Achter de schermen

Religie-redacteur Maaike van Houten neemt een kijkje bij migrantenkerken

Religie & Filosofieredacteur Maaike van Houten. Beeld Werry Crone

De kerken lopen leeg. Tenminste, de van oorsprong Nederlandse kerken. Migrantenkerken daarentegen groeien en bloeien juist. Trouw-journalist Maaike van Houten trekt eropuit en bezoekt onder andere een Caribische, een Poolse, een Chinese en een Schotse kerk. Gewoon, in Rotterdam.

Hoe kom je op het idee een serie over migrantenchristenen te maken?

“Als krant besteden we geregeld aandacht aan het onderwerp. Maar we hadden eigenlijk geen goed beeld van migrantenkerken. Wat voor gemeenschappen vormen zij? Welke mensen komen er? Wat voor diensten houden ze? Waarin verschillen ze van traditionele Nederlandse kerken? Daar was ik nieuwsgierig naar. Toen het Sociaal Cultureel Planbureau eind vorig jaar meldde dat er naar schatting wel een miljoen migrantenchristenen in Nederland zijn, dacht ik: nu ga ik op onderzoek uit.”

Er wonen ongeveer evenveel migrantenchristenen als moslims in Nederland. Waarom horen we zo weinig over die eerste groep?

“Goeie vraag. Misschien omdat het christelijke geloof minder in de politieke en maatschappelijke belangstelling staat? Bij de islam zijn er natuurlijk veel zorgen over terrorisme en radicalisering. 

“Hoe dan ook is het gebrek aan aandacht voor christenen onterecht, want het gaat om een bloeiende en groeiende groep. Toen vorig jaar het televisiespektakel The Passion in Amsterdam-Zuidoost neerstreek, waren veel mensen verbaasd dat daar 150 migrantenkerken zijn. In Rotterdam, waar ik voor mijn serie naartoe ben getogen, vind je zelfs rond de 175 internationale kerken.”

Die kun je voor je serie natuurlijk niet allemaal bezoeken. Hoe kies je waar je naartoe gaat?

“Het fijne van Rotterdam is dat de internationale kerken daar behoorlijk goed georganiseerd zijn. Karin de Schipper, directeur van de lokale afdeling van koepelorganisatie Samen Kerk In Nederland, kent er veel. Zij helpt me enorm, maar uiteindelijk kies ik natuurlijk zelf. Ik wil lezers een zo’n breed mogelijk beeld geven. Vandaar dat ik naar heel verschillende gemeenschappen ga. Een Afrikaanse pinkstergemeente bijvoorbeeld, maar ook naar een kerk van Poolse arbeidsmigranten en een Chinese kerk. Wist je dat het christendom in China enorm in opkomst is?”

Is het altijd makkelijk om binnen te komen?

“Lang niet overal. Veel migranten staan wantrouwend tegenover de pers, uit angst voor stigmatisering. Als ik uitleg dat hun verhalen het vertellen waard zijn, juist omdat ze onderdeel uitmaken van onze samenleving, verandert hun houding vaak. Eenmaal binnen worden fotograaf Otto Snoek en ik meestal met open armen ontvangen. Bij een Poolse priester moesten we daar trouwens wel veel moeite voor doen. In eerste instantie weigerde hij mee te werken. Maar dankzij het bisdom waar de kerk bij hoort, mochten we toch op een doordeweekse dag bij hem en twee leden van zijn gemeenschap langskomen. Kennelijk wisten we bij die gelegenheid zijn vertrouwen te winnen, want daarna waren we alsnog welkom bij een van zijn zondagse diensten.”

Wat vond je bijzonder om mee te maken?

“In een Spaanstalige pinkstergemeente met veel van oorsprong Dominicanen en Antillianen was ik getuige van een duiveluitdrijving. De pastor riep God aan, waarna de ‘bezeten’ vrouw neerviel. Zoiets had ik nog nooit gezien. Of ik het ongemakkelijk vond om daarbij te zijn? Nee hoor. Een ouderling legde me van een afstandje uit wat er gebeurde. Dan krijgt de professionele nieuwsgierigheid toch de overhand.”

Internationale kerken hebben vaak een conservatieve inslag. Sommige doen bijvoorbeeld aan homogenezing, iets wat de Tweede Kamer strafbaar wil stellen. Ga je daarover met voorgangers in gesprek?

“Uiteraard. ‘Homo’s zijn welkom, mits ze bereid zijn te veranderen’, zei pastor Franklin Gomez van de Caribische pinkstergemeente tegen me. Ik heb er geen moeite mee om zo’n gesprek open en neutraal te voeren, dat is mijn vak. Aan mij de taak om achter het hoe en waarom van zijn overtuiging te komen en dat zo goed mogelijk te verwoorden.”

Wat steek je zelf op van je kijkje in deze verschillende kerkkeukens?

“Hoezeer ik ben gevormd door mijn eigen achtergrond en hoe bepalend die is voor mijn blik op de wereld. Ik ben een witte vrouw, opgegroeid in de protestantse kerk in Zeeuws-Vlaanderen. Een protestantse dienst in de Schotse kerk is voor mij dus herkenbaar en vertrouwd. Daardoor valt me dan eigenlijk weinig bijzonders op. 

Dat is totaal anders bij een Afrikaanse pinksterdienst. Om te beginnen duurt die wel drie uur. De mensen gaan er gekleed in rijkversierde Afrikaanse gewaden. Er is een band en er wordt gezongen en gedanst. Ik kijk daar mijn ogen uit. Tegelijkertijd realiseer ik me ook: dit is voor hen normaal. Bij die Schotse dienst zouden zij zich waarschijnlijk verbazen, over de korte preek, het gebrek aan uitbundige muziek en het feit dat iedereen braaf in de banken blijft zitten. Kortom: je eigen ervaringen en verwachtingen kleuren wat je ziet. Dat wist ik natuurlijk wel, maar door het maken van deze serie ben ik me daar nóg bewuster van geworden.”

Voor je werk kom je op de meest uiteenlopende plekken. Voel je wel eens schroom om ergens binnen te stappen?

“Niet als ik vooraf heb afgesproken dat ik kom, zoals bij deze serie. Ik ben dan vooral benieuwd wat ik zal aantreffen. Geweldig toch, om in je eigen land op ontdekkingstocht te kunnen gaan en te onderzoeken wat mensen beweegt? Van huis uit ben ik socioloog, dus ik kijk ook altijd naar de betekenis voor de samenleving. Ik vind dat allemaal mateloos interessant. En aan de reacties te merken onze lezers gelukkig ook. Want uiteindelijk schrijf ik natuurlijk voor hen, niet omdat ik het zelf zo leuk vind.”

Maaike van Houten

Journalist Maaike van Houten (1962) kwam in 1986 als stagiair bij Trouw. Na zes jaar ervaring te hebben opgedaan bij de Provinciaal Zeeuwse Courant, kreeg ze in 1993 een baan bij Trouw. Ze werkte onder andere als redacteur onderwijs, politiek redacteur in Den Haag, verslaggever politiek en samenleving en chef binnenland en opinie.
Sinds 2017 maakt ze onderdeel uit van de redactie Religie & Filosofie. Daar houdt ze zich voornamelijk bezig met het protestantisme. “’Trouw heeft oog voor alle facetten van de samenleving’, stond er boven de advertentie waar ik op solliciteerde”, aldus Van Houten. “Dat sprak me als journalist én als socioloog enorm aan. Ook toen had ik namelijk al belangstelling voor religie. Ruim een kwart eeuw later is die slogan trouwens nog altijd actueel. We hebben en houden de brede maatschappelijke blik als redactie hoog in het vaandel. De serie over migrantenkerken is daar een mooi voorbeeld van.”

Lees de verhalen die Maaike schreef over de migrantenkerken hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden