Onderzoeksrapport

Paus Benedictus handelde niet juist bij kindermisbruikzaken

Emeritus paus Benedictus XIV.  Beeld AFP (door Vincenzo Pinto)
Emeritus paus Benedictus XIV.Beeld AFP (door Vincenzo Pinto)

Paus emeritus Benedictus XVI heeft toen hij aartsbisschop van München en Freising was en nog Joseph Ratzinger heette, niet juist gehandeld in vier misbruikzaken.

Kim Deen

Dat concludeert een vijfkoppig onderzoeksteam van het advocatenbureau Westpfahl Spilker Wastl (WSW) op basis van hun onderzoek naar kindermisbruik in het aartsbisdom München en Freising en de wijze waarop de kerkleiding daarmee om is gegaan. Het team presenteerde donderdag een lijvig onderzoeksrapport van meer dan duizend pagina’s.

De verantwoordelijkheid van Joseph Ratzinger is al een tijd onderwerp van discussie, aangewakkerd in 2010, toen het grootschalige kindermisbruik in de Duitse katholieke kerk aan het licht kwam. Voordat Ratzinger in 2005 als paus aan het hoofd van de wereldwijde katholieke kerk kwam te staan, was hij van 1977 tot 1982 aartsbisschop van München en Freising. In die tijd lijken de meest ernstige beschuldigingen van kindermisbruik zich te hebben voorgedaan.

Misbruik dat niet stopte

Een zaak die in de Duitse media veel aandacht heeft gekregen is die van priester Peter H. Hoewel de kerk ervan op de hoogte was dat H. kinderen misbruikte, kreeg hij steeds weer een nieuwe benoeming. Daardoor kon hij dertig jaar lang ongestoord zijn gang gaan. Al eind jaren zeventig wist de kerk dat H. in Essen een jongen van elf jaar alcohol had gegeven en herhaaldelijk had misbruikt. Vervolgens werd de priester voor therapie naar het aartsbisdom München gestuurd. Daar werd hij al snel weer aangesteld als priester en ging hij door met het kindermisbruik. Ook na een strafrechtelijke veroordeling in 1986 stopte het misbruik niet.

Benedictus XVI ontkende destijds als aartsbisschop van het misbruikverleden van H. te hebben geweten. Aan het advocatenteam verklaarde hij dat hij niet bij de vergadering was waarin de beslissing werd genomen om priester H. over te plaatsen naar München. Dat verbaasde het team, zo verklaarde onderzoeker Ulrich Wastl donderdag tijdens de presentatie. Uit notulen van de vergadering blijkt dat Joseph Ratzinger wel degelijk aanwezig zou zijn geweest. Het advocatenteam oordeelt verder dat hij destijds ook op de hoogte was van het misbruikverleden van H.

Cultuur van geheimhouding

Toen het misbruikschandaal in 2010 aan het licht kwam, nam vicaris-generaal Gerhard Gruber de schuld voor de overplaatsing van H. volledig op zich. Volgens onderzoeker Martin Pusch is er in de kerk een cultuur van geheimhouding ontstaan vanuit “de wens het instituut de kerk te beschermen.” Ook nu lijkt de kerk zijn imago te willen beschermen. Hoewel de huidige aartsbisschop van München en Freising, kardinaal Reinhard Marx, zijn ontslag indiende vanwege het onjuist handelen in twee misbruikzaken, weigerde paus Franciscus dat te accepteren.

Het onderzoeksrapport lijkt weer druk te zetten op de positie van kardinaal Marx. Hoewel hij weigerde bij de presentatie van het onderzoek aanwezig te zijn, reageerde Marx donderdagmiddag voor het eerst op de beschuldigingen. “Ik bied mijn excuses aan voor het leed dat de kerk de getroffenen heeft aangedaan”, zei hij, waarna hij beloofde de zaak tot op de bodem uit te zoeken. “Maar er staat meer op het spel. Dit gaat om de vernieuwing van de kerk.”

235 verdachten

Het rapport is inmiddels overgedragen aan de openbaar aanklager van München. Het rapport spreekt van 235 verdachten van misbruik. In 42 gevallen handelde de kerkleiding niet juist. Op basis van archiefmateriaal en gesprekken met slachtoffers en getuigen gaat het advocatenteam uit van minstens 497 slachtoffers, hoewel het werkelijke aantal waarschijnlijk groter is. De slachtoffers zijn voornamelijk jongens, meestal in de leeftijd van 8 tot 14 jaar.

De onderzoekers benadrukten donderdag dat de slachtoffers stelselmatig door de Duitse katholieke kerk zijn genegeerd. Volgens onderzoeker Martin Push is een “paradigma-verschuiving” in de omgang met de slachtoffers er nog altijd niet gekomen. “Tot recentelijk, en in sommige gevallen tot op heden, ervaren de slachtoffers nog veel hindernissen”, zei hij tijdens de presentatie van het onderzoek. “Dit verschrikkelijke fenomeen, deze doofpot, moet belicht worden”, concludeerde zijn collega Marion Westpfahl.

Lees ook:

De kerk is nog vaak niet bereid om het dikke tapijt op te tillen, waaronder misbruik is geveegd

Aan de vooravond van de misbruiktop in het Vaticaan keek Trouw in 2019 hoe de leiding van de rooms-katholieke kerk met misbruik omgaat. Lees hier het eerste deel: Europa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden