null

Geloof en politiek

PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen noemt zichzelf een huis- tuin- en keuken- katholiek. 'Ik ben deel van de traditie van radicale rechtvaardigheid.’

Beeld Werry Crone


In de aanloop naar de verkiezingen praat Trouw over geloof en politiek met lijsttrekkers van partijen in de Tweede Kamer, die openlijk uitkomen voor hun geloof. In de derde aflevering: Lilianne Ploumen, lijsttrekker van de PvdA.

Op de middelbare school is haar ooit gevraagd of ze lid wilde worden van het CDJA, de jongerenafdeling van het CDA. Maar Lilianne Ploumen bedankte voor de eer. De denkbeelden die ze van haar katholieke ouders meekreeg over rechtvaardigheid pasten voor haar niet bij het CDA. “Die radicale rechtvaardigheid is nu mijn politieke oriëntatie”, zegt Ploumen, lijsttrekker van de PvdA en naar eigen zeggen ‘huis- tuin- en keuken- katholiek’.

Lilianne Ploumen (58) groeide op in een katholiek gezin in Maastricht, in de jaren waarin gezin, school en kerk een drie-eenheid vormden. Ze baden voor en na het eten, ze gingen elke zondag naar de hoogmis, de kinderen deden communie, Lilianne was misdienaar, ze zaten op een katholieke school, haar ouders stemden KVP, een van de voorlopers van het CDA.

Onder haar hemdje droeg de kleine Lilianne een medaille van een heilige die haar beschermde. Als ze wegging kreeg ze van haar moeder een kruisje. “Het hele leven was doordrenkt van het geloof en van de notie dat je bescherming mocht voelen”, zegt Ploumen. Haar twee kinderen zijn gedoopt, maar haar moeders gewoonte met het kruisje heeft ze niet overgenomen. In haar woonplaats Amsterdam gaat ze hoogstens naar de kerk om een kaarsje te branden. “En het is zeker in coronatijd even zoeken waar dat veilig kan”, zegt ze – ze is voorzichtig, als enige in deze serie doet ze het gesprek niet live, maar via Zoom.

U omschrijft zichzelf als een huis- tuin- en keukenkatholiek. Wat moeten we ons daar bij voorstellen?

“Dat betekent zoveel als dat ik heel katholiek ben opgevoed. Mijn moeder heeft ons grootgebracht in de Franciscaner traditie. Je moet iets betekenen voor de ander, soberheid is belangrijk, de zorg om de natuur. Die waarden zijn onderdeel van mij geworden, ook al ga ik nog maar heel weinig naar de kerk en ben ik niet actief in de katholieke geloofsgemeenschap. Maar ik ben wel deel van de traditie van radicale rechtvaardigheid.”

Wat is er radicaal aan die rechtvaardigheid?

“Ik ben opgegroeid na het Tweede Vaticaans Concilie, waarin de katholieke kerk werd gemoderniseerd. Het was de tijd van de bevrijdingstheologie in Zuid-Amerika. Ik had en heb een enorme bewondering voor mensen als aartsbisschop Oscar Romero uit El Salvador, die later vermoord is. Theologen als hij zeiden vanuit de inspiratie van hun geloof: de wereld moet anders, want te veel mensen hebben geen kans en te veel mensen worden onderdrukt. De kerk moest hun kant kiezen, vonden zij. Thuis werden wij opgevoed met de notie dat iedereen gelijk is en dat je moet delen wat je hebt. De combinatie van die twee is de radicale rechtvaardigheid. Aan wiens kant sta je, aan de kant van de macht of aan de kant van de onderdrukten?

Wie is Lilianne Ploumen?

Lilianne Ploumen (1962) groeide op in Maastricht. Na haar studie maatschappijgeschiedenis in Rotterdam werkte ze bij een bureau voor marktonderzoek. Ze werkte vervolgens bij Foster Parents Plan, was directeur van Mama Cash en van de katholieke ontwikkelingsorganisatie Cordaid.

In 2007 werd ze voorzitter van de PvdA. In het tweede kabinet-Rutte, van PvdA en VVD, was Ploumen minister voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking. Sinds 2017 zit ze in de Tweede Kamer. Half januari volgde ze Lodewijk Asscher op als lijsttrekker. Ploumen is getrouwd en heeft twee kinderen.

Macht komt terug in de eed: zo waarlijk helpe mij God almachtig. Heeft u ertegenaan gehikt om de eed uit te spreken?

“Ik heb er natuurlijk over nagedacht of ik dat zou doen. Ik ben geen actieve gelovige, mijn geloof is geworteld in wat ik vroeger van thuis heb meegekregen. Maar juist daarom dacht ik: het past toch beter bij me dan ‘dat verklaar en dat beloof ik’. Uit mijn opvoeding heb ik meegenomen dat het geloof er is om je te beschermen. Je moet je eigen geweten ontwikkelen, dat is je ultieme toetssteen, maar daar zit wel een inspiratie achter, het geloof. In de praktijk is het weleens anders, maar het geloof is in principe een weerspiegeling van het goede doen. Ik vond het daarom mooi om de eed af te leggen. Want ik zit in de Tweede Kamer om het goede te doen. Voor mensen die op mij gestemd hebben, voor mensen die zelf de weg niet weten in Den Haag, voor hen ben ik er.”

En ziet u God als almachtig?

“Dat zijn hele grote woorden, in mijn beleving. Ik kom uit Maastricht, wij zijn meer opgevoed met Onze Lieve Heer, Onze Lieve Vrouw. Die is nabij. God almachtig is heel ver weg. Voor mij staat God voor het goede en ik denk dat het goede zit in mensen. Er is geen God die ons een bepaalde kant op wijst, we hebben zelf verantwoordelijkheid om na te denken en te handelen.”

Als minister voor ontwikkelingssamenwerking in het kabinet van VVD en PvdA heeft u ‘SheDecides’ opgezet, een fonds voor het recht van vrouwen wereldwijd op anticonceptie en abortus. De katholieke kerk is daar zeer op tegen. Hindert u dat in uw katholiek-zijn?

“Ik vind dat ieder mens zelf over haar eigen leven mag beschikken en eigen keuzes mag maken, en niet moet vastzitten in allerlei opvattingen die anderen haar opleggen. Dus ik weet niet beter dan dat de officiële leer van de kerk en ik daar heel anders over denken. Ik zag in ontwikkelingslanden dat de paus verordonneerde dat condooms verboden waren, maar dat religieuzen vrouwen hielpen om niet zwanger te worden als ze dat niet wilden. Bij die progressieve stroming in de kerk voelde ik me altijd zeer thuis. De kerk is tegen abortus, dat zie ik niet veranderen. Maar deze paus oordeelt gelukkig minder hardvochtig dan zijn voorganger over mensen die keuzes maken die niet zo passen bij de kerk.”

Heeft u ooit overwogen om uit de kerk te stappen?

“Nee, uitschrijven zou voelen alsof ik afstand zou nemen van m’n vader en moeder. Dat zou ik niet willen. Ik vind het ook belangrijk dat progressieve mensen zich blijven uitspreken in de kerk voor het recht om te zijn wie je wil zijn, anders dan gaat die stem verloren.”

De PvdA heeft nog niet vaak een lijsttrekker gehad die openlijk uitkomt voor haar geloof. Wordt daar binnen uw partij vreemd tegenaan gekeken?

“Nee, die indruk heb ik niet. Ik ben niet de eerste PvdA-er die de eed heeft afgelegd. We zijn van oudsher de doorbraakpartij die links-liberalen, progressieve katholieken en protestanten, sociaaldemocraten wilde verenigen. In het Limburgse zuiden zijn harde confrontaties geweest tussen de kerk en de PvdA. Eén van mijn voorgangers als partijvoorzitter, Sjeng Tans, mocht zijn werk als leraar niet meer uitoefenen van de bisschoppen. Gelukkig zijn de tijden voorbij dat de kerk bepaalt wie waar mag werken. Het wantrouwen vanuit de partij naar de kerk is ook weg. Het scheelt natuurlijk dat die radicale rechtvaardigheid waarin ik geloof een-op-een past bij het gedachtegoed van de Partij van de Arbeid.”

Speelt uw geloof een rol in de standpunten die u inneemt in de Tweede Kamer?

“Ja, soms. De Kamer heeft onlangs een voorstel aangenomen om seksuele geaardheid op te nemen in het antidiscriminatiebeginsel. Zo’n debat met de SGP is dan heel fel. Ik kan mij gewoon niet voorstellen hoe je vanuit een geloofsovertuiging mensen kunt uitsluiten. Dat staat zo haaks op hoe ik in het geloof ben opgevoed. De meer orthodoxe opvattingen, niet alleen trouwens van het christendom maar ook van jodendom en islam, hebben niet zoveel op met mondige vrouwen en homoseksuelen. Daar moeten we ons als PvdA tegen uitspreken.”

In het programma staat dat de PvdA mensen niet wil opsluiten in hun religie. Wat betekent dat?

“Het staat mensen vrij om de religie te beleven zoals ze dat willen. We leven in een vrij land waar je gelovig moet kunnen zijn en waar je ook niet-gelovig moet kunnen zijn of atheïst, waar je over kunt stappen naar een ander geloof, of uit de kerk kunt stappen. Die vrijheid wil ik graag beschermen.”

Moeten orthodoxe geloofsgemeenschappen andersom ook de vrijheid hebben om vrouwen minder rechten te geven, of homoseksuelen?

“Nee. We hebben godsdienstvrijheid, maar ik zal me altijd blijven verzetten als godsdiensten anderen knechten of klein willen houden. Of dat nu gebeurt onder het mom van de Bijbel of de Koran, of dat iemand gewoon die opvattingen heeft, ik bestrijd dat, waar het ook vandaan komt.”

Om discriminatie op scholen tegen te gaan wil de PvdA de vrijheid van onderwijs moderniseren. U bent ook tegen zwarte en witte scholen, tegen rijke en arme. Zou het niet effectiever zijn artikel 23 af te schaffen: iedereen naar de openbare school?

“Nee. Het is een groot goed dat ouders zich kunnen verenigen en een school kunnen oprichten met een bepaalde grondslag, dat kan ook een Montessorischool zijn. Dat past wel bij Nederland. Maar het past níet bij Nederland om de vrijheid van onderwijs te gebruiken om kinderen uit te sluiten en te veroordelen. Daarom willen we artikel 23 niet afschaffen, maar moderniseren.”

Lodewijk Asscher vertrok vijf weken geleden, u werd onverwacht lijsttrekker en moest meteen op campagne. Heeft u in deze tijd iets aan de bescherming die het geloof u normaal gesproken biedt?

“Nou, laat ik het zo zeggen: iemand uit Maastricht mailde mij dat ze een kaarsje voor me had aangestoken in de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek. Dat doet me goed. Het is fijn dat iemand eraan denkt om dat voor mij te doen. Ja, dat is echt een mooi gebaar.”

De volgende aflevering in deze reeks verschijnt dinsdag, met ChristenUnie-lijsttrekker Gert-Jan Segers.

Lees ook:

Sigrid Kaag: ‘D66 denkt vanuit de barmhartige Samaritaan, maar dan zonder de letter c’

De eerste aflevering van deze serie: Niemand in D66 heeft lijsttrekker Sigrid Kaag er ooit op aangesproken dat ze openlijk zegt dat ze katholiek is. Maar ze merkt wel dat die combinatie van D66 en gelovig anno 2021 verrassend kan zijn.

Kees van der Staaij: ‘Onze inzet voor regeringsdeelname zal zijn om geen genoegen te nemen met de huidige abortus­praktijk’

In de aanloop naar de verkiezingen praat Trouw over geloof en politiek met lijsttrekkers van partijen in de Tweede Kamer, die openlijk uitkomen voor hun geloof. In de tweede aflevering: Kees van der Staaij, lijsttrekker van de SGP.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden