null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnEva Meijer

Rechts kaapt niet alleen de inhoud van het gesprek, maar ook de vorm

Een paar dagen voor de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen schreef de NOS dat de rechtse partijen, die op dat moment ongeveer de helft van de zetels hadden in de Tweede Kamer, in de media drie keer zoveel aandacht kregen als de linkse. (Ook werden vrouwelijke lijsttrekkers minder vaak uitgenodigd.) De verkiezingsuitslag lijkt dat te reflecteren. Een paar dagen daarvoor stond er een oproep tot nieuw intellectualisme in NRC Handelsblad van onze Dichter des Vaderlands Lieke Marsman. Zij wijst de vervlakking en instrumentalisering van de taal aan als oorzaak van het verval van democratische waarden.

Beide problemen zijn verbonden met het feit dat er in Nederland geen behoorlijke publieke sfeer is. Wat er aan publieke sfeer is, is versnipperd – rechts praat tegen rechts en links tegen links en als die elkaar op Twitter ontmoeten blijft het bij het herhalen van kreten. Televisieprogramma’s kiezen graag voor rellers omdat die hogere kijkcijfers opleveren. Dichter Ellen Deckwitz omschreef de verkiezingsdebatten treffend als sloganmonologen. Kranten volgen sociale media: stukken moeten steeds korter, liefst met een rellerige kop erboven. Kunst en literatuur krijgen sterren zodat je de recensie zelf niet hoeft te lezen, laat staan het boek.

Rechts kaapt niet alleen de inhoud, ook de vorm.

Rechts kaapt zo niet alleen de inhoud van het gesprek, ook de vorm. Populisme is verbonden met het spreken in kreten, en valse opposities tussen Goed en Slecht, Wij en Zij. Status-quopartijen liften daarop mee; liberalen drukken waarden bovendien economisch uit en dat is ook efficiënt, het past in een slogan. Wie wil veranderen of echt kritiek wil leveren heeft meer woorden nodig en daar is, als je debat zo afbakent, geen ruimte voor.

Ik sta met een been in de literaire wereld, waar schrijvers en dichters van mijn generatie buiten sociale media weinig politiek besef tonen en zich op een uitzondering na niet als publieke intellectueel afficheren. Met mijn andere been sta ik als politiek filosoof in de academische wereld, waar wel veel gedacht en uitgeplozen wordt, maar mensen dat nauwelijks vertalen naar het publieke debat.

Dit is een overgangstijd voor het publieke debat, vanwege de globalisering en het internet. Maar echt reageren op fascistische, racistische en antisemitische partijen en het alomtegenwoordige neoliberalisme (dat net zo schadelijk is, en bovendien verweven met die andere misstanden) vereist ook het discours ter discussie stellen. Niet meegaan in losse kreten, niet heel basale morele waarden verdedigen (dan bevestig je namelijk dat ze ter discussie staan), niet de vervlakking accepteren, niet alles volgens de regels van de markt spelen.

Deze politieke trends zijn niet uniek voor Nederland en misschien helemaal niet te keren. Maar toch kunnen we het er niet bij laten zitten. Dus naast hard denken en schrijven moeten we ruimte opeisen voor complexiteit en gesprek in de samenleving en media, vervlakking en eenzijdigheid kenteren met diepte en inhoud. Want wie de regels van het spel bepaalt heeft een voorsprong, zoals de verkiezingsuitslag duidelijk maakt. En als deze strijd niet te winnen is, ga ik liever op een mooie manier ten onder dan op een lelijke.

Eva Meijer (1980) is filosoof, schrijver en singer-songwriter. Ze promoveerde op de politieke stem van het dier en in 2011 debuteerde ze met de roman ‘Het schuwste dier’. Voor Trouw schrijft ze tweewekelijks een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden