Een verstopte drukkerij on het bezoekerscentrum van Open Doors.

Christenvervolging

Open Doors maakt de geheime geschiedenis van vervolgde christenen zichtbaar voor publiek

Een verstopte drukkerij on het bezoekerscentrum van Open Doors.Beeld Herman Engbers

Open doors, de hulporganisatie voor vervolgde christenen, duikt in het nieuwe bezoekerscentrum in het roemruchte verleden van smokkel van Bijbels naar het Oostblok. En het legt de lijn met het heden, waarin wereldwijd 300 miljoen christenen in de knel komen vanwege hun geloof.

Anders dan de naam doet vermoeden, speelde het grootste deel van de geschiedenis van Open Doors zich af achter gesloten deuren. En nog moeten de activiteiten van de internationale hulporganisatie tegen christenvervolging vaak geheim blijven.

Maar in Nederland gaan de deuren open. Vanaf deze maand is publiek welkom in het nieuwe bezoekerscentrum aan een uitvalsweg bij Ermelo. De op onderdelen spannende geschiedenis wordt hier gecombineerd met de realiteit van zo’n 300 miljoen vervolgde christenen wereldwijd en met het geloof dat bidden hen helpt.

Bij zijn aantreden drie jaar geleden als directeur van Open Doors, hoefde Maarten Dees geen moment na te denken waar het bezoekerscentrum moest komen: op de plek waar het vervallen kantoor stond, vanwaaruit sinds 1955 honderdduizenden Bijbels met caravans, campers, vrachtwagens en gewone ­auto’s gesmokkeld zijn naar communistische landen in Europa. Oprichter Anne van der Bijl begon er in 1955 mee, met zijn kever vol met Bijbels maakte hij een wekenlange reis naar Polen. Een lichtblauwe ­replica staat prominent opgesteld in het bezoekerscentrum, in het autootje is het verhaal van zijn leven te horen.

Auto's ombouwen

Even verderop is de werkkamer van Van der Bijl nagebootst. De zwarte bakelieten telefoon op het bureau gaat vrijwel onophoudelijk op deze middag waarop de pers wordt rondgeleid. Wie opneemt krijgt nu even niks te horen – dat puntje moet nog op de i voordat de expositie opengaat.

Bezoekers kunnen nu ook een kijkje nemen in de voormalige garage. Daar werden auto’s omgebouwd om de Bijbels te verstoppen. “Daar mocht niemand komen, dat was het Heilige der Heiligen”, weet Dees. “De geheime delen van ons werk zitten nu elders, in de rest van de wereld.”

Een medewerker laat in een oude camper zien waar de Bijbels werden verstopt. Beeld Herman Engbers
Een medewerker laat in een oude camper zien waar de Bijbels werden verstopt.Beeld Herman Engbers

Jaarlijks publiceert Open Doors een ranglijst van vijftig landen waar christenen het meest te vrezen hebben. Noord-Korea staat onveranderd bovenaan, Afrikaanse landen rukken op met Somalië als hoogste op nummer drie, Pakistan staat dit jaar op plek vijf.

‘We zijn niet anti-dit of anti-dat, maar pro-­Jezus’

In Ermelo is een cel nagebouwd van een Pakistaanse christen. Hij werd achter de tralies gezet omdat hij zich als moslim had bekeerd tot het christendom. “Dat is explosief en levensgevaarlijk”, staat er in de toelichting, die op andere plekken consequent spreekt over ‘radicale’ moslims die achter de christenvervolging zitten.

Directeur Dees zegt dat die termen zorgvuldig zijn gekozen. Open Doors wil de islam niet als enige boosdoener neerzetten. Vandaar die ‘radicale’ moslims – er zijn ook anderen, wil de organisatie maar zeggen. Daarbij, ook moslims worden vervolgd: noem alleen al de rohingya’s in Myanmar. En er zijn, zegt Dees, ook landen waar orthodoxe christenen evangelische christenen onderdrukken. “We willen voorkomen dat we provoceren”, zegt hij. “We zijn niet anti-dit of anti-dat, maar pro-­Jezus.”

Open Doors heeft door de jaren heen altijd kunnen rekenen op steun van christenen en kerken in behoudende, evangelische hoek. Zij geven gul; de hulporganisatie had voor het bezoekerscentrum een miljoen euro begroot. Maar ze kreeg zoveel leveringen tegen kostprijs, of gratis, en zoveel donaties dat ze fors onder de begroting kan blijven.

‘Heel Nederland moet dit weten’

Dees noemt zijn achterban interkerkelijk, er zijn zeshonderd ambassadeurs van alle gezindten. Maar hij zegt ook dat niet alle gelovigen in Nederland en niet alle kerken zich voldoende bewust zijn van de omvang en ernst van de repressie tegen christenen. Zeker vroeger was er wat dat betreft verschil tussen conservatievere en progressievere gelovigen en kerken. Schematisch gezegd vinden behoudende en evangelische christenen dat vervolgde christenen in de eerste plaats een Bijbel en gebed nodig hebben.Progressievere geloofsgenoten zetten zich er liever voor in dat mensen te eten hebben en naar school kunnen.

null Beeld Herman Engbers
Beeld Herman Engbers

“Kerken en gelovigen in Nederland moeten als eerste weten hoe het staat met christenvervolging”, zegt Dees. Natuurlijk vindt hij ook dat ‘heel Nederland’ dit moet weten. Of het bezoekerscentrum daarvoor een geschikt middel is, weet hij niet helemaal zeker. Aan het eind van de expositie is een gebedsruimte ingericht, met een beeld van een biddende vrouw en met gebedskaartjes met teksten voor gebed. Daar kunnen bezoekers ‘reflecteren’ op de betekenis van het verhaal van christenen in de knel.

“Het gebed is wat de vervolgde kerk het hardste nodig heeft, en het is de kurk waarop Open Doors drijft”, zegt Dees, die zich tegelijkertijd kan voorstellen dat de expliciet christelijke missie van zijn organisatie en van de expositie, een hindernis kan zijn voor bezoekers met een niet-religieuze achtergrond, of een ander geloof.

De prijs van de vrijheid om te geloven

Hij kent de kritiek dat Open Doors zich eenzijdig richt op christenen, terwijl ook andere groepen vanwege hun geloof, of hun geaardheid, worden onderdrukt. Die discussie speelde deze week nog in de Tweede Kamer. CDA, SGP en ChristenUnie vroegen demissionair minister van buitenlandse zaken Sigrid Kaag (D66) meer te doen tegen christenvervolging. Vanuit de D66-fractie kregen de christelijke fracties meteen kritiek: waarom hadden zij het niet over homoseksuelen? Kaag hield het bij de stelling dat het kabinet geen onderscheid maakt tussen religies – maar dat terzijde.

Open Doors-directeur Dees ziet het zo: “Wij komen ook op voor de vrijheid van moslims, we praten met Amnesty International, met het Humanistisch Verbond. Maar hier gaat het over christenen. We hopen dat onze achterban komt. We dagen die uit het verhaal te vertellen aan hun ongelovige buurman. Hier kunnen zij ontdekken wat de prijs is van de vrijheid om te geloven.”

Dees wijst op de avondmaals­beker die een priester uit Irak aan zijn collega meegaf. Die geblakerde beker was het enige wat nog restte van de door IS verwoeste kerk. Dees: “De priester smeekte ons om zijn verhaal in Europa te vertellen.”

Klaas Muurling smokkelde duizenden Bijbels de grenzen over

Het is al jaren geleden dat Klaas Muurling Bijbels naar het Oostblok smokkelde. Maar eenmaal in de oude camper waarmee hij dat deed, zit hij weer helemaal in dat spannende verleden. Behendig trekt hij het keukenkastje naar voren: daarachter kon hij de Bijbels verstoppen, met magneten is het kastje aan de wand vastgemaakt.

Ook in het plafond was ruimte gecreëerd voor de verboden bagage, net als onder de vloer waarop het zitje werd omgebouwd tot bed. “Mijn vrouw en ik lagen eens op honderden Bijbels”,, zegt Muurling. “Dan denk je: een veiliger plek om te slapen kun je je niet bedenken, op elke bladzij vertelt God dat je niet hoeft te vrezen, dat Hij je redt. Maar toch klopte ons lijf van spanning.”

Muurling werkt al sinds eind jaren zeventig bij Open Doors, in verschillende functies. Toen een van de chauffeurs uitviel en de directeur de net nieuwe medewerker vroeg de bijbel-smokkelreis naar Roemenië over te nemen, zei Muurling meteen ‘ja’. Hij zag er hoe ongelooflijk blij de Roemeense christenen waren met de Bijbel. “Je ziet hoe belangrijk de Bijbels zijn voor vervolgde christenen. Je verwondert je hoe God bouwt aan zijn rijk. Als je dat een keer hebt meegemaakt, dan blijf je gaan. Het is besmettelijk.”

De komst van kinderen hinderde hen niet in hun missie. Voor de oudste werd een speciaal zitje in de camper gemaakt, tussen de bestuurder en de passagier in. Dat er een kind mee was, was soms een uitkomst. Op hun reis naar Hongarije, in 1980, opende de Hongaarse douane-beambte de achterdeur van de camper. Weer bonsde het hart de Muurlings in de keel. Maar het kinderfietsje dat ze hadden meegenomen redde hen. De douane gooide de deur meteen dicht: rij maar door, niks aan de hand. Niet altijd kwamen ze er zo ­genadig af. Bij de Russische grens is het echtpaar weleens aangehouden. Na drie dagen cel werd het weer vrijgelaten – om daarna het werk weer te hervatten.

De camper is nu onderdeel van de tentoonstelling in het bezoekerscentrum. Hij staat geparkeerd op de plek in de garage waar alle activiteiten van Open Doors begonnen. In het bezoekerscentrum hangt ook een grote jas, in de voering konden zestig Bijbels. Muurling doet hem aan en vertelt hoe zijn vrouw en hij een reis naar Rusland boekten met een communistisch reisgezelschap dat de heilstaat met eigen ogen wilde aanschouwen. De kameraden vonden de Muurlings erg nerveus. Ja, omdat we voor de eerste keer vliegen, zeiden ze, en dan ook nog met Aeroflot. Dat ze Bijbels aan boord hadden, hielden ze uiteraard voor zichzelf.

Muurling: “Het was heel heet in het vliegtuig. Doe je jas toch uit, zeiden ze, maar de jas paste niet in het bagageruim, veel te dik door die Bijbels. Ik legde hem in de stoel naast me, maar hij stond zowat rechtop.” Wederom was de beloning groot: “We brachten de Bijbel bij een Russische vrouw. Zij kuste de omslag. Dat beeld vergeet ik nooit meer.”

Lees ook

Een nieuwe plaag treft Afrika: moord op christenen

In tien jaar tijd verplaatste het jihadistisch geweld tegen christenen zich van Iran en Syrië naar Afrika. ‘We krijgen elke dag meldingen van aanvallen op christelijke dorpen. Het komt niet eens meer in het nieuws.’

Steeds meer christenvervolging in Afrika. Oorzaak: islamitisch extremisme

Christenen in Afrika krijgen steeds vaker te maken met zware tot extreme geloofsvervolging. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Open Doors, een organisatie die opkomt voor vervolgde christenen wereldwijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden