Dienstboek

PKN biedt als eerste kerk liturgie om transgenders in te zegenen

Regenboogvlag in Amsterdam. Beeld Olaf Kraak

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is sinds gisteren de enige kerk ter wereld waar transgenders in een kerkdienst hun geslachtsverandering en naamsverandering kunnen laten zegenen. De kerk heeft teksten opgesteld die daarbij kunnen worden gebruikt.

Het gaat om een toevoeging aan het zogenoemde dienstboek van de kerk: daarin staan onder meer handleidingen voor kerkdiensten bij bijzondere momenten in het leven, zoals een huwelijk, een begrafenis en de doop. Een naamswijziging van een transgender hoort vanaf nu ook in dat rijtje thuis.

In de liturgie staan allerlei gebeden en andere teksten die door de voorganger kunnen worden uitgesproken, en ook voorstellen voor liederen. De voorganger stelt de transgender-persoon tijdens de dienst de vraag: ‘Je bent het proces aangegaan om te leven met een ander geslacht, een andere identiteit. Hierin heb je een nieuwe naam gekozen. Hoe wil jij je genoemd weten bij de Heer van alle levenden, bij de gemeenschap van Jezus Christus en bij de mensen?’

Geslacht is geen ‘sociaal construct‘

Niet iedereen binnen de PKN is blij met de nieuwe teksten. Toen eerder dit jaar bekend werd dat die er zouden komen, klonk uit de behoudende hoek van de kerk stevige kritiek. Maarten Klaassen, PKN-predikant in Arnemuiden, noemde het in deze krant ‘bezwaarlijk en persoonlijk verwerpelijk’. Volgens Klaassen – die ook een van de initiatiefnemers was van de Nashville-verklaring – is het geslacht geen ‘sociaal construct’ dat veranderd kan worden.

“We beseffen dat geslachtsverandering allerlei weerstand kan oproepen”, zegt Theo Hettema, het hoofd van de werkgroep die de liturgie heeft gemaakt. “De kritiek nemen we heel serieus. In de kerk is ruimte voor allerlei soorten mensen: voor transgenders, maar ook voor hen die daar moeite mee hebben. Daar gaat dit liturgische voorstel juist over: voor iedereen is plaats.”

In de nieuwe teksten wordt inderdaad stilgestaan bij het feit dat veel mensen moeite zullen hebben met de geslachtsverandering: ‘Wij bidden U om wie pijn hebben door deze transitie. Wij bidden om wie met hem/haar deze weg niet kan of wil gaan’, zo luidt een van de gebeden.

Niemand buitengesloten

Het idee voor de liturgie ontstond begin dit jaar, toen Bea Smit, die vroeger door het leven ging als Bernard Smit, bij de PKN vroeg of er zo’n handleiding kon komen. Daarop stelde de kerk een werkgroep samen, met Hettema aan het hoofd. De groep ging in overleg met theologen die ofwel zelf transgender zijn, of veel met het onderwerp bezig zijn. Zij schreven de teksten en kozen de liederen uit. Hettema: “Die liederen gaan vaak over identiteit: wie ben ik? Identiteit is een heel lijfelijk iets, er zijn veel liederen die dat mooi uitdrukken.”

Alexander Noordijk, voorganger van de protestantse gemeente De Binnenwaai in Amsterdam, heeft al een eerste aanmelding voor een naamsbevestigingsdienst. Noordijk is heel blij met de nieuwe liturgie, maar hij begrijpt ook dat het onderwerp bij sommige mensen moeilijk ligt. “Ik wil dat in onze kerkgemeenschap niemand wordt buitengesloten, ook de critici niet. Door deze liturgie komt er weer een gesprek op gang. Het is heel goed dat het in de openheid wordt besproken.”

Lees ook: Transgender-diensten in de PKN: top en prachtig, maar ook tricky en weinig respectvol

De handleiding van de Protestantse Kerk in Nederland voor kerkdiensten waarin transgenders hun nieuwe naam vieren en laten zegenen, krijgt lof maar wordt ook scherp afgekeurd.

Hoe de Nashville-verklaring het omgekeerde effect heeft gehad

Geheel tegen de bedoeling van de opstellers in, heeft de Nashville-verklaring de homo-emancipatie juist een flinke zet gegeven in orthodox-protestants Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden