Een miljard euro

Protestantse kerken zitten op zak met geld

Vrouwen van de PKN breien voor dak- en thuislozen in de kerk De Nieuwe Badkapel in Scheveningen.Beeld Phil Nijhuis

Maar liefst een miljard euro aan vermogen hebben protestantse kerken in Nederland opgebouwd. Dat zouden ze moeten inzetten voor vernieuwing van de kerk, bepleit een commissie. ‘De kerk is geen beleggingsfonds.’

Kerkelijke gemeenten in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) hebben gezamenlijk een vermogen van zeker een miljard euro, hebben onderzoekers becijferd. Het is tijd om dat geld te gaan uitgeven, zeggen zij in een gisteren verschenen rapport: laat rijkere gemeenten de armere helpen, en steek geld in projecten waarmee de samenleving wordt gediend.

De PKN is met 1,7 miljoen gelovigen verdeeld over ruim 1500 gemeenten het grootste protestantse kerkgenootschap van het land. De kerk krimpt al jaren gestaag, waardoor er soms financiële problemen ontstaan en bijvoorbeeld de predikant niet meer kan worden betaald. Maar die problemen zijn er dus lang niet overal: er zijn gemeenten, ook kleinere, die een flink vermogen blijken te hebben. Dat vermogen stamt vaak uit zeer lang vervlogen tijden, toen kerken bijvoorbeeld door de adel landerijen geschonken kregen. Of het is opgebouwd uit legaten en erfenissen.

Maar dat geld wordt lang niet altijd ingezet. Dat moet veranderen, vindt de Commissie Werkzaam Vermogen, die vorig jaar door het PKN-bestuur werd ingesteld. De roeping van de kerk, zegt de commissie, is de verkondiging van het Woord en de dienst aan de samenleving. ‘Voor veel mensen in onze samenleving is de vraag naar de zin van het bestaan latent aanwezig. Andere mensen worstelen met armoede, zijn (soms reeds als jongere) dakloos of zijn eenzaam. Vanuit de roeping bezien liggen op deze terreinen kansen voor gemeenten om van betekenis te zijn. Het mag niet zo zijn dat een gemeente geen, of maar beperkt, invulling geeft aan haar roeping terwijl er wel vrij beschikbaar vermogen voorhanden is.’ 

In het Zeeuwse Hansweert en Schore stonden in 2018 twee kerken van de PKN te koop, omdat het aantal kerkgangers flink is gedaald.Beeld Maikel Samuels

Inzetten voor vernieuwing van de kerk

Er wordt nogal eens gedacht, zegt de commissie, dat een kerkbestuurder het prima gedaan heeft als er aan het eind van het jaar meer vermogen is dan aan het begin. Maar dat is een misvatting, schrijft de commissie: ‘De kerk of diaconie is geen beleggingsfonds waar het gaat om financieel rendement.’ 

De commissie stelt voor dat de PKN een soort marktplaats inricht waar vraag en aanbod samenkomen: kerkelijke gemeenten die financiering zoeken voor plannen voor nieuwe kerkelijke of diaconale projecten kunnen zich daar melden, net als gemeenten die geld beschikbaar hebben. Die marktplaats zou daarmee ook een aanjager van vernieuwing van de kerk kunnen zijn. De PKN is al een aantal jaren met die vernieuwing bezig: op enkele honderden plekken zijn zogenoemde pioniersplekken gestart. Dat zijn plekken waar nieuwe vormen van kerk-zijn worden uitgeprobeerd, zoals gespreksgroepen, Bijbel lezen in de kroeg, maaltijdvoorzieningen, stiltewandelingen en nieuwe kloostergemeenschappen.

Als je inteert op je vermogen, neemt het rendement af. Wat is dan wijsheid?

De Vereniging van Kerkrentmeesterlijk Beheer – een kenniscentrum voor kerken en financiën – is positief over het rapport, zegt directeur Jos Aarnoudse. “Kerken moeten niet op hun geld gaan zitten. Ze moeten ook een beetje ondernemen, en durf en creativiteit laten zien. Het is een appeltje voor de dorst, zeggen kerkbestuurders vaak over het kerkelijk vermogen. Maar die dorst – daar zijn we inmiddels wel bij aanbeland.”

Maar Aarnoudse wijst ook op een probleem: “Er zijn kerken die het rendement van hun vermogen gebruiken om hun begroting rond te krijgen. Die hebben inkomsten omdat ze bijvoorbeeld land verpachten, of door dividenduitkeringen op hun beleggingen. Met die opbrengsten betalen ze bijvoorbeeld de predikant. Als je gaat interen op het vermogen, neemt dat rendement af. Wat is dan wijsheid? Je vermogen opsouperen en vernieuwen, of vasthouden aan wat er is? Dat gesprek moet worden gevoerd.”

Volgende week praat de synode (het landelijk bestuur) van de PKN over het rapport. Het dagelijks bestuur van de kerk heeft zich er al achter geschaard.

Lees ook:

PKN-kerken moeten vernieuwen, maar hoe ver willen ze gaan?

De Protestantse Kerk in Nederland experimenteert volop met nieuwe vormen van kerk-zijn en dat roept nieuwe vragen op. Bijvoorbeeld: is er per se een academisch geschoolde predikant nodig om te preken en te dopen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden