Theologisch ElftalVertrouwen

Op wie of wat moeten we vertrouwen in deze crisistijd?

Premier Mark Rutte, minister Martin van Rijn voor medische zorg, minister Hugo de Jonge van volksgezondheid, welzijn en sport (CDA) en Minister Ferdinand Grapperhaus van justitie en veiligheid (CDA), maandagavond.Beeld ANP

Op wie of wat moeten we vertrouwen in deze crisistijd: op de overheid, op God, op onszelf? ‘We kunnen God niet narekenen en begrijpen.’

Rutte hamerde er in zijn toespraak op: denk zelf goed na, en luister in deze crisis naar de adviezen van de overheid. Maar hoe zit dat dan? Moeten we gehoorzaam zijn aan de overheid, of toch vooral ook onze eigen ideeën volgen? Op basis waarvan moeten we de overheid vertrouwen? En theologisch gesproken: is het niet beter om op God te vertrouwen dan op de overheid of op onszelf?

Volgens Jos Moons, docent aan de KU Leuven en onderzoeker aan de ­Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg, laten de recente dagen in elk geval zien dat we onze medelanders niet zomaar kunnen vertrouwen. “De Nederlandse regering moest maandag ingrijpen, want het eerdere beroep op redelijkheid en solidariteit was mislukt. Als theoloog moet ik dan toch iets zeggen over de al te opgewekte mensvisie die bon ton is, en constateer ik dat mensen soms inderdaad egoïstisch zijn en tot kwaad geneigd. ­Elkaar zomaar vertrouwen werkt niet, we moeten controleren, handhaven en boetes opleggen. In die zin is het dus maar goed dat er een overheid is.”

‘Het is en blijft crisis’

“Ik ben ook blij dat er een overheid is”, zegt Wim van Vlastuin, hoogleraar theologie en spiritualiteit van het gereformeerd protestantisme aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. “Op de universiteit moesten we besluiten nemen over deze crisis, maar we konden nu de persconferentie afwachten en onze besluiten afstemmen op de nieuwe maatregelen. Ik realiseerde me dat ik op dit punt dus vertrouwen heb in de overheid.

“Dat is niet altijd zo, en ik geloof ook niet dat we leiders blind achterna moeten hobbelen. Maar er moet gewoon iemand zijn die een knoop kan doorhakken, en dat kan alleen als we zo iemand vertrouwen geven. We mogen dus dankbaar zijn dat we in een rechtstaat leven en erop kunnen vertrouwen dat de overheid het publieke belang dient.”

Moons: “Toch wil ik wel een kanttekening plaatsen bij de vraag of we de overheid moeten vertrouwen. Voor mijn gevoel klinkt er een onrustige ondertoon in door: we moeten ons vertrouwen aan de juiste instantie geven, want anders komt het niet goed.

“Maar wat hopen we precies, als we vertrouwen op de overheid of op andere instanties? Achter zo’n vraag kan een verlangen schuilen naar dat alles weer goed komt. Maar het komt niet goed, sowieso niet.

“De overheid gaat ons niet verlossen: er gaan mensen dood, er zullen mensen worden ontslagen, en er zijn kinderen in gewelddadige gezinnen die nu niet naar school kunnen. Het is en blijft echt crisis.”

Openbaringen

Van Vlastuin: “Het soort overgave aan God is ook een heel ander soort overgave dan die aan de overheid. Als ondanks het beleid van Rutte de crisis explosief groeit, verlies ik mijn vertrouwen in Rutte. Maar als bij God dingen door het tegendeel gaan, wil ik blijven vertrouwen. In die zin is vertrouwen op God echt van een ander level dan vertrouwen in de overheid.

“Toch is er ook een verband: ik ga ervan uit dat God en deze wereld met elkaar te maken hebben. God gebruikt Rutte, en dat betekent voor mij dat ik mijn vertrouwen tot op zekere hoogte aan Rutte kan geven.

“Overheden, gezag in het algemeen, dat zijn instituten die gedragen worden door God. Gezagsdragers kunnen zich vergissen, maar gezag als zodanig is iets inherent goeds. In die zin moeten we uiteindelijk alleen vertrouwen op Gods leiding. En dan bedoel ik niet dat daarmee alles opgelost wordt. We kunnen God niet narekenen en begrijpen, en ik snap ook niet waarom het coronavirus er nu is en waarom er altijd al zoveel kwaad in de wereld is. Maar de bijbelse geschiedenis laat mij zien dat God trouw blijft, zelfs door het tegendeel heen.

“Abraham heeft de belofte dat hij veel nageslacht zal krijgen, maar hij wordt oud en zijn vrouw blijft onvruchtbaar. Jozef krijgt de belofte dat hij koning wordt, maar gaat de put en later de gevangenis in. En toch laten die verhalen zien: Gods beloften falen niet. Wat wij als crisis zien en ervaren, dat mogen we ook interpreteren als de ­barensweeën die naar de nieuwe hemel en aarde leiden. Blijkbaar kan het ook een teken van hoop zijn: volgens het bijbelboek Openbaringen gaat het er heftig aan toe, voordat uiteindelijk de nieuwe wereld zal aanbreken.”

Kinderfeestje

Moons: “Ik wil wel voorzichtig zijn dat we het kwaad zo niet deel maken van een soort plan. Als het coronavirus bij een groot plan hoort, lijkt het uiteindelijk goed. Maar dat geloof ik niet. De coronacrisis is iets slechts.

“Maar ik geloof ook dat we op God moeten vertrouwen, en niet omdat God het allemaal oplost. Ik moet daarbij denken aan een zin uit Romeinen. Daar staat zoiets van ‘voor hen die hem zoeken probeert God alles ten goede te keren’. Ja, het is een parafrasering, ik ben katholiek hè. Ik zal het even opzoeken: Romeinen 8:28. ‘We weten dat God alle dingen doet medewerken ten goede voor allen die hem liefhebben.’

“Als het regent terwijl je een kinderfeestje had georganiseerd, las je niet het feestje af, maar ga je binnen pannenkoeken bakken. Dat roept dus de vraag op: welke genade kunnen we in de coronacrisis vinden?

“De Vlaamse psychiater Dirk De Wachter heeft het erover dat we moeten vertragen, maar dat dat ons nooit lukte. Nu wel. Misschien is dat genade? We ontdekken nu ook hoe verbonden we zijn met elkaar. En dat we kwetsbaar zijn, dat zijn we als westerse samen­leving te vaak vergeten.

“Zo zou ik op God willen vertrouwen: niet in de hoop dat God alles oplost, ook niet dat ik gespaard zal blijven. Maar wel dat God meetrekt en dingen ten goede keert.”

Lees ook:

Samen tegen het virus: Kunnen wij westerlingen nog wel offers brengen voor het collectief?

Hoe maak je in deze tijd waarin de corona-epidemie alles lijkt te beheersen de juiste keuzes? Zijn wij als geïndividualiseerde westerlingen nog wel in staat om offers te brengen voor het collectief?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden