Column

Preken in een peignoir

Jean-Jaques Suurmond. Beeld Maartje Geels

Dag voor emerituspredikanten. Beste lotgenoten, begin ik. Predikanten zijn geen gewone mensensoort. Zo gaan ze niet met pensioen, maar met emeritaat. Letterlijk betekent het dat je stopt met presteren en verdienen, je wordt een ex-presteerder (e-meritus).

Bevestigt dat niet de rol die we altijd al hadden? In onze samenleving die een meritocratie is en om prestaties (merites) draait, waren we altijd al een vreemde verschijning. Anders dan de buurman die 's ochtends vroeg op weg naar zijn werk in de file ging staan, waren wij niet zo bezig met carrière maken, winst of verlies, investeringen en rendement. Waren we niet stille anarchisten in een wereld die om geld, macht en imago draait, een wereld waaronder de ziel lijdt? We bereidden de kerkdienst voor, in onze maatschappij misschien wel het meest nutteloze uur in de week. We waren non-hulpverleners die op huisbezoek geen psychologische testen of een medische tas meebrachten, maar alleen de schelp van ons luisterend oor, gevuld met stilte.

De kerk is een open plek buiten de stolp met ik-lawaai die over de maatschappij is geplaatst - van gretige bankiers en politici tot en met rechtse bewegingen die het christendom voor hun doeleinden kapen. Ja, soms werden ook wijzelf daardoor besmet, zodat we gingen moraliseren of in de kerstnachtdienst bezoekers verweten dat ze niet elke zondag naar de kerk komen.

Geloof is geen pragmatische vernauwing van het bestaan, maar bevrijdt juist om dat breder en dieper te gaan verstaan. Tegen de populaire leus 'Wees jezelf!' in, verkondigden wij de paradox van genade. Die houdt in dat wij ons het meest onszelf voelen als we ons ik verliezen. In een kerkdienst kun je worden meegenomen door de liturgie, of je gaat op in de witgekalkte wanden van een sober kerkje,als een wit schilderij tegen een witte wand. Zulke ervaringen van overgave hebben we niet echt in de hand, we hebben er geen greep op. Toch vormen ze ons meer dan we beseffen.

Stilte

In zulke momenten voelen we ons verbonden met alles en iedereen - uiteindelijk met God. Die is bepaald niet eenkennig. Naast de kerk gebruikt God vele assistenten om ons tot overgave te brengen. Zoals een film of roman waarin mensen opgaan, een natuurervaring waarin zij zichzelf vergeten, het stadion of een dance-event waar ze uit hun dak gaan, een glas alcohol waarin zij zich laten vallen, geconcentreerd werk of een studie waarin ze zich verliezen, de handen van de thuiszorg waaraan zij zich overgeven.

Als dienstdoend predikant waren we ook beroepsgelovige. Ongemerkt voegde je je naar wat de gemeente geloofde, eenvoudig om hun voorganger en pastor te kunnen zijn. Als dat niet meer hoeft, wat geloof je dan nog?

In het emeritaat wordt het stiller om je heen: minder telefoontjes, minder mailtjes. Zwijgt God dan ook? Alles wat we over hem preekten en onderwezen kan oplossen in zijn stilte. Soms kunnen we gaan denken dat we niet meer geloven. We geloven nog nauwelijks in onszelf. Ten diepste echter worden we zo uit onszelf getrokken naar de naakte kern van het geloof: de Eeuwige, de Onuitsprekelijke.

Na mijn lezing vertelt een collega die pas met emeritaat is dat hij droomde dat hij een kerkdienst moest leiden. Maar in plaats van zijn toga had hij de peignoir van zijn vrouw aan, met bloemetjes erop.

'Jij gaat wel erg ver in het verliezen van jezelf', antwoord ik.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden