De heilige Corona op een altaarstuk uit de kathedraal van Siena, circa 1350, nu in het nationaal kunstmuseum in Kopenhagen.

Heiligenverering

Plotseling is ze weer populair: de comeback van de heilige Corona

De heilige Corona op een altaarstuk uit de kathedraal van Siena, circa 1350, nu in het nationaal kunstmuseum in Kopenhagen.Beeld Universal Images Group via Getty

In de katholieke kerk behoorde zij lange tijd tot de categorie ‘obscure’ heiligen. Maar sinds het virus dat haar naam draagt ons leven heeft lam gelegd, staat de heilige Corona weer volop in de belangstelling.

Jarenlang lagen haar relieken opgeborgen in de opslag van de Dom van Aken. Niemand keek eigenlijk naar haar om. Sinds het begin van de vorige eeuw deelden haar relieken een schrijn met de al even onbekende Sint-Leopardus. Die schrijn werd buiten het gezichtsveld van de gelovigen gehouden, maar deze zomer zou de heilige Corona even naar boven mogen, het daglicht in. Niet vanwege de betekenis van haar persoon of vanwege die paar botten die nog van haar lichaam restten, maar vanwege de kunsthistorische waarde van de schrijn. Een topstuk uit de kunststroming ‘historisme’ waaraan de schatkamer van de Dom van Aken een tentoonstelling zou wijden.

Maar toen veranderde opeens alles.

Het virus nam bezit van Europa en dus ook van de keizersstad Aken. Opeens lag de naam van de heilige Corona op ieders lippen. De schrijn met haar relieken werd meteen uit het depot gehaald en mooi opgepoetst, zodat die snel aan het volk getoond kon worden. Afgelopen week was het zover en ging de schatkamer van de Dom na drie maanden weer open. Iedereen kan de schrijn weer bewonderen en bidden bij de relieken van de heilige die bezig is aan een ongekende comeback. “Het is eigenlijk heel erg grappig dat uitgerekend de heilige Corona, nu het toneel weer heeft betreden”, zegt hoogleraar kerkgeschiedenis Paul van Geest. “Haar naam houdt geen verband met het virus, want dat virus is genoemd naar de stekeltjes rond de uitwendige structuur die, wanneer het virus tweedimensionaal wordt afgebeeld, samen als het ware een krans vormen, in het Latijn ‘corona’. Dingen komen soms wonderbaarlijks samen in het leven. Een obscure heilige staat plotseling in het volle licht en wordt het gezicht van een pandemie. En dat terwijl we heel weinig van haar weten.”

De rooms-katholieke kerk kent vele duizenden zaligen, heiligen en martelaren en voor het deel van hen dat vóór 700 is gestorven en door het volk is heiligverklaard, geldt dat over hun leven niet veel bekend is. Dat geldt nog in sterkere mate voor de tientallen martelaren, heiligen zoals Corona, die in de eerste eeuwen van het christendom voor hun geloof gestorven zijn. Vaak op gruwelijke wijze. Alleen het feit al dat ze Jezus tot in het extreme in de dood navolgden, was vaak al genoeg om door het volk als heilig te worden beschouwd. Het kon niet anders of ze waren nu bij God. Van enige regelgeving van bovenaf was toen nog geen sprake.

Een gruwelijke marteldood

Corona van Egypte leefde volgens de overlevering rond 160 na Christus en was afkomstig uit Syrië of Egypte. Ze stierf de de marteldood rond 177 onder keizer Marcus Aurelius. Haar feestdag valt op 14 mei, maar ook op 20 februari, 24 april en 18 september, terwijl de oosters-orthodoxe kerk haar op 11 november herdenkt. Daar begint de onduidelijkheid al. De enige constante in alle verhalen over haar leven is de wijze waarop zij om het leven kwam: ook haar levenseinde was buitengewoon gruwelijk. Met recht een marteldood. De nog maar zestienjarige Corona werd eerst tussen twee palmbomen vastgebonden. Vervolgens werd het touw dat de bomen bijeenhield doorgesneden en door de kracht van de terugverende bomen werd ze uit elkaar gereten.

De schrijn waarin de botten van de heilige Corona worden bewaard, is uit de opslag van de Dom van Aken gehaald.Beeld REUTERS

Vaak wordt Corona in een adem genoemd met de heilige Victor van Egypte. Over de relatie van Corona met Victor lopen de verhalen ook uiteen. Sommige bronnen zeggen dat ze getrouwd waren en dat Victor al flink op leeftijd was, in een andere versie is haar echtgenoot nog een jonge knaap met zijn leven nog voor zich. Maar er is ook een verhaal dat zij gehuwd was met een medestrijder van Victor.

Hoe het ook zij: Corona schaarde zich in een leger van martelaren en heiligen die voor latere generaties christenen een voorbeeld waren. Zo standvastig moest je in het geloof zijn. In het oude Rome werd de eucharistie gevierd op het graf van de martelaren. Op een gegeven moment werden hun stoffelijke resten uit hun graven gehaald. Van bovenaf was bepaald dat in het altaar van elke kerk een reliek van een heilige geplaatst moest worden. Die relieken werden later over heel Europa verdeeld. De stoffelijke resten van Corona kwamen in de tiende eeuw door toedoen van Otto III, keizer van het Heilige Roomse Rijk, naar Aken waar ze sindsdien bewaard worden. (Het heiligdom van Victor en Corona in het Noord-Italiaanse Feltre beweert dat het grootste deel van Corona’s botten van de martelares zich niet in Aken maar daar bevinden.)

Ambassadeurs in de hemel

Een belangrijke functie van heiligen is dat ze onze voorspreker bij God zijn. Plat gezegd: door aan hen te vragen in de hemel voor jou te bidden kun je dingen hier op aarde voor elkaar krijgen. Het gebed tot de heilige Corona waarin wordt gevraagd de epidemie af te wenden en zieken te genezen, bevat niet voor niets de zin ’Heilige Corona, bid voor ons’. 

Van Geest vergelijkt heiligen met ambassadeurs maar dan in de hemel. “Heiligen aanroepen ligt in het verlengde van de verzuchting waarin mensen heel sterk aan een overleden familielid denken en zich dan afvragen hoe zij of hij in bepaalde – meestal moeilijke – omstandigheden gereageerd zou hebben. Mensen willen in alle tijden op een of andere manier een aanspreekpunt hebben, een concreet loket aan gene zijde waar je terecht kunt in moeilijke tijden. Protestanten vinden dat onzin. Die zeggen dat je het beste tot Jezus zelf kan bidden. Daar zit natuurlijk ook wel iets in. Ik weet niet of het efficiënter is om via een hemelse diplomaat contact met God te zoeken of frank en vrij rechtstreeks tot de Heer zelf te bidden. Ik heb daar geen empirisch onderzoek naar gedaan. En dat kan ik ook niet doen. Laat ik het zo zeggen: katholieken geloven dat het je zaak bij God sterker maakt als je een goede advocaat hebt.”

Aan veel heiligen wordt een specialisme toegekend dat niet zelden te maken heeft met het attribuut waarmee ze zijn gemarteld. Zo wordt Apollonia van Alexandrië vaak afgebeeld met een tang in haar handen waarmee volgens de legende haar tanden werden uitgetrokken, reden waarom zij wordt aangeroepen bij tandpijn en patrones is van tandartsen. De Heilige Blasius (aan te roepen bij keelpijn) wordt vaak afgebeeld met twee gekruiste kaarsen, omdat hij hiermee keelziekten genas en de Romeinse heilige Philippus Neri schopte het tot patroon van de dansleraren omdat hij zó vurig kon bidden dat hij door de kerk zweefde. Daarnaast kan zijn hulp ook worden ingeroepen door onvruchtbare vrouwen en bij aardbevingen.

Ook de heilige Corona heeft verschillende specialismen, zo valt te lezen in het standaardwerk ‘De Heiligen’ van Stijn van der Linden. Zo is zij de patrones van grafdelvers, schatgravers, slagers en houthakkers. Dit laatste natuurlijk vanwege de manier waarop zij aan haar einde kwam. 

De heilige Corona, afgebeeld op een altaarstuk van Master of Palazzo Venezia Madonna (circa 1350).Beeld REUTERS

Verder kan Corona worden aangeroepen bij rugklachten, hagelbuien en financiële aangelegenheden (vanwege haar naam ‘kroon’ in de betekenis van geldstuk). In Oostenrijk was ze lang populair bij deelnemers aan loterijen. Maar nergens blijkt dat de heilige Corona dé beschermheilige zou zijn tegen epidemieën. Daarvan is slechts één voorbeeld bekend. In het Oostenrijkse St. Corona am Wechsel werd de heilige Corona in de 16de of 17de eeuw bij vee-epidemieën aangeroepen, maar die traditie was zeer lokaal. Bij plagen als de pest en de Spaanse griep kon je beter je heil zoeken bij Cosmas en Damianus, Eligus van Noyon, Remigius van Reims of de heilige Rochus van Montpellier.

Plots werden Coronakaarsen populair

De machtsverhouding tussen al die heiligen is niet statisch. Hoewel de verering van zaligen en heiligen tegenwoordig een zaak is van processen, protocollen en pauselijke proclamaties, is uiteindelijk het woord aan de gewone gelovigen. Die hebben dat zestienjarige meisje dat zo gruwelijk aan haar einde kwam, in het voorjaar van 2020 onder het stof vandaan gehaald en haar aangeroepen tegen het virus dat haar naam draagt. Het Coronagebed wordt ondertussen steeds populairder en bij de Boca kaarsengroep in Schijndel worden noveenkaarsen met een beeltenis van de heilige en datzelfde Coronagebed erop (verkrijgbaar in dozen van twintig stuks à 3,35 euro) veel verkocht.

In de Dom van Aken verwachten ze wel wat extra toeloop bij die mooie schrijn in de vorm van een kruiskerk met koepel waarin de botten van de heilige Corona worden bewaard. “Maar”, zegt woordvoerster Daniela Lövenich, “het gaat ons toch vooral om die schrijn. Een gebed uitspreken kan natuurlijk altijd, maar het is niet de bedoeling dat Aken een bedevaartsoord van de heilige Corona wordt.”

De geschiedenis leert daarentegen dat heiligen nogal eens voor verrassingen kunnen zorgen.

Lees ook:

Ook de goden en heiligen lijden onder corona

In India en Pakistan lijden behalve mensen ook apen, goden en heiligen onder corona. Ze voelen zich door homo sapiens lelijk in de steek gelaten.

Dankzij het wuhanvirus krijgt het woord corona er een paar betekenissen bij

Corona is een leenwoord uit het Latijn dat al geruime tijd in onze taal voorkomt en dat teruggaat op het Griekse woord korōnè (krans). Rond 1900 raakte corona in gebruik ter aanduiding van de buitenste atmosfeer van de zon (zichtbaar als een lichtkrans bij zonsverduistering), maar het woord raakt nu dus ook ingeburgerd als verkorting van coronavirus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden