

Om te voorkomen dat deze geesten in huis gaan ronddwalen, worden geestenhuizen, in het Thais san phra phum, gebouwd. Dit gebruik, dat ook in landen als Cambodja en Myanmar voorkomt, stamt nog uit de tijd voordat het boeddhisme zijn intrede deed in Thailand. Met de komst van de Indiërs kwamen ook de hindoegoden naar Thailand en die zijn verweven met het boeddhisme en al bestaande Thaise tradities en geloven. Ook in boeddhistische tempels kun je hindoegoden als Ganesha, Shiva of Brahma aantreffen. Chotipanyo grinnikt: “Daar werd vroeger nog weleens moeilijk over gedaan, maar tegenwoordig niet meer”.

Gelukkig stemmen

Thailand is vanwege het veelvuldige offeren van rode Fanta aan de geesten de op drie na grootste afzetmarkt van Fanta – groter dan zowel de Verenigde Staten als China. Voordat Fanta of goedkopere varianten hiervan bestonden, kleurde men de drankjes zelf rood. Chotipanyo vertelt dat mensen een offer brengen om zo de geesten goed te stemmen: “In ruil daarvoor zorgen de geesten ervoor dat deze wensen uitkomen”.

Altaar voor Ganesha, de god met olifantenhoofd, op de Huai Kwang-markt in Bangkok. Beeld Marianne Slegers
Altaar voor Ganesha, de god met olifantenhoofd, op de Huai Kwang-markt in Bangkok.Beeld Marianne Slegers

Rode Fanta is zoet en veel goden en geesten houden van zoet, zo klinkt het. Bovendien lijkt de kleur op bloed, zegt Chotipanyo: “Het is net als het geven van je eigen bloed. Dit wordt gezien als een belangrijk offer.”

Op Valentijnsdag zijn geestenhuizen en tempels bezaaid met flesjes rode Fanta: mensen hopen op deze manier eerder een partner te vinden. Overigens brengen de Thai ook voor kleinere wensen, zoals goed weer of een voorspoedige reis, offers aan de geesten.

Hongerige geesten, vooroudergeesten en de hoogste geesten

Globaal genomen zijn er drie soorten geesten, vertelt Chotipanyo. “Je hebt de hongerige geesten die op straat of in de natuur rondzwerven, ze hebben geen eigen huis. Voor deze groep zie je op straat kleine offers in de vorm van een stuk fruit of een pakje drinken. Als deze geesten honger krijgen, laten ze zich fysiek aan iemand zien, zodat diegene eten en drinken komt brengen.” Dit is het laagste geestenniveau. “Op het tweede niveau bevinden zich de geesten van onze voorouders, van het land of van onze familie. Voor deze groep worden de geestenhuizen gebouwd die je op en naast de huizen ziet.” De derde groep is voor de hoogste geesten, vertegenwoordigd door de Indiase goden Brahma, Shiva en Vishnu, vertelt Chotipanyo.

Robtis Waiyasusri, hoogleraar aan de Dhurakij Pundit-universiteit in Bangkok, is gespecialiseerd in het boeddhisme. Hij is een bekende naam vanwege zijn YouTubefilmpjes over het bovennatuurlijke. Ook treedt hij af en toe op als ‘geestenverdrijver’ – zijn diensten worden gevraagd als een ziel al voor zijn tijd een lichaam moet verlaten en niet automatisch naar zijn volgende plek gaat. “Het geloof in geesten is diepgeworteld in de Thaise cultuur. Iedere Thai groeit ermee op. Onder de jongere generatie is het iets minder populair om zelf een huis te plaatsen, maar zij gaan wel naar andere plekken om de geesten gunstig gestemd te houden. Niet iedereen weet hoe je moet mediteren, maar een offer maken kan iedereen.”

Rode Fanta is populair als offerande voor de goden in Thailand. Beeld Marianne Slegers
Rode Fanta is populair als offerande voor de goden in Thailand.Beeld Marianne Slegers

Symbool van respect

Overigens heeft hij een andere theorie over de herkomst van het gebruik van rode Fanta: dit zou te maken hebben met de offerandes die vroeger gebracht werden aan geesten van jonggestorven baby’s. “Baby’s houden namelijk van zoet, en toen rode Fanta op de markt kwam, ging men daar op over. Op een bepaald moment begonnen mensen het ook voor andere soorten geesten en goden gebruiken.”

Uiteraard raken de flesjes Fanta nooit leeg. Waiyasusri: “Het is een symbool van respect voor de goden, al kunnen die er natuurlijk fysiek niks mee”. Het eten en drinken op de huisjes wordt ofwel door de familie opgegeten, of na verloop van tijd weggegooid.

Als toerist iets op een geestenhuis zetten is een heikele onderneming en al helemaal als je niet op de hoogte bent van symbolen en gevoeligheden in Thailand. Een flesje bier kan in elk geval niet, zegt Waiyasusri: “Volgens sommige mensen is zoiets respectloos en kan het slecht karma opleveren. De gouden regel is: alles wat je niet aan je grootmoeder zou geven, geef je ook niet aan de geesten.”

Lees ook:

BBC-journaliste werd boeddhistische non: ‘Omdat je leeft, is alles mogelijk’

Meer en minder bekende Nederlanders vertellen over hun persoonlijke leefregel of inspirerende zin. Sister True Dedication van Plum Village deelt een zin die haar hele leven bepaalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden