Dilemma

Plots negeren doorgaans gezagsgetrouwe kerken adviezen - waarom?

De Hersteld Hervormde Kerk in Staphorst.Beeld ANP

Terwijl de Protestantse Kerk in Nederland oproept het advies te volgen om met hoogstens met dertig mensen samen te komen, komen de doorgaans gezagsgetrouwe orthodoxe protestantse kerkgenootschappen ertegen in verzet. Hoe kan dat?

Daar zit dominee O.M. van der Tang, predikant in Alblasserdam, een orthodoxe gereformeerde gemeente in Nederland. Aan de ene kant krijgt hij het dringende advies om de komende zondagen met nog maar dertig mensen samen te komen in zijn kerk - waar plek is voor duizend mensen. Aan de andere kant benadrukt hij dat het kerkbestuur zijn eigen verantwoordelijkheid heeft, ook voor het geestelijk welzijn van zijn gemeente.

“Dit is heel lastig”, zei Van der Tang begin deze week. Liever zou hij niet kiezen. Met veel geloofsgenoten roept hij minister Grapperhaus van justitie op om het advies zich te beperken tot dertig snel in te trekken, en weer uit te gaan van de wettelijke uitzondering voor kerken dat zij, binnen de RIVM-regels, met meer dan dertig mensen naar de kerk mogen. Vrijdag is er weer overleg.

Vooralsnog zijn orthodoxe kerkbestuurders niet van zins zich zomaar aan het dringende advies te houden. Heel veel moeite kost het ze in dit geval niet om af te wijken van de oproep van hogerhand. Een grote mate van loyaliteit aan de overheid is in de reformatorische wereld weliswaar gebruikelijk – die komt voort uit de Bijbelse uitspraak dat ‘de overheid het zwaard niet tevergeefs draagt’. Maar fijntjes wordt erop gewezen dat het communiqué om zich te beperken tot dertig mensen, niet te zingen én mondkapjes te dragen niet van de overheid komt. Het is een advies van het CIO, het overlegorgaan tussen 29 kerken, twee joodse gemeenschappen en de minister van justitie. Dus het advies wordt wel onderschreven door de minister, maar het is formeel niet van deze dienaar van de kroon – en dat is een relevant verschil.

Kerkgangers komen aan bij de Hersteld Hervormde Kerk in het diepgelovige dorp Staphorst, waar zondag 600 mensen tegelijk ter kerke gingen.Beeld ANP

‘Driest en overhaast’

De wil om van het advies af te wijken is daarnaast flink in de hand gewerkt door christelijke politieke partijen. SGP-fractieleider Kees van der Staaij stond maandag vooraan om schande te spreken van het advies. Terug naar dertig, dat was volgens hem een ‘drieste en overhaaste’ reactie op de verontwaardiging in de samenleving over de kerk in Staphorst waar zondag 600 mensen ter kerke gingen. Burgemeester Pieter Verhoeve van Gouda, ook een SGP-er, noemde op radio1 de Sint-Janskerk in zijn woonplaats. Doordeweeks is die kerk museum en mogen er 250 mensen per dag in, op zondag is het kerk en dan zouden er maar dertig mogen worden toegelaten? Dat vond de burgemeester niet uit te leggen, en kerkbestuurders zeiden hem dat gretig na. Ook Paradiso, poptempel in Amsterdam, kwam voorbij. De voorlichter van de gereformeerde gemeente op Urk had daar beelden van gezien. Zó dicht op elkaar zou hij zijn gemeente niet graag zien.

Kerken voelen zich onheus bejegend, concludeerde ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers dinsdag bij het vragenuurtje in de Tweede Kamer met minister Grapperhaus. Segers had aanvankelijk nog gezegd dat hij zich de ophef over Staphorst net zo goed kon voorstellen als de commotie in de kerken. Maar op zijn blog schreef hij dinsdagavond dat hij daar spijt van had. Hij had tot tien moeten tellen voordat hij oordeelde over de kerk in Staphorst. Nu had hij eraan bijgedragen dat die hersteld hervormde kerk ‘gans Nederland’ over zich heen had gekregen.

In die kerk is plek voor zo’n 2400 mensen. Afgelopen zondag waren dat er drie keer 600. Die aantallen zijn in reformatorisch Nederland geen uitzondering. Dertig mensen in zo’n ‘refo-dome’, dat vinden ze een lachertje. De pijnlijke maatregel doet bovendien geen recht aan de plek van de eredienst in hun traditie: die is, zo zegt men, voor het geestelijk leven net zo noodzakelijk als eten en drinken voor het lichaam. Dat de buitenwereld dat niet begrijpt, vindt de hersteld hervormde dominee in Staphorst nog het allerergste van de hele kwestie.

Het landelijk bestuur van de Protestantse Kerk in Nederland voegt zich ondertussen wel naar het max-dertig-advies, maar dat zegt de orthodoxe kerkbestuurders weinig. Smalend wijzen ze erop dat die kerken het aantal dat nu mag, vaak niet eens halen. Dat geldt dan weer niet voor delen van de evangelische wereld. De Doorbrekers in Barneveld bijvoorbeeld, die net weer met 500 samenkwamen in een hal waar plek is voor 2500 mensen, besloot het advies ter harte te nemen en helemaal online te gaan.

Lees ook

Maximaal dertig mensen in de kerk? Dat is nog geen uitgemaakte zaak

Kerken, met name in de orthodoxe hoek, leggen zich niet zomaar neer bij het dringende advies nog maar met maximaal dertig mensen samen te komen. Zij beraden zich deze week op de vraagof zij zondag toch meer kerkgangers toelaten in de vaak grote kerkgebouwen.

Na de kerkhonger de kerkhuiver: komen kerkgangers terug na corona?

Kerken mogen op anderhalve meter weer kerkdiensten houden, maar er blijven veel lege stoelen. Is de kerkhonger gestild en neemt de kerkhuiver de overhand? En komen de mensen weer terug als het virus is bedwongen? De bezorgdheid is groot, maar hoop is er ook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden