null Beeld

MinaretAyasofia

Over de Turks-Egyptische scheldwedstrijd

Culturen putten troost uit hun glorieuze verledens, vooral wanneer heden en toekomst er weinig paradijselijk uitzien. Nederlanders hebben dan nog altijd hun Gouden Eeuw, Egyptenaren hun piramides en Drenten hun hunebedden.

Aandikken van heldendaden is populair, net als goedpraten van smeerlapperij. Een roemrijk verleden kun je ook compleet bij elkaar zwammen zoals de nazi’s deden met hun edelgermanen. Het doel dat al die middelen heiligt is de schepping van een trotse nationale mythe. Maar die maakt ook kwetsbaar. Want je kunt elkaar keihard raken door de spot te drijven met die prachtige verledens. Weinig moslims namen het cartoonisten kwalijk dat ze Osama bin Laden op de hak namen. Maar toen tekenaars Mohammed afbeeldden als een wandelende bom waren de rapen gaar. Om veel redenen, maar ook omdat die prenten de gekoesterde begintijd van de islam neerhaalden.

Voor de Turkse nationale mythe is het jaar 1453 een mijlpaal, en ook daarover zijn onlangs lelijke dingen gezegd, door Egypte. De Ottomaanse Turkse legers veroverden in 1453 Istanbul, dat nog Constantinopel heette, een vooral Griekse bevolking had en het juweel was in de kroon van de christelijke wereld.

Op dit moment naderen de betrekkingen tussen Turkije en Egypte een kookpunt. Beide landen bemoeien zich militair met de oorlog in Libië. De kans op een Turks-Egyptische botsing is reëel. De ordinaire schreeuwpartijen zijn al begonnen.

Daarin staat Egypte voor. Het heeft een fraaie scheldcultuur. Ook de Egyptische geestelijkheid beheerst de ‘taal van de vismarkt’. Turkije kreeg begin juni een valse Egyptische stoot onder de gordel, na de viering van de inname van Constantinopel. Het bureau van de Egyptische grootmoefti haalde het gloriejaar 1453 door het slijk. Het sprak van een ‘Ottomaanse bezetting’ van de toentertijd belangrijkste Europese metropool. Daarmee trof hij de Turkse nationale mythe midden in het hart. De verovering van Constantinopel was niet langer een grootse zege voor de islam, behaald door de Turken. In plaats daarvan deed de hoogste religieuze autoriteit van Egypte de gebeurtenis af als puur Turks imperialisme.

De grootmoefti was boos omdat de Turkse president Erdogan bij de herdenking van de inname van Istanbul koranverzen liet voorlezen in de Ayasofya. Dat wereldberoemde Unesco-monument werd onder de Griekse naam Hagia Sophia in 537 gebouwd als een kerk. Ongeveer het eerste wat sultan Mehmet de Tweede deed na de val van Constantinopel was dat hij de Ayasofya veranderde in een moskee.

In 1934 maakte de Turkse vader des vaderlands Atatürk van de Ayasofya een museum. Atatürk haatte godsdienst, zoop als een tempelier en zou een koran naar het hoofd van de hoogste islamitische geestelijke hebben gegooid. Met zijn besluit bezorgde hij het religieuze establishment een gutsende bloedneus.

Erdogan wil, vooral tot woede van Griekenland en de VS, van de Ayasofya weer een moskee maken. Gisteren zou de hoogste bestuursrechter een uitspraak doen over de vraag of Atatürks besluit van 1934 rechtsgeldig was. Volgens de Egyptische grootmoefti wil Erdogan enkel stemmen winnen en misbruikt hij daarvoor de islam. Maar dat de inname van Constantinopel een bezetting zou zijn geweest nam de man Gods terug. Een tweede fatwa had het ineens jubelend over een geweldige islamitische verovering, voorspeld door de profeet. Maar ook in die rectificatie krijgt Erdogan een sneer: hij moet niet doen alsof hij sultan Mehmet is.

Lees ook:

Flirten met de Ottomanen

Hij zet de sultans op een voetstuk en wil dat alle kinderen in zijn land Ottomaans leren. De Turkse president Erdogan refereert te pas en te onpas aan de glorietijd van het Ottomaanse rijk. En dat levert hem in eigen land veel succes op, zegt Turkijekenner Erik Jan Zürcher. ‘Zijn achterban vindt dit prachtig.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden