In memoriamAnne van der Meiden 1929-2021

Publiekstheoloog Anne van der Meiden vond preken gewoon een vak

null Beeld Herman Engbers
Beeld Herman Engbers

In zijn bestseller uit 1968 muntte hij de term ‘zwartekousenkerk’, als aanduiding voor de bevindelijk-gereformeerden. Maar dat was maar één van de zaken die Anne van der Meiden zijn bekendheid opleverde. Hij was publiek theoloog, ging voor tijdens de kerkelijke huwelijken van leden van het koninklijk huis, en was jarenlang bezig om de Bijbel in het Twents te vertalen. Van der Meiden overleed woensdag, op 91-jarige leeftijd.

“In kerkelijk Nederland”, zei Van der Meiden in 1998 in deze krant, “is er een enorme koudwatervrees voor de gedachte dat geloven een proces is dat permanent in staat van verandering verkeert.” Die staat van verandering was Van der Meiden juist zeer lief. In een ander interview, in 2004, zei hij: “Protestant is vrijheid, openheid en vernieuwing”.

Van der Meiden groeide op in Enschede. Zijn vader was koster in een christelijk-gereformeerde kerk, een behoudend kerkgenootschap. Maar in het gezin werd niet zo naar kerkgrenzen gekeken, vertelde hij later. “Als je maar een kind van God was.”

Van orthodox naar vrijzinnig

Van der Meiden studeerde theologie, en veranderde van een orthodoxe in een vrijzinnige gelovige. Hij sloot zich aan bij de vrijzinnige Nederlandse Protestanten Bond en bij de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden, maar hij bleef ook lid van de Nederlandse Hervormde Kerk (die later opging in de Protestantse Kerk in Nederland). In 2004: “Ik zou het leuk vinden om ook lid te worden van de rooms-katholieke kerk. Wat mij betreft moeten we veel méér lid worden van elkaars kerken. Het kán niet meer zonder de katholieken. Het kan niet meer zonder het vrijdenkende deel van het jodendom. En zonder, laten we zeggen, het liberale gedeelte van de islam.”

Van der Meiden was niet alleen vrijzinnig predikant en theoloog, maar ook communicatiewetenschapper. Hij werd – terwijl hij op zondag voor bleef gaan in kerkdiensten – hoogleraar massacommunicatie en public relations. En die twee vakgebieden bracht hij vaak bij elkaar: hij publiceerde veelvuldig over het belang van goede communicatie en pr in de kerk. Preken, zei hij, gaat niet alleen om verstandige bijbeluitleg, maar zeker ook om slimme communicatie. “Preken is gewoon een vak”, schreef hij in 1996 in deze krant. “Dat moet je met een groot geduld en met vallen en opstaan leren. Inderdaad, je moet de retorica beheersen: de opbouw van het verhaal kunnen maken, de argumentatieleer kennen, de proloog en epiloog goed verzorgen, de woordkeus afwegen. Ik heb het niet over de basis-exegese. Ik heb het over de presentatie aan mensen, in het openbaar. Gouden appelen op zilveren schalen!”

Na zijn emeritaat keerde Van der Meiden terug naar zijn geliefde Twente. Daar werkte hij nog jaren aan de vertaling van de Bijbel in het Twents. Die Biebel in de Twentse sproake verscheen in 2009. Hij preekte zelf met regelmaat in het Twents. Waar je woont, wat je dialect is, dat bepaalt de manier waarop je gelooft, zei Van der Meiden in 2008. “Als hoorder moet je het je kunnen toe-eigenen wat wordt verkondigd. Verinnerlijking van communicatie noem ik dat, of zoals ze bij mij vroeger in de kerk zeiden: bevinding.” In de Twentse Bijbel staat dan bijvoorbeeld ook niet ‘Het is volbracht’. “Hier in Twente zegt men gewoon: ‘’t is doan’, zoals een boer zegt na het oogsten.”

Correctie: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Van der Meiden geboren werd in Rijssen. Hij is geboren in Enschede.

Lees ook:

Ik vraag nooit, aan wie dan ook, of het goed is

Wat is een protestant (nog) in dit land? In een interviewserie sprak Trouw met vijf kenners. Een van hen: Anne van der Meiden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden