Een project bij de Marcuskerk in de Haagse Moerwijk waar mensen een voedselpakket kunnen ophalen.

Coronahulp

Praktische hulp die ook goed is voor de ziel

Een project bij de Marcuskerk in de Haagse Moerwijk waar mensen een voedselpakket kunnen ophalen.Beeld Phil Nijhuis

In een mum van tijd tuigden christelijke organisaties een platform op voor hulp aan mensen in corona-tijd. Ze hopen dat die praktische hulp ook goed is voor de ziel.

Bij bisschop Gerard de Korte viel onlangs een folder in de bus. Of hij misschien ­geholpen moest ­worden bij het boodschappen doen. De bisschop heeft die helpende hand niet nodig, hij redt zich wel. Maar hij vond het ‘ontzettend leuk’ dat hij dit aanbod kreeg ‘van een seculiere organisatie’.

“Er komt heel veel goedheid boven in de samenleving”, zei de bisschop ­deze week bij een persgesprek in het hoofdkantoor van de Protestantse Kerk in Nederland over de hulpactie waarbij ook de katholieke kerk betrokken is: #nietalleen. Dit oecumenisch platform verbindt zo’n 5000 mensen die in coronatijd hulp nodig hebben met circa 1600 plaatselijke kerken, een enkele moskee en andere organisaties die hulp kunnen bieden of dat kunnen regelen.

In Den Haag bijvoorbeeld staat de protestantse gemeenschap ‘Geloven in Moerwijk’ klaar met voedselpakketten die worden uitgedeeld in de voedselbank in de buurt. Ook heeft deze ­zogenoemde pioniersplek een maaltijd­service. Koks met ervaring met koken voor grote groepen maken het eten klaar. Zo’n 25 kerkelijke vrijwilligers zorgen dat de voedselbank draait en dat de maaltijden volgens de coronaregels worden afgeleverd bij de mensen thuis, dat zijn er circa 150. Vraag en aanbod hebben elkaar ontmoet via het platform #nietalleen.

Prachtig zijn als de kerk zou ­opstaan

Het platform was al een paar dagen na de aankondiging van de eerste corona-maatregelen door premier Rutte actief. Kerken waren toen vooral in het nieuws met het bestrijden van de opvatting dat de coronapandemie een straf van God is, zoals een orthodoxe dominee had betoogd. Tiemen Westerduin, directeur bij de christelijke hulporganisatie Compassion zag dat met ­lede ogen aan. Het kan toch niet zo zijn dat het in de kerk alleen gaat om theologische duiding, dacht hij. En: wat zou het prachtig zijn als de kerk nu zou ­opstaan en zou helpen.

Het idee voor een platform dat hulpvraag en -aanbod bij elkaar brengt, was geboren, en via zijn relaties in de christelijke wereld was het gauw opgetuigd. De PKN deed mee, kleinere protestantse kerken, de katholieke kerk was positief, de EO regelde zendtijd voor tweewekelijkse uitzendingen over mensen en hulpclubs, de ChristenUnie en de SGP waren van meet af aan van de partij, ook het CDA haakt nu aan.

Over de kerkmuren heen

“Binnen een week stond het er”, zegt René de Reuver, scriba van de Protestantse Kerk, waarderend. Wel tekent hij aan ‘alert’ te zijn op de deelname van politieke partijen. Het moet hun niet te doen zijn om kiezersgewin, en hij wijst ook op de scheiding tussen kerk en staat. De kerk moet, zegt hij, nooit het verlengstuk worden van de staat, en omgekeerd ook niet. “We zijn er kritisch op, maar als het gaat om kwetsbaren dan zou ik niet weten waarom christelijke partijen niet mee mogen doen. Kerken, politieke partijen, omroepen, we hebben allemaal dezelfde drive: er zijn voor mensen in nood. We willen de problemen niet allemaal zelf oplossen, er is een breed verlangen over de kerkmuren heen aan de slag te gaan.” 

Daarbij kan zo’n snel in het leven geroepen samenwerkingsverband gebruikmaken van de diaconieën en charitas, de kerkelijke hulpstructuren die al eeuwen hun dienst bewijzen, maar die nu aanvulling behoeven. “Die zijn er toch vaak voor mensen die bij een kerkelijke gemeente horen. Nu staat alles op zijn kop. Mensen bellen heel vaak om een praatje, eenzaamheid is een groot probleem. Wij zijn er voor iedereen.”

Ook organisaties als het Oranjefonds en het Rode Kruis zijn actief met coronahulp. De christelijke initiatiefnemers noch de kerken hebben overwogen zich daarbij aan te sluiten en zich niet apart te organiseren. “Het ontstond, er is niet te veel nagedacht, en samenwerking geeft vaak veel vertraging”, motiveert Westerduin.

Medemenselijkheid bevorderen

Erg is het niet, vindt Theoloog des Vaderlands Samuel Lee, die in Amsterdam een migrantenkerk leidt. “Alle hulp die we kunnen bieden is welkom, het is én-én.”

Lee zegt dat die hulp van zijn internationale kerk noodgedwongen ook vaak intern, op de eigen gemeenteleden is gericht. Zijn pinkstergemeente telt veel mensen die zwaar te lijden hebben van de coronacrisis. Werksters die niet doorbetaald krijgen, mensen die wegens huurschuld uit hun huis worden gezet, pastores voor wie de gemeente het geld niet meer kunnen betalen: zij allen kloppen aan bij de kerk. Die heeft goed contact met de plaatselijke SP, ­reden waarom Lee het spectrum aan politieke partners van het platform graag zou aanvullen met niet-confessionele partijen ‘die medemenselijkheid willen bevorderen’.

Liever dan over een coronacrisis spreekt de Theoloog des Vaderlands over een corona-uitdaging: “Juist nu moeten we als religieuze gemeenschappen laten zien dat we er zijn met oprechte betrokkenheid, vanuit het hart.”

Bijbel en gebed

Net als Lee benadrukken de andere twee geestelijk leiders dat de hulp er is voor iedereen. Er wordt niet gevraagd of mensen geloven, of ze kerkelijk zijn. Tiemen Westerduin begint het pers­gesprek woensdag weliswaar met een stukje uit de Bijbel en een gebed, maar bij de coronahulp via het platform #nietalleen zal dat niet snel gebeuren. “Dit is mijn inspiratiebron, hier put ik hoop uit”, zegt Westerduin wijzend op de bijbel die voor hem ligt. Hij komt ­ermee, zegt hij, als ernaar gevraagd wordt.

“De motivatie komt uit het evangelie, maar evangeliseren is niet de insteek”, zegt bisschop De Korte. Hij denkt wel dat de crisis – die in zijn provincie Noord-Brabant de meeste slachtoffers maakt – mensen meer bepaalt bij de zin van het leven, bij vragen rond ­lijden en de dood. En het christelijk geloof biedt, zegt de bisschop, een mogelijkheid om daar antwoord op te geven. “We blijven wel de opdracht houden mensen te bereiken met het evangelie, maar dat moet in vrijheid gebeuren. Het is eerst helpen en dan misschien verder praten.”

“Je helpt niet om de kerk voller te krijgen, dat is niet het hoofddoel”, zegt ook De Reuver. “Maar je hoopt wel dat onze hulp mensen goed doet, niet alleen praktisch, maar dat het ook goed is voor de ziel. Je bent niet de koopman die met een haakje iemand binnentrekt, maar natuurlijk hoop je wel dat het geloof mensen inspireert.”

Met voldoening brengen alle drie de kerkelijke leiders naar voren dat zij de indruk hebben dat de hulp vanuit de kerken breed wordt gewaardeerd. ­Koningin Máxima roemde het platform in een telefoontje, ze sprak over de roeping van de kerk en zei te hopen dat het onderdeel wordt van het nieuwe normaal.

Bisschop De Korte las deze week nog een advertentie in de krant, waarin de gemeente Den Bosch ook religieuze organisaties bedankt voor hun inzet om de coronacrisis draaglijk te maken. Niet alleen trouwens in Brabant; op 10 mei houden de kerken een collecte voor #nietalleen. De bestemming mogen de plaatselijke kerken zelf bepalen, het geld kan ook via EO Metterdaad of Kerk in Actie naar slachtoffers van corona buiten Nederland, wereldwijd.

Wanneer kunnen mensen weer naar de kerk?

Kerken mogen in elk geval tot 1 juni geen kerkdiensten houden met meer dan dertig mensen. In de praktijk zijn er vrijwel overal onlinediensten die door een veel kleiner groepje mensen worden verzorgd. Dat begint volgens bisschop De Korte bij een aantal pastores te knellen. Ze vertellen hem het onbegrijpelijk te vinden dat de Ikea wel open mag, en kerken niet. “Zij hebben het verlangen om de mis in elk geval met dertig mensen te vieren”, verwoordt De Korte hun wens.

De bisschop zelf hoopt dat in mei kleine stapjes kunnen worden gezet naar een versoepeling van de regels, bijvoorbeeld door wel dagmissen toe te staan, ‘misschien zonder ­communie’.

Bij die doordeweekse vieringen waren ook voor de coronacrisis veelal niet meer dan dertig mensen. PKN-scriba De Reuver heeft ‘geen enkel signaal ontvangen’ dat de beperkingen voor kerkdiensten na 1 juni worden opgeheven. Kerken zijn druk bezig met het maken van protocollen voor de ‘anderhalvemeterkerk’. Dat is volgens De Reuver heel lastig: kerkzalen zitten met die nieuwe regels snel vol ‘en koffiedrinken is er helemaal niet meer bij’. Er wordt ook nagedacht over een deurbeleid: ­desinfectiemiddel en de deur dicht als alle plaatsen zijn bezet.

Samuel Lee, voorganger in een internationale kerk, verwacht dat dat tot grote problemen zal leiden. “Het is voor mijn mensen een belediging als zij bij de deur van de kerk worden geweigerd.” Anderzijds weet hij ook van mensen die hebben gezegd dat zij uit vrees voor het virus sowieso niet komen, ook al mag er misschien zo meteen weer meer.

“Het kerkvolk is verdeeld en het personeel ook”, vat bisschop De Korte dat dilemma samen.

Een speciaal punt is het ritueel waarbij gelovigen brood en wijn gebruiken ter nagedachtenis aan Christus, het avondmaal of de communie. Sommige kerkgemeenschappen ­organiseren een onlinedienst waar gelovigen dit thuis mee kunnen vieren. Zo’n manier is voor de doop nog niet gevonden, zegt De Reuver over zijn PKN-kerken. In de gereformeerd-vrijgemaakte kerk van Zeewolde heeft de voorganger half april nog een kindje gedoopt met sprenkelen van water. Dat is in de PKN niet de bedoeling: de leiding adviseert de plaatselijke kerken de doop op te schorten.

Ook lastig vanwege het gebrek aan afstand is de wijding van nieuwe katholieke ambtsdragers. Dat gebeurt met handoplegging, zonder de anderhalve meter in acht te nemen. De Korte heeft zaterdag toch een franciscaanse broeder tot diaken gewijd. Hij had daarvoor zijn hand ontsmet. “Je maakt een afweging. Deze broeder wilde het heel graag.”

Lees ook:

Ook zonder schijnwerpers doet de kerk aan sociale hulp

De koning, de koningin, de minister-president: ze zijn alledrie onder de indruk van wat kerken doen in crisistijd. Hoe bijzonder is de hulp die kerken nu bieden?

Religieuze organisaties: beperk erediensten tot een uiterst minimum

Koepelorganisaties van christenen, moslims, hindoes en boeddhisten roepen hun leden op om hun vieringen met zo weinig mogelijk mensen te organiseren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden