null Beeld

BoekrecensieFilosofie

Parijsbiografie komt op stoom vanaf de achttiende eeuw

Alec van der Horst
Stad van ideeën. Een bibliografie van Parijs
Ten Have; 392 blz. € 29,99
★★★

Maurice van Turnhout

Schrijver

In Filosofie Magazine publiceert Alec van der Horst (1971) regelmatig over Franse denkers. Sinds 1998 woont hij in Parijs. Daar werkt hij al vijftien jaar als gids.

Opzet

“Onder ‘filosofie’ versta ik niet alleen de opvattingen van specifieke filosofen”, verklaart de auteur, “maar ook het geheel van bewuste en halfbewuste ideeën die we hebben over de wereld en het leven.”

Hoe meer je weet over die almaar verschuivende ideeën, hoe beter je kunt bepalen waar je zelf staat. En waar kun je de verschuivingen beter traceren dan in de straten en op de pleinen van Parijs, ‘de meest filosofische stad ter wereld’?

Drie keer was Parijs volgens Van der Horst de wereldhoofdstad van de wijsbegeerte: in de Middeleeuwen, tijdens de Verlichting, en vlak na de Tweede Wereldoorlog, toen Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir het koningskoppel van het existentialisme vormden.

Opvallende passage

“Zelfs het moderne Parijs is een erfenis van 1789. Een belangrijke en niet-opgeloste vraag luidt: zijn we, bijna 250 jaar later, eindelijk bij de rand van die schaduw beland?”

Reden om dit boek niet te lezen

Van der Horst schudt smeuïge verhalen uit zijn mouw, zoals je van een stadsgids mag verwachten. Wat daar ook bij hoort: hij verkiest af en toe het smeuïge verhaal boven de historische nuance. Zo haalt hij de bals des victimes aan, de met guillotine-humor doorspekte feestjes van aristocraten die Robespierres Grote Terreur hadden overleefd. Volgens historici als David Bell hebben die bals nooit plaatsgevonden, en zijn ze verzonnen door negentiende-eeuwse romantici.

De twee ambities van Van der Horst, om zowel een (eventueel als wandelgids bruikbare) Parijsbiografie als een ideeëngeschiedenis te schrijven, sluiten in de eerste helft van het boek niet goed op elkaar aan. De keuze voor een chronologische vertelwijze zorgt juist daar, met lange uitweidingen over de antieke Egyptische en Griekse culturen, voor verwarring.

Reden om dit boek wel te lezen

Zodra hij de achttiende eeuw en het modernisme heeft bereikt weet Van der Horst de twee helften van zijn agenda eleganter in elkaar te vlechten. Misschien wel omdat hij over deze tijdperken, dichter bij huis, sterkere persoonlijke opvattingen koestert.

Van der Horst is behept met wat een vriend van mij het ‘Roger Scruton-gevoel’ noemt, naar de Britse conservatieve filosoof: het gevoel dat de wereld er eerder lelijker dan mooier op wordt. Of de lezer dit breed gedeelde gevoel nu herkent of niet, het geeft Van der Horsts boek in ieder geval richting en lading.

De avant-gardistische kunst van ‘vandaal’ Picasso en ‘ironische anarchist’ Duchamp was volgens Van der Horst revolutionair, maar inmiddels behoort hun frontale aanval op de schoonheid tot het clichérepertoire van de hedendaagse kunst.

Tegen de klippen op ijvert Van der Horst voor een rehabilitatie van de schoonheid, waarbij hij erkent dat het waarschijnlijk bij een mijmering zal blijven. Een terugkeer naar ‘naïef’ figuratief schilderen is volgens de filosoof immers onmogelijk: “Het is net zoiets als met een koets naar je werk gaan. Het kan wel, maar het is zinloos geworden.”

Van der Horst schrijft in zijn inleiding dat hij mensen wil prikkelen om Parijs te bezoeken, maar hij eindigt niet bepaald met een VVV-spot. Integendeel: hij schetst een somber beeld van een door rellen en aanslagen verwonde stad, waar ieder moment de vlam weer in de pan kan slaan.

Van der Horsts slotwoorden klinken mechanisch en weinig overtuigend, alsof een redacteur hem heeft aangespoord om in ieder geval opgewekt te eindigen: “Aan de andere kant heeft Parijs in zijn rijke geschiedenis wel voor hetere vuren gestaan. (…) Hoe het ook zij, de Franse lichtstad blijft een van de mooiste en interessantste plekken op aarde.”

Met dat laatste ben ik het van harte eens. Inspiratie genoeg in Van der Horsts boek voor een volgend bezoek aan de lichtstad.

Lees ook:

Of Parijs achteruit gaat, is niet zeker. Wel klagen de Parijzenaars over de rotzooi en hindernissen op straat. Betonblokken, grof straatmeubilair en zwerfvuil bedreigen de elegante trekken van de lichtstad.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden