Nadia Bolz-Weber

Interview Nadia Bolz-Weber

Publiek theoloog Nadia Bolz-Weber: ‘Christelijke seks is zorgzaam’

Nadia Bolz-Weber Beeld Getty Images

De Amerikaanse ‘publiek theoloog’ Nadia Bolz-Weber komt naar het Graceland Festival in Vierhouten. In haar kerk voelen homo’s, transseksuelen en dragqueens zich thuis. ‘We zijn traditioneel, maar niet conventioneel.’

“Ik heb eigenlijk geen idee wat ik aan het doen ben”, lacht Nadia Bolz-Weber (1969). Maar ze heeft het er wel druk mee, haar bestaan als ‘publiek theoloog’. “Ik heb sinds februari in 62 vliegtuigen gezeten, ik spreek overal. Bij de helft van die gelegenheden gaat het niet om een religieuze bijeenkomst. Daar ben ik dus uitgenodigd als een pastorale stem in een niet-religieuze ruimte.”

In veel van die ruimten zal haar gehoor zwaar van haar hebben opgekeken. Ze ziet er niet uit als een dominee met al haar tatoeages. Ze klinkt niet als een pastor met zo nu en dan een ‘shit’ of ‘fuck it’. En als je haar geschiedenis hoort – opgevoed in een fundamentalistisch gezin, de kerk verlaten, een tijdje aan hekserij gedaan, verslaafd geraakt – dan lijkt het een wonder dat ze haar plek heeft gevonden in de Evangelisch-lutherse kerk, pastor is geworden en nu dus publiek theoloog met een serie boeken op haar naam.

‘Ik werd geroepen om pastor te zijn’

Het was ook echt een wonder, schreef ze in haar eerste boek, ‘Pastrix’. Toen een van haar vrienden in de zelfhulpgroep voor alcoholisten zelfmoord pleegde, keek iedereen naar haar, de enige gelovige, om de dienst te leiden. En opeens wist ze zeker: “Ik werd geroepen om pastor te zijn voor mijn eigen mensen”.

Ze richtte daar in Denver, in Colorado, in 2008 het ‘Huis voor Alle Zondaars en Heiligen’ op. Een lutherse kerk voor mensen waar gewone gemeenten niet bepaald op ingesteld waren: homoseksuelen, transgenders, dragqueens. In de zomer van 2018 ging ze er weg. “Organisaties hebben vaak last van een ‘oprichter-syndroom’, en dat wilde ik mijn gemeente niet aandoen.” Het gaat prima met de kerk onder de nieuwe dominee, een homoseksuele episcopale priester. “Met mij gaat het eigenlijk een stuk minder goed. Het is een regel in de lutherse kerk dat als je weggaat, je voor een jaar de band helemaal doorsnijdt. Ik hoop dat ik over een paar maanden weer terug kan komen, als gewoon gemeentelid.”

‘Het is geen verdunde crypto-vrijzinnigheid’

Nu probeert ze dus pastor te zijn voor veel meer mensen, waarvan velen niet eens vinden, of door hebben, dat ze de diensten van een pastor kunnen gebruiken. “Als je toevallig niet in Jezus gelooft op de manier waarop ik dat doe, betekent dat niet dat sommige van zijn lessen je niet kunnen veranderen. Ik denk dat er in het christendom veel te veel nadruk wordt gelegd op geloven.” Haar tijd in het Huis voor Alle Zondaars en Heiligen bewijst dat. “Mensen geloven daar van alles, sommigen zijn evangelisch, sommigen agnost of zelfs atheïst of heiden, en toch willen ze deel uitmaken van die gemeenschap en met de rituelen meedoen. Dat is niet omdat het verdunde crypto-vrijzinnigheid is. Wat mensen juist overtuigt is dat we heel traditioneel zijn. Maar niet conventioneel.”

Dat laatste kenmerkt ook Bolz-Webers acties als publiek theoloog. In februari presenteerde ze het resultaat van een oproep aan evangelisch opgevoede vrouwen om hun ‘zuiverheidsring’ op te sturen, de ring die ze als meisje hadden omgedaan met de belofte geen seks te hebben voor het huwelijk. Zo’n belofte veroorzaakt volgens Bolz-Weber veel leed en een vertraagde seksuele ontwikkeling voor wie zich er aan weet te houden. En schuldgevoelens en eenzaamheid voor wie – zoals zijzelf – dat niet kon. Ze liet de ringen omsmelten. Een kunstenaar maakte er een sierlijke vulva van.

Dankbare, emotionele brieven van vrouwen

Dat kwam haar op protesten uit evangelische hoek te staan, maar daar maalt ze niet om. “Het was niet voor hen. Dat project was voor alle vrouwen die me emotionele brieven schreven: ‘Dank je wel dat je me een manier geeft om creatief af te rekenen met mijn pijn’.

Dezelfde boodschap heeft ze voor degenen die geschokt waren door de ‘Denver-verklaring’ over seksualiteit, die ze in 2017 samen met haar gemeenteleden schreef: dat was vooral bedoeld om haar eigen mensen hun woede te laten verwerken over de Nashville-verklaring van dat jaar. Daarin spraken conservatieve evangelische theologen en voorgangers zich uit tegen homoseksualiteit en transseksualiteit.

De Denver-verklaring begint ook serieus, maar bij het laatste artikel wordt het jolig. Waar de Nashville-verklaring verkondigt dat ‘wij ontkennen dat de arm van de Heere te kort is om te redden’, werpt de Denver-verklaring tegen: “Wij ontkennen dat God een jongen is en echt armen heeft.” De schrijvers waren het na dertien artikelen en anderhalf uur schrijven wel een beetje zat, vertelt Bolz-Weber in ‘Shameless’ (Schaamteloos), haar dit jaar verschenen boek over seksualiteit. In dat boek ontwikkelt ze, aan de hand van verhalen van haar gemeenteleden in Denver over hun worsteling met seks of identiteit, een christelijke seksuele ethiek. Die staat ver af van het traliewerk van geboden en verboden dat religies doorgaans rond seks hebben gesmeed. Maar gaat ook verder dan: ‘Alles is goed, zo lang het niet tegen de zin van een ander is’.

“Ik doe wat Maarten Luther in zijn Kleine Catechismus deed met de Tien Geboden. Gij zult niet doden, die krijg je gratis, zou je zeggen, vandaag heb ik ook mooi weer niet gemoord. Maar hij zegt: het betekent ook dat je verantwoordelijk bent voor het materiële welzijn van je naaste. Ik stel voor het begrip ‘zorg’ daarvoor te gebruiken. Als ik een fijne seksuele relatie met iemand heb, maar ik bedrieg er mijn echtgenoot mee, terwijl we hadden afgesproken dat we monogaam zouden zijn, dan ben ik niet zorgzaam voor hem. En als ik in een crisis zit en het laatste wat goed voor me is, is een willekeurige wip, dan stem ik misschien wel toe in seks, maar als de ander door heeft dat het niet goed voor me is, dan is hij ondanks dat er instemming is niet zorgzaam voor me.” 

‘Dit land heeft een spirituele ziekte’

Op het Graceland Festival zal ze over die ideeën praten. Maar ze verwacht ook vragen te krijgen over hoe het met Amerika is. “Omdat sommige dingen in ons land nu eenmaal te gek voor woorden zijn. Met name de wapenwetten, de massale opsluiting van onze burgers en de doodstraf. Wat ik daarover kan zeggen, is dat die dingen allemaal dezelfde oorsprong hebben: dat ons land nooit een waarheids- en verzoeningscommissie heeft gehad over hoe het allemaal begon. Het was christelijke witte suprematie, ze rechtvaardigden slavernij en het stelen van het land van de oorspronkelijke Amerikanen met de Bijbel. Daar is nooit berouw over getoond. Daardoor heeft dit land een spirituele ziekte.”

Maar er is hoop voor patiënt Amerika. “Maarten Luther heeft gezegd: een theoloog van het kruis noemt de dingen zoals ze zijn. En dat beginnen we te doen. Je ziet de #MeToo-beweging de dingen bij hun naam noemen. De Black Lives Matter-beweging doet het. Ik denk dat het aan het beginnen is.”

Graceland Festival

Graceland is een progressief-christelijk festival dat deels het gat vult van het Flevo Festival, dat zeven jaar geleden ophield te bestaan wegens afnemende belangstelling. De vijfde editie van dit snel groeiende festival, vindt van 15 tot en met 18 augustus plaats in Vierhouten. Hoofdsponsors zijn de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en ‘De Leven’ , een initiatief van de remonstranten. Het programma biedt een bonte reeks optredens van zangers, dansers, kunstenaars en lezingen van filosofen en theologen. Op zondag wordt het festival afgesloten met een gezamenlijke ‘bring-your-own’ maaltijd en viering. Tijdens deze viering zal onder andere Nadia Bolz-Weber voorgaan en zal ook het bekende christelijke zangduo Elly & Rikkert te horen zijn.

Lees ook: 

Van binnen naar buiten: spirituele festivals deze zomer

Deze zomer zijn er al gauw dertig festivals met een spiritueel karakter. De gerichtheid op het eigen ego gaat er een beetje af, de jongere generatie organisatoren zet ook maatschappelijke thema’s op het programma. 

Blijft het stil in christelijk festivalland?

Christelijke festivals als Flevo en de opvolger Flavor konden het hoofd niet boven water houden. Zal het nieuwe Graceland wel slagen? ‘Dit is trekken aan een dood paard.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden