KerkbladenToekomstdiscussie

Ottolenghi en de kerk van de toekomst

null Beeld trouw
Beeld trouw

De Protestantse Kerk is druk met de toekomst. Voor de korte termijn is de spannende vraag hoe de kerk er na corona uit gaat zien. Komen de mensen terug naar de vieringen op zondag, of zijn ze zo gewend geraakt aan de online-diensten dat ze er de deur niet meer voor uitkomen? Maar er is ook de verdere toekomst. Naar verwachting blijft de PKN – en die niet alleen trouwens – leden verliezen. Hoe moet dat verder?

Op het landelijke hoofdkantoor is het gesprek in volle gang. Er is een beleidsnota, waarover is vergaderd en beslist. Maar de bal ligt in de eerste plaats bij de 1500 kerkelijke gemeenten. Die moeten van het landelijk kerkbestuur allemáál nadenken over de toekomst.

Op diverse plekken zijn ze daar al mee bezig. Kerk in Zoetermeer vroeg leden van de Oude Kerk – een confessionele PKN-gemeente – hoe zij daarover denken. “Ik pleit ervoor de kerk te houden zoals deze nu is”, zegt Marja van den Boomgaard. “Onze roeping is daarbij de leidraad. Als we dat doen, heeft de kerk de toekomst. Christus zorgt zelf voor zijn kerk. Daar mogen we op vertrouwen.”  Adriaan en Joke van Dijk noemen de zorg voor elkaar:  “De liefde moet centraal staan. Die beleven we in de eredienst, in de kerk!”

In Amsterdam zoekt dominee Margrietha Reinders het buiten de geijkte kaders. Ze is vanuit een lokale Protestantse Gemeente pionier in Betondorp, de van oorsprong socialistische wijk in Amsterdam waar Johan Cruijff zijn eerste balletje trapte. Er is veel werkloosheid, armoede, sociaal isolement. Van de kerk moeten de bewoners niet veel hebben, maar ondanks de argwaan is Reinders er een vernieuwingsplek begonnen. “Ik heb meteen mijn hoofd op het hakblok gelegd”, vertelt ze in Kerk in Mokum. “Ik heb gezegd: ja, ik ben van de kerk, ik ben zelfs predikant en ik vind dat het evangelie voor iedereen bedoeld is.” Ze is vrijwilliger geworden in het buurthuis, ze heeft zich aangesloten bij mensen die ook wat voor de buurt willen betekenen. “Ik geloof heilig in het belang van kleine, levende, christelijke gemeenschappen in die delen van de stad waar geen kerk meer is, die relaties aangaan met hun wijk”, zegt ze. “Het kan zomaar zijn dat de kerk het werk steeds meer aan deze kleine, flexibele satellieten zal moeten overlaten.” Erg is dat niet: ze voorspelt een ‘prachtige toekomst’, ‘al is die misschien heel anders dan we denken.’

Kunnen profeten helpen? In de Bijbel vertelden die wat mensen liever niet hoorden, schrijft Tjaard Barnard, hoofdredacteur van remonstrants tijdschrift AdRem. Ook moderne profeten houden ons, zo zegt hij, spiegels voor. AdRem noemt in dat verband schrijver Rutger Bregman en theoloog Rikko Voorberg. En ook Yotam Ottolenghi, ‘profeet van de papillen’. De succesvolle kookboekenschrijver heeft een paar restaurants in Londen. Hij is opgegroeid in Jeruzalem en schreef met zijn Palestijnse vriend Sami Tamimi het gelijknamige kookboek met gerechten uit verschillende culturen. “Hij overbrugt een kloof tussen joden en moslims, tussen Oost en West”, schrijft redacteur Charlotte Hille over Ottolenghi. “Door zijn keuzes leeft hij voor hoe een verdraagzaam leven verrijkt.” Bij het verhaal staat Ottolenghi’s motto: “Eten kan mensen bij elkaar brengen op een manier die onovertroffen is”. Niet voor niets, misschien, dat ‘samen eten’ in nota’s ook altijd wordt genoemd als het gaat over de toekomst van de kerk – en in migrantenkerken is het nu al standaard.

De Protestantse Kerk is druk met de toekomst. Voor de korte termijn is de spannende vraag hoe de kerk er na corona uit gaat zien. Komen de mensen terug naar de vieringen op zondag, of zijn ze zo gewend geraakt aan de online-diensten dat ze er de deur niet meer voor uitkomen? Maar er is ook de verdere toekomst. Naar verwachting blijft de PKN - en die niet alleen trouwens - leden verliezen. Hoe moet dat verder?

Op het landelijke hoofdkantoor is het gesprek in volle gang. Er is een beleidsnota opgesteld, waarover is vergaderd en beslist. Maar de bal ligt in de eerste plaats bij de 1500 kerkelijke gemeenten. Die moeten van het landelijk kerkbestuur allemáál nadenken hoe en voor wie ze in de verdere toekomst kerk willen zijn.

Op diverse plekken zijn ze daar al mee bezig. Kerk in Zoetermeer vroeg leden van de Oude Kerk - een confessionele PKN-gemeente - hoe zij daarover denken. “Ik pleit ervoor de kerk te houden zoals deze nu is”, zegt Marja van den Boomgaard. “Onze roeping is daarbij de leidraad. Als we dat doen, heeft de kerk de toekomst. Christus zorgt zelf voor zijn kerk. Daar mogen we op vertrouwen.”  Adriaan en Joke van Dijk noemen de zorg voor elkaar:  “De liefde moet centraal staan. Die beleven we in de eredienst, in de kerk!”

In Amsterdam zoekt dominee Margrietha Reinders het buiten de geijkte kaders. Ze is vanuit een lokale Protestantse Gemeente pionier in Betondorp, de van oorsprong socialistische wijk in Amsterdam waar Johan Cruyff zijn eerste balletje trapte. Er is veel werkloosheid, armoede, sociaal isolement. Van de kerk moeten de bewoners niet veel hebben, maar ondanks de argwaan is Reinders er een vernieuwingsplek begonnen. “Ik heb meteen mijn hoofd op het hakblok gelegd”, vertelt ze in Kerk in Mokum. “Ik heb gezegd: ja, ik ben van de kerk, ik ben zelfs predikant en ik vind dat het evangelie voor iedereen bedoeld is. Dat het iets zegt over de samenleving, over je waarde als mens.” Ze is vrijwilliger geworden in het buurthuis, ze heeft zich aangesloten bij mensen die ook wat voor de buurt willen betekenen. “Ik geloof heilig in het belang van kleine, levende, christelijke gemeenschappen in die delen van de stad waar geen kerk meer is, die relaties aangaan met hun wijk”, zegt ze. “Het kan zomaar zijn dat de kerk het werk steeds meer aan deze kleine, flexibele satellieten zal moeten overlaten.” Erg is dat niet: ze voorspelt een ‘prachtige toekomst’, ‘al is die misschien heel anders dan we denken.’

Kunnen profeten helpen? In de Bijbel vertelden die wat mensen liever niet hoorden, schrijft Tjaard Barnard, hoofdredacteur van Remonstrants tijdschrift Adrem. Ook moderne profeten houden, zo zegt hij, ons spiegels voor. Adrem noemt in dat verband schrijver Rutger Bregman en theoloog Rikko Voorberg. En ook Yotam Ottolenghi, ‘profeet van de papillen’. De succesvolle kookboekenschrijver heeft een paar restaurants in Londen. Hij is opgegroeid in Jeruzalem en schreef met zijn Palestijnse vriend Sami Tamimi het gelijknamige kookboek met gerechten uit verschillende culturen. “Hij overbrugt een kloof tussen joden en moslims, tussen Oost en West”, schrijft redacteur Charlotte Hille over Ottolenghi. “Door zijn keuzes leeft hij voor hoe een verdraagzaam leven verrijkt”. Bij het verhaal staat Ottolenghi’s motto: ‘Eten kan mensen bij elkaar brengen op een manier die onovertroffen is.’ Niet voor niets, misschien, dat ‘samen eten’ in nota's ook altijd wordt genoemd als het gaat over de toekomst van de kerk - en in migrantenkerken is het nu al standaard.

Lees ook:

Deze kerk weet jongeren juist heel goed aan zich te binden

Het is pittig voor kerken om jongeren aan zich te binden. De verwachtingen moeten niet te hooggespannen zijn, maar theologen zien wel mogelijkheden. De Nieuwe Kerk in Utrecht is een voorbeeld, met een ‘theologisch sausje’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden