Jan-Hendrik Veenkamp, zittend met accordeon. organiseert zangretraite weekenden.

VakantiegeloofZangretraite

Op zangretraite in Lochem: ‘Je weet nooit bij wat voor emoties je komt, dat is het verrassende’

Jan-Hendrik Veenkamp, zittend met accordeon. organiseert zangretraite weekenden.Beeld Herman Engbers

Hoe geven groepen mensen in de vakantietijd vorm aan hun geloof en hun spiritualiteit? Trouw reist deze zomer het land door. In de eerste aflevering: een zangretraite in de Achterhoek.

Twee vrouwen deinen onvermoeibaar met hun ogen dicht op het ritme dat hun lichaam produceert. Een man staat op, loopt naar het midden van de kring en begint vanaf daar met zijn heupen te wiegen op zijn blote voeten. “Good vibes”, roept de pianist hem toe. De meesten houden het bij wat kleinere handgebaren en bewegingen. Een oudere dame kijkt glimlachend om zich heen, terwijl ook zij steeds harder meeneuriet. Vanuit de Achterhoekse boerderij waar al deze mensen bijeen zijn, stromen klanken van weemoed, plezier en verlangen door openslaande deuren over de uitgestrekte bloemenvelden. Melancholie en vreugde wisselen zich net zo snel af als de regen en zon. We zijn op zangretraite in Lochem.

“De kans dat je geraakt wordt, is hier het grootst”, vertelt deelneemster Loes Schouten (72). “Op deze plek. Met zo’n liedje.” Het is de Russische klaagzang die Schouten de boerderij even doet verlaten om in de natuur op adem te komen. “Wat er precies gebeurt, valt niet met woorden uit te leggen”, fluistert ze, terwijl de zingende vogels haar bijstaan. Toch probeert ze het: “Het is iets dat heel diep zit. Je gaat door die mantra’s de verstilling in. Nooit ben ik naar de kerk geweest, nooit heb ik gezongen. Maar in zo’n veilige omgeving stroomt die energie binnen. Dat raakt iets dat hier heel laag in mijn lichaam zit”, zucht ze met haar hand op haar buik.

Jan-Hendrik Veenkamp (67) leidt de zangretraite. Dat doet hij voor twintig mannen en vrouwen. ‘Zingen plus’, noemt Veenkamp het weekend waar meditatie, stilte, beweging en muziek samenkomen. Van vrijdagavond tot zondagmiddag viert deze groep de zomer in de groene natuur van het Gelderse dorp Lochem. Het gebeurt allemaal in het trainingscentrum Athanor. Een locatie die hen naast slaapplekken in de boerderij ook een gezonde (vegetarische) lunch en een prachtige omgeving biedt. Een imposante steencirkel, een in het gras gelegen labyrint, een vuurplaats en maantempel lenen zich bij uitstek voor spirituele weekenden als deze.

null Beeld Herman Engbers
Beeld Herman Engbers

Een soort zondagviering

De meeste deelnemers van de zang­retraite zijn boven de vijftig. Maar de jongste aanwezige haalt de gemiddelde leeftijd met haar negen maanden oud wel wat naar beneden. Het is de kleine Hannah, de kleindochter van Veenkamp. “Met de paplepel ingieten”, lacht hij. Een strak schema kennen zijn activiteiten niet. Hij doet alles op intuïtie. Wel is er op zaterdag- en zondagochtend een stiltewandeling gepland door de natuur. Verder bestaat het weekend vooral uit: zingen, zingen en nog eens zingen. Het zijn intensieve sessies van zo’n twee tot drie uur. Onder de grote eik, midden in een uitgestrekt weiland, in de steencirkel of ‘gewoon’ in de zaal van de boerderij.

Voor Loes Schouten helpt zingen om uit haar hoofd te komen. “Daar hoef je niet urenlang voor te mediteren of te praten met een psycholoog. Hier kom je zo snel bij die diepere laag. Of je nou wilt of niet.” Zo zwaar als dit is het gelukkig niet altijd, lacht ze, terwijl de tranen over haar wangen lopen. “Soms is het ook gewoon vrolijk, hoor. Dan staan we ineens met z’n allen te dansen en komt er zoveel vreugde los. Jan-Hendrik voelt dat heel goed aan. Die weet precies waar de groep behoefte aan heeft.”

“Zingen is een prachtige manier van bezieling”, vertelt Veenkamp. “In tijden waar mensen zich niet verbonden voelen, helpt een zangweekend als vreugdevolle vitamine om kracht te vinden.” Inmiddels is hij vijftien jaar zang- en stembegeleider van groepen als deze. “Ik ben geen dominee”, stelt hij. “Maar het is onmiskenbaar dat wij het spirituele van religies ook met elkaar ervaren. Een soort zondag­viering op een eigentijdse manier.” Twaalf jaar werkte hij als buschauffeur, een aantal jaar als docent en maatschappelijk werker. Vervulling vond hij niet. “Ik was altijd een vreemde eend in de bijt. Maar in mijn huidige werk als stemcoach komt mijn verlangen naar bezieling optimaal tot bloei.”

Veenkamp stuurt zijn groep op subtiele wijze aan vanachter zijn piano, terwijl de deelnemers hem in een grote cirkel verwachtingsvol aankijken. Een beamer projecteert de teksten op de muur achter hem. Het kost hem slechts één keer met zijn vingers knippen, voordat de groep zich volledig overgeeft aan de akkoorden. De zware Russische klaagzang wisselt hij af met een vrolijk Afrikaans lied. De liederen zijn kort, de melodieën simpel en strenge instructies geeft hij niet.

null Beeld Herman Engbers
Beeld Herman Engbers

Knokpartij met klanken

Linda ter Elst (51) zingt al jaren met Veenkamp. “Zijn retraites zijn altijd op mooie plekken. Kijk deze prachtige locatie nou. Heerlijk vind ik het om hier in de natuur te zijn. Voor mij persoonlijk is het echt even weg zijn van het werkende leven. Zingen geeft voor mij de ware verbinding met mezelf. Ik vind zowel luchtigheid als diepgang op zo’n weekend. Je weet nooit hoe het gaat en bij wat voor emoties je komt. Dat is het verrassende eraan. Als ik hier vertrek, kan ik de wereld weer aan. Niet vechtend, maar zachter.”

De vrouwen zijn overduidelijk in de meerderheid op het weekend. De groep van twintig telt slechts vier mannen. Maar het vooroordeel dat het zangweekend een vrouwelijke aangelegenheid is, veegt deelnemer Johan Cronau (60) meteen van tafel. “Toen ik hier aankwam, was ik hartstikke chagrijnig omdat de fietsendrager het niet deed. Zoiets onbenulligs raak je hier helemaal kwijt.” Het is ook niet de eerste keer dat Cronau, samen met zijn vrouw, deelneemt aan een van de zangretraites van Veenkamp. Hij haalt een herinnering op uit een eerdere week in Frankrijk. “Daar voerde ik al zingend een knokpartij met een andere man. Niet fysiek, maar enkel met klanken. Geweldig was het om in zo’n flow te komen dat je bijna dansend met elkaar vecht. Die ruimte weet Jan-Hendrik te creëren. Om met elkaar van emotie naar emotie te gaan. Van kracht uit woede, naar zachtheid uit liefde. Sommige mensen kunnen zo’n pijn loslaten, dat is ontroerend. Dan staan bij mij ook de tranen in de ogen.”

null Beeld Herman Engbers
Beeld Herman Engbers

Opgeladen terug

Naarmate de klok van vier uur nadert, stijgt de spanning in de groep. Het einde van het weekend is in zicht. Ze knuffelen en danken elkaar, terwijl ze doorzingen.

Thank you for this day Lord,
thank you for this day.
My healing, my healing,
my healing day.

Het is een van de laatste nummers waarop de groep euforisch danst, klapt en zingt. In canon. Het was voor Veenkamp extra bijzonder dat zijn vrouw Sieta en alle drie zijn dochters dit weekend mee waren. Zijn bedrijf groeide het afgelopen jaar uit tot familiebedrijf, waarbij zijn dochters hem helpen met het online aanbod van zijn zangcursussen via KoorAmor-online. Nu hij ziet wat de zangretraite met zijn kinderen doet, hoopt hij dat in de toekomst meer jonge mensen gaan deelnemen. “Ik gun dertigers ook zo erg dat ze de helende kracht van het zingen ervaren.”

Als het dan vier uur is, spreekt Veenkamp voor de laatste keer de groep toe. Hij bedankt ze voor hun openheid. Hun kwetsbaarheid. Hun overgave. Een oorverdovend applaus doorbreekt nog eenmaal de stilte van de Achterhoek. Voor Johan Cronau is het weekend geslaagd. “Het rotte gevoel waar ik dit weekend mee aan kwam, is hier volledig verdwenen. Ik heb weer energie. Ik kan er weer tegenaan.”

Met dat gevoel rijden Cronau en zijn vrouw het terrein af. Opgeladen terug naar het drukke bestaan.

Lees ook:
Tien dagen in stilte, en op dag acht gebeurde er iets

Hoe doe je dat, een frisse start maken? Caroline van Keeken probeerde het met een loodzware stilteretraite van liefst tien dagen in Thailand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden