Bijbelpodcast

Preken voor 50.000 onzichtbare mensen

In de EO-studio in Hilversum leest predikant Kees van Ekris zijn podcast voor. Beeld Olaf Kraak

Het is een simpel recept: een korte bijbellezing, een minipreekje over die lezing, een kort gebed. De bijbelpodcast Eerst Dit is met inmiddels 50.000 abonnees een flink succes. Maar het is ook flink zoeken voor de predikanten die de podcast maken. Want preken voor een immens, maar onzichtbaar publiek blijkt toch echt wat anders dan preken vanaf een preekstoel.

Ze luistert zo’n twee keer per week naar bijbelpodcast ‘Eerst Dit’, vertelt Martine van Riessen (39). Op de fiets naar het werk, of thuis, voordat het ochtendcircus van dochters aankleden, ontbijten en naar school brengen begint. “Dan zet ik mijn wekker wat eerder.” Zelf een bezinningsmoment creëren, vindt ze belangrijk, maar ook lastig. Zeven minuten inpluggen bij een podcast is een goede vorm. “Het wordt je aangereikt.”

Sander Voogt (40) herkent dit. Eerst Dit is vast onderdeel van zijn ochtendritueel geworden. “De eerste aflevering die ik hoorde, was meteen raak. Een bijbeltekst die werd vertaald naar mijn eigen leven. Ik voelde me herkend, dat ik wat met mijn geloof kan in mijn eigen leven. Sindsdien luister ik elke ochtend in de auto op weg naar werk. Ik weet zo ongeveer bij welke hectometerpaal de 7 minuten voorbij zijn.”

De populariteit overdonderde de initiatiefnemers

De bijbelpodcast begon ruim een jaar geleden, opgetuigd door de EO en de missionaire organisatie IZB, Vereniging voor zending in Nederland. De populariteit – inmiddels 50.000 luisteraars – overdonderde de initiatiefnemers. Blijkbaar is er behoefte aan woorden bij een bijbeltekst, aan een verbinding tussen de eeuwenoude teksten en het leven van nu. De podcast wordt veel gedeeld via WhatsApp.

“Mensen attenderen elkaar erop en praten erover. In de kerk, op het werk. De digitale vorm maakt dat gemakkelijker dan delen van en napraten over een preek”, vertelt Kees van Ekris (48), een van de vijf predikanten die de podcast maken. “Het dwingende format draagt denk ik bij aan het succes. Wij volgen het bijbelleesrooster van het Nederlands Bijbelgenootschap, we hebben een kleine vijf minuten voor uitleg en moeten de pay-off waarmaken: ‘de dagelijkse bijbelpodcast die je helpt ontdekken wat Jezus volgen vandaag voor jou betekent’. Voor ons predikanten is het een associatieve zoektocht. Het is spannend, maar veel luisteraars voelen zich daarin meegenomen.”

Het is een aanvulling op de kerkdienst

Zowel Van Riessen als Voogt is betrokken kerklid. Dit geldt voor de meeste luisteraars van Eerst Dit (zie kader). De podcast is voor hen dan ook geen vervanging van, maar een aanvulling op de kerkdienst. Hoewel het prettig is zelf te kunnen kiezen wanneer en waar je luistert, blijft aanhaken bij een gemeenschap op een vastgelegde tijd en plaats waardevol, zeggen ze. “Tijdens een preek dwalen mijn gedachten vaak af, waardoor ik dingen mis”, vertelt Van Riessen. “Soms zit ik gewoon om me heen te kijken, wat prima is. Het is misschien niet aardig voor de predikant, maar samenzijn, de verstilling, gewoon in de bank schuiven, is óók fijn.”

Het verschil in context maakt ook dat ze anders luistert. “Naar Eerst Dit luister ik geconcentreerd. Als ik afdwaal, kan ik even terugspoelen. Ik ben niet zo goed met preken, vind ik zelf . Ze zijn te lang en te weinig concreet, vaak ben ik al snel de draad kwijt. Bij Eerst Dit is de focus helder.”

De vijf-minutenpreek vraagt snelheid en soms gewaagde bewegingen

“Een bijbelpodcast verhoudt zich tot preken als shorttrack tot allround schaatsen”, zegt Van Ekris. Waar volgens hem voor de preek in een kerkdienst conditie, variatie, beheersing en techniekbeheersing nodig zijn, vraagt de vijf-minutenpreek van Eerst Dit snelheid en soms gewaagde bewegingen. Collega-predikant Hanneke Ouwerkerk (36), die de podcast op dinsdagen verzorgt, herkent dit. “Het zijn geen mini-preekjes, maar vraagt een eigen discipline.”

‘Preken is een dialoog’, wordt predikanten in opleiding ingeprent tijdens hun lessen homiletiek, predikkunde. Hoewel de fysieke beperkingen van een podcast conversatie tussen predikant, luisteraar en de tekst nog ingewikkelder lijken te maken dan een preek vanaf een preekstoel, ervaren veel luisteraars dus wél dialoog. De afstand in tijd en in ruimte, de stem als enig communicatiemiddel, geen directe of non-verbale reactie, maken de conversatie tussen de predikant, luisteraar en de tekst niet onmogelijk.

Integendeel, het idee dat je samen een gesprek voert, horen de predikanten vaak als positieve feedback terug. Juist de beperking van alleen stemgebruik, maakt de luisterervaring heel persoonlijk en intiem, zeggen luisteraars. Van Riessen: “Ik ben alleen gefocust op de stem en de inhoud als ik naar een podcast luister. Dat schept op de een of andere manier een band met de predikant.”

Je komt heel dichtbij mensen

Aan de andere kant is het dialogische voor de insprekende predikanten juist harder werken. “Preken vanaf de preekstoel gaat gemakkelijker”, vindt Ouwerkerk. “Dan maak ik oogcontact, zie ik hoe mensen reageren. Zij helpen me op dat moment de preek echt vorm te geven. Als ik Eerst Dit inspreek, zit ik in mijn eentje in een studio. Ik hoor dat als ik mezelf terugluister. Ik moet veel meer mijn best doen om diepte en afwisseling in mijn intonatie te leggen.”

Van Ekris: “Het is paradoxaal. Je komt met Eerst Dit heel dichtbij mensen, tegelijkertijd is een kerkdienst persoonlijker. Als gemeentepredikant weet je wat er speelt onder gemeenteleden, je kijkt rond en ziet als het ware hun verhalen. En de mensen in de kerk kennen jou ook, wat hun luisterhouding beïnvloedt.”

Preken via een podcast geeft in die zin meer vrijheid: met zo’n enorme schare luisteraars zijn er altijd mensen die zich wel én die zich niet aangesproken weten. Dit geeft ruimte aan het creatieve proces, zeggen de predikanten. Ouwerkerk: “Voor Eerst Dit ga ik een bijbeltekst heel associatief aan. Vrijwel altijd popt er wel een voorbeeld, een verhaal, een gedicht op dat ik naast de tekst leg. Uiteindelijk ben ik zelf ook een hoorder van de tekst en ga ik net zo goed in dialoog met wat de Bijbel tegen mij wil zeggen. In mijn gemeente doe ik dit samen met de mensen die ik doordeweeks tegenkom en die vaak op zondagochtend in de kerk zitten. Bij Eerst Dit is het minder expliciet, maar toch ervaar ik door de tekst met al die luisteraars iets van broeder- en zusterschap.”

Eén jaar ‘Eerst Dit’

‘Eerst Dit’ is een initiatief van de Protestantse IZB, en de EO. Elke werkdag kunnen luisteraars via een app of een streamingsdienst een zeven minuten durende digitale audio-uitzending beluisteren. Hierin volgt na een bijbellezing een ‘preek’ van drie à vier minuten, een vraag of opdracht en een gebed. Elke dag heeft een vaste stem. De beoogde doelgroep is mensen tussen de 25 en 40 jaar ‘in het spitsuur van hun leven’, die ‘naar de kerk gaan en het christelijk geloof belangrijk vinden’. Meer dan de helft van de luisteraars is lid van de Protestantse Kerk en daarbinnen meer dan de helft uit de hoek van de Gereformeerde Bond, de behoudende stroming binnen de PKN. Verder zijn er luisteraars uit de breedte van gereformeerd en evangelisch Nederland. Abonnees zijn afkomstig uit alle leeftijdscategorieën, de meesten vallen in de categorie 25-55 jaar.

Dagelijkse bijbelpodcasts

‘Eerst Dit’ is niet de enige podcast die dagelijks inspiratie biedt rond Bijbel en geloof. ‘Bidden onderweg’ levert iedere dag tien minuten van gebed en reflectie, gekoppeld aan een bijbeltekst. Dit is een initiatief van het platform voor Ignitiaanse spiritualiteit. De meditaties worden geschreven door jezuïeten. ‘Lazarus staat op’: iedere werkdag deelt theoloog, schrijver en theatermaker Rikko Voorberg om zeven uur ‘s ochtends zijn oppopende gedachte bij een bijbeltekst. ‘De Bijbel door’ is een podcast van zendingsorganisatie Trans World Radio. In een half uur wordt een bepaald bijbelgedeelte uitgelegd. ‘Dagvers’: met ingang van dit jaar brengt het Nederlands Bijbelgenootschap een dagelijkse podcast van zo’n 3 minuten met een tekst uit de Bijbel in gewone taal, een korte uitleg en een vraag of opdrachtje.

Zelf maakt Trouw een tweewekelijkse podcast over het geloof, religie, katholicisme en het Vativaan, De Roomse Loper. Luisteren? Zie hieronder.

Lees ook: 

Wat is het geheim van een goede preek?

In de meeste kerken – zeker de protestantse – is de preek het belangrijkste onderdeel van elke viering. Maar aan welke voorwaarden moet een goede preek eigenlijk voldoen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden